10. kadencja, 40. posiedzenie, 3. dzień (11-09-2025)

31. punkt porządku dziennego:

Sprawozdanie Komisji Mniejszości Narodowych i Etnicznych o komisyjnym projekcie ustawy o zmianie ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym oraz niektórych innych ustaw (druki nr 321 i 1553).

Poseł Barbara Okuła:

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Język wilamowski to język używany tylko w Wilamowicach, miejscowości położonej 12 km od Bielska-Białej. Jest kluczowym elementem lokalnej tożsamości i kultury związanym z tradycjami, strojami, pieśniami i historią Wilamowic, ale również jednym z najbardziej zagrożonych języków Europy. Do końca II wojny światowej był językiem powszechnie używanym przez mieszkańców Wilamowic, jednak pod wpływem powojennych represji w postaci zakazów używania tego języka doszło do zaniku przekazu międzypokoleniowego.

    Wilamowice liczą ok. 3 tys. mieszkańców, a ich wspaniała, ośmiowiekowa odrębna tradycja językowa i kulturowa oraz upór, z jakim trwali przy języku, mimo wielu prześladowań i wysiedleń, zasługuje na uznanie. Mimo tych prześladowań, a potem braku wsparcia przez państwo polskie do dziś Wilamowice stanowią enklawę językowo-etniczną i tworzą unikalny kompleks językowo-kulturowy. Dlatego też jesteśmy winni uszanować osiem wieków kulturowej odrębności i uznać ich język za język regionalny.

    Utrzymanie tego języka należy wspierać poprzez naukę w szkołach i na zajęciach pozaszkolnych, używanie go w literaturze, muzyce, teatrze oraz promowanie w mediach i w Internecie, by zainteresować młodsze pokolenia. Żeby to było możliwe, konieczne są zmiany ustawowe, dzięki którym język wilamowski będzie uznany za język regionalny.

    Projekt ustawy o zmianie ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym dotyczy uznania języka wilamowskiego za język regionalny obok języka kaszubskiego oraz dostosowuje do nich zmianę szeregu innych ustaw. Od teraz w rozumieniu ustawy językami regionalnymi będą język kaszubski oraz wilamowski i to rozszerzenie jest spójne, obejmuje cały system prawa. Wszędzie tam, gdzie dotąd mówiono o jednym języku regionalnym, mówimy teraz o wszystkich językach regionalnych. Jeśli chodzi o edukację, to minister będzie zobowiązany do popularyzacji wiedzy o historii, kulturze, językach mniejszości oraz o społecznościach posługujących się językami regionalnymi. Nauka języka wilamowskiego w szkołach będzie możliwa na takich samych zasadach jak kaszubskiego. W mediach publicznych nadawcy mają uwzględniać potrzeby obu społeczności językowych, w tym emisję programów w ich językach.

    W Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych przewidziano trzy miejsca dla przedstawicieli języków regionalnych - dwa dla kaszubskiego, jedno dla wilamowskiego.

    Od 2026 r. ruszą dotacje na zachowanie i rozwój języka wilamowskiego. Pozwoli to finansować edukację, projekty kulturalne i inne działania wzmacniające jego pozycję. Ta nowelizacja porządkuje przepisy, zapewnia równą ochronę obu języków regionalnych i tworzy ramy do ich realnego rozwoju. Klub Parlamentarny Polska 2050 będzie głosował za przyjęciem tego projektu ustawy. Dziękuję. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia