10. kadencja, 41. posiedzenie, 1. dzień (24-09-2025)

20. punkt porządku dziennego:

Sprawozdanie Komisji Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Środków Przekazu o poselskim projekcie uchwały w sprawie ustanowienia roku 2026 Rokiem Stanisława Staszica (druki nr 1116 i 1288).

Poseł Tomasz Zieliński:

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość mam zaszczyt przedstawić stanowisko w sprawie projektu uchwały dotyczącej ustanowienia roku 2026 Rokiem Stanisława Staszica.

    Stanisław Staszic, urodzony w Pile w 1755 r., trwale zapisał się w historii Polski jako pisarz, działacz administracyjny i oświatowy, prezes Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Warszawie, założyciel Towarzystwa Rolniczego Hrubieszowskiego, geolog, polityk i społecznik. Od dzieciństwa przeznaczony był do stanu duchownego, po otrzymaniu święceń studiował we Francji i w Niemczech. Od 1781 r. był związany z byłym kanclerzem Andrzejem Zamoyskim i jego rodziną.

    Wydarzeniem stały się napisane przez Staszica ˝Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego˝ wydane w 1787 r. Staszic w swoim dziele nawołuje do koniecznych zmian ustrojowych w Rzeczypospolitej. Dużo uwagi poświęca edukacji, systemowi podatkowemu, wojskowości oraz wskazuje na słabość gospodarczą kraju i ciężkie położenie chłopów. ˝Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego˝ były ważnym dziełem i stały się inspiracją licznych pism polemicznych w przededniu Sejmu Czteroletniego. W 1789 r. napisał ˝Przestrogi dla Polski˝, w których jako główny cel reform wskazał przebudowę struktury społecznej. Był współzałożycielem Towarzystwa Przyjaciół Nauk, którego prezesem został w 1808 r.

    Stanisław Staszic był prekursorem spółdzielczości. Za pośrednictwem Sapiehów zakupił dobra pod Hrubieszowem i w 1816 r. założył Towarzystwo Rolnicze Hrubieszowskie. Tam przekazał ziemię chłopom, którzy byli zobligowani do wzajemnej pomocy. Spółdzielnia ta zrzeszała ponad 300 gospodarzy.

    Stanisław Staszic pełnił ważne funkcje w Księstwie Warszawskim, a następnie w Królestwie Polskim. Był członkiem Izby Edukacyjnej, ministrem stanu w Księstwie Warszawskim, zastępcą ministra oświaty Królestwa Polskiego i ministrem stanu w Królestwie Polskim. Był także prekursorem badań geologicznych w Polsce oraz wielkim zwolennikiem rozwoju przemysłu. Przygotował plan rozbudowy Staropolskiego Okręgu Przemysłowego. Z jego inicjatywy powstało wiele zakładów przemysłowych, w tym pierwsze w Polsce huty cynku. Po śmierci część jego majątku została przekazana na Instytut Głuchoniemych w Warszawie, Szpital Dzieciątka Jezus, dom zarobkowy dla ubogich i pomnik Mikołaja Kopernika.

    Biorąc powyższe pod uwagę, Klub Parlamentarny Prawo i Sprawiedliwość popiera projekt uchwały w sprawie ustanowienia roku 2026 Rokiem Stanisława Staszica. Dziękuję bardzo. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia