10. kadencja, 40. posiedzenie, 3. dzień (11-09-2025)

33. punkt porządku dziennego:

Sprawozdanie Komisji Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Środków Przekazu o poselskim projekcie uchwały w sprawie upamiętnienia 45. rocznicy powstania Niezależnego Zrzeszenia Studentów (druki nr 1052 i 1598).

Poseł Piotr Adamowicz:

    Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Geneza Niezależnego Zrzeszenia Studentów sięga strajków robotniczych w sierpniu 1980 r., które doprowadziły do powstania pierwszej za żelazną kurtyną masowej, niezależnej od komunistycznej władzy organizacji NSZZ ˝Solidarność˝. Jednak jako zaczyn należy wskazać na opozycyjne Studenckie Komitety Solidarności założone po tragicznej śmierci krakowskiego studenta Stanisława Pyjasa w 1977 r. Ale też bez wątpienia należy dodać masowe protesty studenckie z marca 1968 r.

    W latach 80. NZS obok robotniczej i rolniczej ˝Solidarności˝ był ważną organizacją antysystemową. Wysiłek, ale i poświęcenie działaczy tych organizacji zaowocowały po dekadzie od Sierpnia odzyskaniem przez Polskę i Polaków wolności. Postulat powołania niezależnej organizacji studenckiej pojawił się 27 sierpnia 1980 r. w grupie wspomagającej strajk w Stoczni Gdańskiej studentów. Byli w niej m.in. Paweł Huelle, Jacek Jancelewicz, Donald Tusk, Andrzej Zarębski. Kilka dni później powołano w Gdańsku Tymczasowy Komitet Założycielski Niezależnego Zrzeszenia Studentów Polskich, który współtworzył m.in. Maciej Płażyński. Podobne organizacje zaczęły powstawać na innych uczelniach. Studenci nie popełnili strategicznego błędu działaczy rolniczej ˝Solidarności˝ spierających się nie tylko o nazwę związku. Szybko doszli do porozumienia, tworząc jedną wspólną strukturę, czyli właśnie NZS. Przypomnijmy skład Ogólnopolskiego Komitetu Założycielskiego NZS-u: Mirosław Augustyn - Poznań, Piotr Bikont - Łódź, Wojciech Bogaczyk - Lublin, Stefan Cieśla - Wrocław, Jacek Czaputowicz - Warszawa, Teodor Klincewicz - Warszawa, Barbara Kozłowska - Gliwice, Maciej Kuroń - Olsztyn, Krzysztof Osiński - Warszawa, Leszek Przysiężny - Gdańsk, Marek Sadowski - Gdańsk.

    Już w III RP z kręgu NZS wyszło wiele postaci publicznych, w tym parlamentarzystów. Niektórych działaczy NZS nie ma już wśród nas, żywych. Cześć ich pamięci, świeć Panie nad ich duszami. Dziękuję. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia