10. kadencja, 41. posiedzenie, 1. dzień (24-09-2025)

20. punkt porządku dziennego:

Sprawozdanie Komisji Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Środków Przekazu o poselskim projekcie uchwały w sprawie ustanowienia roku 2026 Rokiem Stanisława Staszica (druki nr 1116 i 1288).

Poseł Roman Fritz:

    Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Stanisław Staszic, którego ulice, skwery i pomniki znajdują się w wielu miastach Polski, np. Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie nosi jego imię, nie jest postacią z mojej bajki, bo to wolnomularz wyświęcony na księdza, który przez 20 ostatnich lat swojego życia nie nosił sutanny. Nie jest z całą pewnością wzorcową postacią publiczną. Ksiądz mason to jest przecież sprzeczność wewnętrzna. Jednakże jako naukowiec i publicysta o socjologicznym zacięciu jest osobistością godną znacznej uwagi. Był wszak nawet wiceministrem oświaty w Królestwie Polskim w latach 1818-1824. Stanisław Staszic wyróżnił się jako wybitny judeorealista.

    Obok ˝Uwag nad życiem Jana Zamoyskiego˝ jest autorem memoriału, dziełka opublikowanego w 1816 r., a zatytułowanego ˝O przyczynach szkodliwości Żydów˝, w rozwinięciu ˝O przyczynach szkodliwości Żydów i środkach usposobienia ich, aby się społeczeństwu użytecznemi stali˝. Stanisław Staszic zwraca uwagę na szkodliwą działalność społeczności judaistycznej zarówno w miastach, gdzie zdaniem przyszłego ministra niszczą polską gospodarkę, jak i na wsi, gdzie zajmują się rozpijaniem ludu i, jak pisze, szpiegowaniem chłopa przed szlachcicem.

    Z uwagi na wyjątkowość pod względem politologicznym i socjologicznym jego pisarstwa uważam, że należy je dziś przypomnieć, zwłaszcza w kontekście dokonywanego przez Żydów w Palestynie ludobójstwa. O ile ˝Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego˝ są dziełem pokaźnym, o tyle równie cenny memoriał może mieć poligraficznie objętość broszury. Dlatego wnoszę o uczynienie z niego lektury szkolnej dla uczniów polskich szkół średnich. To może być lektura niezwykle pożyteczna. Wiadomo, Stanisław Staszic miał do Żydów bardzo krytyczny stosunek. W traktacie politycznym ˝Przestrogi dla Polski˝ opublikowanym w 1790 r. nazywał Żydów ˝naszego kraju letnią i zimową szarańczą˝. Po 1815 r. jego antysemityzm przybrał formy bardzo ostre. Krytykował Talmud i inne dzieła tworzone przez Żydów, domagając się zastąpienia tej religii mozaizmem. Stanisław Staszic to niezwykle ciekawa postać, która uosabia różne (Dzwonek) wzorce, różne wartości godne roztrząsania. Bardzo dziękuję.

Przebieg posiedzenia