10. kadencja, 41. posiedzenie, 1. dzień (24-09-2025)

15. punkt porządku dziennego:

Sprawozdanie Komisji Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Środków Przekazu o poselskim projekcie uchwały w sprawie ustanowienia roku 2026 Rokiem Józefa Czapskiego (druki nr 1001 i 1255).

Poseł Bronisław Foltyn:

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt zaprezentować stanowisko klubu Konfederacji dotyczące poselskiego projektu uchwały w sprawie ustanowienia roku 2026 Rokiem Józefa Czapskiego.

    Józef Czapski był bez wątpienia postacią wybitną. Historią jego życia można by obdarzyć kilka osób. Był pisarzem. Był malarzem. Posiadał tytuł hrabiowski. Służył w pułku ułanów krechowieckich. Uczestniczył czynnie w wojnie polsko-bolszewickiej w 1920 r. Został za to odznaczony orderem Virtuti Militari. Podczas II wojny światowej brał udział w kampanii wrześniowej. Był więziony w Starobielsku. Jako jeden z niewielu oficerów nie został rozstrzelany w Katyniu. Na mocy układu Sikorski - Majski został zwolniony z więzienia w 1941 r. i wstąpił do tworzonej w ZSRR armii Andersa. Przewędrował szlakiem 2. korpusu przez Bliski Wschód do Włoch, gdzie brał udział w kampanii włoskiej. Uczestniczył również, jako delegat rządu RP na emigracji, w pracach międzynarodowej komisji badającej zbrodnię katyńską. Jest autorem jednej z pierwszych publikacji na temat zbrodni katyńskiej - ˝Na nieludzkiej ziemi˝. Był cenzurowany. Miał zakaz publikacji w PRL-u. Był też współzałożycielem i redaktorem paryskiej ˝Kultury˝.

    Józef Czapski to postać, która wzbudza jednak także wiele wątpliwości. Krytykowany był przez część emigracji za postawę zbyt ugodową wobec komunistów. Czapski głosił konieczność dialogu z Polską komunistyczną. W okresie PRL-u był zaangażowany w ideę niepodległości poprzez ewolucję, co budziło sprzeciw emigracji. Niewyjaśnione do dziś są również okoliczności, w jakich Czapski, jako jeden z niewielu wysokich oficerów polskich, uniknął losu rozstrzelanych w Katyniu. Pojawiały się wręcz sugestie, że oszczędzono go celowo, bo Sowieci liczyli, iż będzie dla nich użyteczny. W latach 1941-1942 prowadził misję poszukiwania - o tym tu państwo mówili wcześniej - zaginionych polskich oficerów. Spotykał się z sowieckimi władzami, poruszał się na najwyższych szczeblach NKWD i dyplomacji sowieckiej.

    W związku z tym klub Konfederacji wstrzyma się podczas głosowania nad poselskim projektem uchwały w sprawie ustanowienia roku 2026 rokiem Józefa Czapskiego. Dziękuję. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia