10. kadencja, 41. posiedzenie, 1. dzień (24-09-2025)

20. punkt porządku dziennego:

Sprawozdanie Komisji Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Środków Przekazu o poselskim projekcie uchwały w sprawie ustanowienia roku 2026 Rokiem Stanisława Staszica (druki nr 1116 i 1288).

Poseł Tadeusz Samborski:

    Dziękuję bardzo.

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Klub Parlamentarny Polskiego Stronnictwa Ludowego, w imieniu którego przemawiam, gorąco popiera projekt uchwały o ustanowieniu roku 2026 Rokiem Stanisława Staszica. My, ludowcy, uważamy, że Stanisław Staszic, wielki syn Polski, oświecony myśliciel, reformator i pionier nauki, zasługuje na takie uhonorowanie. Jego dziedzictwo to nie tylko historia, ale żywy drogowskaz dla współczesnej Polski. Bez wątpienia swoją twórczością i działalnością wniósł ogromny wkład w kształtowanie pozytywnych cech naszego narodu.

    Jego najważniejszym dziełem były ˝Przestrogi dla Polski˝ zawierające śmiałą krytykę ustroju społecznego ówczesnej Rzeczypospolitej. Po studiach we Francji, Włoszech i w Niemczech, gdzie poznał idee oświecenia, został nauczycielem dzieci magnata Andrzeja Zamoyskiego. To wówczas napisał ˝Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego˝. Myśli tam zawarte stymulowały m.in. ruch reform Sejmu Wielkiego. Poświęcił się wówczas działalności publicznej i organizacyjnej. Główne jego postulaty to silna władza wykonawcza, równouprawnienie mieszczan i poprawa losu polskich chłopów.

    Był jednym z inicjatorów utworzenia Towarzystwa Przyjaciół Nauk i kilka lat prezesował temu towarzystwu. Uważał nauki przyrodniczo-techniczne za społeczno użyteczne i promował ich rozwój. Dzięki badaniom geologicznym, które zapoczątkował już w 1789 r., został uznany za ojca tej dyscypliny w Polsce i pioniera taternictwa. Wyniki swoich badań publikował w licznych pracach.

    Zgodnie z wytycznymi Komisji Edukacji Narodowej postulował unowocześnienie polskiego systemu szkolnictwa. Jako dyrektor generalny na wydziale przemysłu i kunsztów zajmował się kwestią stanowienia zawodu. M.in. wtedy z jego inicjatywy powstały Akademia Górnicza w Kielcach, Szkoła Przygotowawcza do Instytutu Politechnicznego oraz Szkoła Gospodarstwa Wiejskiego i Leśnictwa. Był też autorem planu rozbudowy Staropolskiego Okręgu Przemysłowego. Jego myśli zawsze wyprzedzały epokę.

    Interesował go problem rolnictwa. Był właścicielem kilku wsi na Lubelszczyźnie, gdzie utworzył Towarzystwo Rolnicze Hrubieszowskie. Zrzeszało ono ponad 300 gospodarstw. Chłopi zwolnieni z pańszczyzny byli zobowiązani do wzajemnej pomocy, szczególnie w wypadkach życiowych.

    Do jego osiągnięć należy zaliczyć także zainicjowanie budowy nowego obwodu dróg z Lublina do Zamku Lubelskiego. Do dziś pamięć o nim żyje w nazwach szkół i ulic. Warto, byśmy uczcili go godnie (Dzwonek), bo Staszic to symbol aktywnego patriotyzmu - nie tylko słów, ale czynów.

    Jeszcze pół minuty poproszę, panie marszałku.

    Ustanowienie roku 2026 Rokiem Stanisława Staszica będzie hołdem dla jego wizji Polski silnej nauką, edukacją i solidarnością. W dobie wyzwań globalnych jego idee reform i innowacji są nam potrzebne bardziej niż kiedykolwiek. Polskie Stronnictwo Ludowe wierne tradycji ludowej i agrarnej widzi w Staszicu patrona zmian, które łączą wieś z miastem, tradycję z nowoczesnością. Klub Polskiego Stronnictwa Ludowego z całym przekonaniem popiera uchwałę Sejmu ustanawiającą rok 2026 Rokiem Stanisława Staszica. Dziękuję bardzo, panie marszałku.

Przebieg posiedzenia