10. kadencja, 41. posiedzenie, 1. dzień (24-09-2025)

15. punkt porządku dziennego:

Sprawozdanie Komisji Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Środków Przekazu o poselskim projekcie uchwały w sprawie ustanowienia roku 2026 Rokiem Józefa Czapskiego (druki nr 1001 i 1255).

Poseł Piotr Adamowicz:

    Dziękuję, panie marszałku.

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Czy warto dziś myśleć o Józefie Czapskim? Tak. Należy się zgodzić z literaturoznawcą, prof. Andrzejem Franaszkiem, że Czapski był jednym z najbardziej niezwykłych Polaków XX stulecia, postacią pod wieloma względami wybitną w europejskiej kulturze. Był nie tylko bacznym obserwatorem historii, ale i jej współtwórcą. Z pochodzenia arystokrata, wychowany zarówno w kosmopolitycznej, europejskiej tradycji, jak i w duchu najlepiej pojętego, niemającego nic wspólnego z nacjonalizmem polskiego patriotyzmu.

    Od młodości łączył pasje artystyczne i duchowe ze społecznym zaangażowaniem. Walczył w obronie Polski w wojnie z bolszewikami i w kampanii wrześniowej. Kawaler Orderu Wojennego Virtuti Militari, choć wcześniej, o czym czasami się nie pamięta, zakładał pacyfistyczną komunę w Petersburgu. W sowieckiej niewoli trafił do obozu w Starobielsku i jako jeden z nielicznych uniknął rozstrzelania w katyńskim lesie. W mundurze Armii Andersa szukał tzw. zaginionych, jak to mówiła propaganda sowiecka, polskich oficerów. Z Andersem przemierzył szlaki Turkmenistanu, Persji, Iranu, Egiptu i Włoch. Notatki o zmarłych i ocalałych złożyły się na wstrząsający tom ˝Na nieludzkiej ziemi˝, uzupełniły go wspomnienia starobielskie.

    Po wojnie współtworzył paryską ˝Kulturę˝ - najważniejszy intelektualny ośrodek polskiej emigracji, wpływający również na rodaków w kraju. Historyk sztuki ks. prof. Janusz Pasierb podkreślał, że mówić o Czapskim artyście trzeba pod dwojakim kątem widzenia. Czapski był artystą, zarówno pisząc, jak i malując. W Polsce jego twórczość malarska była przez dziesięciolecia praktycznie niedostępna, zaś wszystkie informacje o Czapskim podane do druku podlegały cenzurze.

    Wspomniany już ks. prof. Pasierb dodatkowo wskazuje na głęboki chrystianizm Czapskiego, nawet na swoisty mistycyzm. I znów odwołam się do prof. Franaszka. Postać Józefa Czapskiego jest szczególnie ważna, gdy znajdujemy się w czasie narastających podziałów. Czapski bowiem zawsze starał się łączyć ze sobą różne środowiska. Zarazem Czapski wskazywał: Jestem dość stary, żeby wiedzieć, że głupota, zarozumiałość, ogłupiająca nienawiść i fanatyzm są sprawiedliwie podzielone między lewicę i prawicę.

    Klub Koalicji Obywatelskiej w pełni popiera projekt uchwały.

    Panie Marszałku! Na prośbę komitetu organizacyjnego, ponieważ nie mogłem z powodu braku czasu wygłosić pełnego oświadczenia (Dzwonek), bardzo proszę o przyjęcie tego do protokołu. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia