10. kadencja, 41. posiedzenie, 2. dzień (25-09-2025)
23. punkt porządku dziennego:
Pytania w sprawach bieżących.
Sekretarz Stanu w Ministerstwie Obrony Narodowej Paweł Bejda:
Stamtąd lepiej słychać, panie marszałku. Tutaj, w ławach rządowych, absolutnie ta słyszalność jest dwa razy gorsza.
(Poseł Grzegorz Płaczek: To prawda.)
Wicemarszałek Włodzimierz Czarzasty:
Stąd niektóre odpowiedzi.
Dobra, okej, proszę bardzo.
Sekretarz Stanu w Ministerstwie Obrony Narodowej Paweł Bejda:
Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Przede wszystkim chciałbym nakreślić szerszy kontekst, w którym umiejscowiony jest instrument SAFE. Wynika on z dwóch opracowanych przez Unię Europejską dokumentów. Po pierwsze, jest to biała księga dla europejskiej obronności. Jest to dokument zaprezentowany 19 marca przez Komisję Europejską oraz wysoką przedstawiciel Unii ds. zagranicznych i polityki bezpieczeństwa Kaję Kallas. Jest to strategiczno-koncepcyjny dokument na temat przyszłości obronności europejskiej, który aktualizuje analizy zagrożeń i wyzwań dla bezpieczeństwa Unii Europejskiej oraz wyznacza kierunki wzmacniania zdolności wojskowych państw członkowskich, ich gotowości do reagowania na zagrożenia militarne, wsparcia europejskiego przemysłu zbrojeniowego oraz budowy wspólnego rynku produktów obronnych.
Drugi dokument to ogłoszona przez przewodniczącą Komisji Europejskiej Ursulę von der Leyen 4 marca br. inicjatywa ReArm Europe, czyli pięciopunktowy plan, mający na celu wzmocnienie zdolności obronnych Unii Europejskiej poprzez mobilizację ok. 800 mld euro do końca dekady. Stanowi to odpowiedź i propozycję działań wobec istniejących i przyszłych zagrożeń, a przede wszystkim może doprowadzić do zwiększenia zdolności produkcyjnych sektora obronnego. Przewiduje konkretne środki prawne i finansowe, mające na celu wsparcie inwestycji obronnych w Europie. Obejmuje rozwiązania w zakresie uwolnienia krajowych środków publicznych, pożyczki na zakupy kluczowych systemów obronnych, przekierowanie funduszy unijnych, zaangażowanie Europejskiego Banku Inwestycyjnego oraz mobilizację kapitału prywatnego. ReArm Europe jest kluczowym elementem wspomnianym w białej księdze, która stanowi ramy dla nowego podejścia do obronności, ponieważ identyfikuje potrzeby inwestycyjne oraz określa strategiczne priorytety.
Z wielkim zadowoleniem odnotowaliśmy opublikowanie białej księgi dla europejskiej obronności oraz dostrzegamy ogromną wartość dodaną tego planu. W dłuższej perspektywie ten pięciopunktowy plan stanowiący kluczowy element wspomniany w białej księdze poprzez swoje wszechstronne i horyzontalne działania z pewnością wpłynie na zwiększenie gotowości obronnej Unii Europejskiej. Podstawę prawną instrumentu SAFE stanowi art. 122 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Pogorszenie się sytuacji w zakresie bezpieczeństwa w Unii Europejskiej jest wyjątkowym zdarzeniem, które ma ogromny i potencjalnie zakłócający wpływ na dostawy produktów związanych z obronnością, co może mieć poważny wpływ na finanse publiczne państw członkowskich.
Rozporządzenie Rady Unii Europejskiej na rzecz zwiększenia bezpieczeństwa Europy jest jednym z elementów tego planu. Oferuje 150 mld euro w długoterminowych pożyczkach dla państw członkowskich. Może się stać katalizatorem dla rozwoju europejskiego przemysłu zbrojeniowego. Ma on na celu przyspieszenie i zwiększenie zdolności obronnych państw członkowskich w zakresie pozyskania sprzętu wojskowego oraz usług i inwestycji z tym związanych poprzez pożyczkę na korzystnych warunkach, której kwota główna zaczyna być zwracana dopiero po 10 latach, a okres spłaty wynosi w sumie 45 lat. Ma on na celu również rozwinięcie interoperacyjności w Unii Europejskiej poprzez wspólne zakupy, wzmocnienie europejskiego przemysłu obronnego przez ograniczenie wsparcia do produktów w co najmniej 65% europejskich oraz rozwinięcie współpracy z Ukrainą, np. poprzez wspólne zakupy.
Chciałbym podkreślić, że uzgodnienie i opublikowanie SAFE postrzegamy przede wszystkim jako niebywały sukces polskiej prezydencji w Radzie Unii Europejskiej. Instrument SAFE będzie premiował kontrakty wspólne z udziałem co najmniej dwóch państw członkowskich, jednak przez rok od wejścia dokumentów w życie do maja 2026 r. uwzględniane będą również kontrakty zawarte przez jedno państwo. Co ważne, dokument akceptuje potrzeby państw członkowskich najbardziej narażonych na potencjalną agresję, zwłaszcza ze strony Rosji i Białorusi.
W programie oczywiście mogą również brać udział takie państwa jak Ukraina, państwa EFTA, Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu, państwa kandydujące, a także państwa, z którymi Unia Europejska podpisała tzw. security and defense partnership. Z tymi państwami Unia Europejska będzie mogła zawrzeć dodatkowe porozumienie określające warunki udziału w programie. Instrument SAFE będzie głównym źródłem synergii z polityką obronną Unii Europejskiej oraz wdrażaniem strategicznego kompasu na rzecz bezpieczeństwa i obrony. Takie podejście do zamówień realizowanych na zasadzie współpracy powinno przynieść korzyść państwom członkowskim, ponieważ będą one mogły obniżyć swoje koszty, zwiększyć efektywność wydatków na obronność, a także zwiększyć interoperacyjność swoich sił zbrojnych.
Korzyści dla Polski należy upatrywać w możliwości zwiększania szerokiego spektrum zdolności poprzez pozyskiwanie wielu różnych systemów obejmujących amunicję i pociski, systemy artyleryjskie, zdolności lądowe, np. czołgi, wyposażenie indywidualne żołnierza, małe drony i systemy przeciwdronowe, ochrony infrastruktury krytycznej, zdolności cyber oraz mobilność wojskową i przeciwmobilność, chociażby w ramach programu ˝Tarcza Wschód˝. Kategoria druga dotyczy systemów obrony powietrznej i przeciwrakietowej, zdolności morskich, w tym okrętów podwodnych (Dzwonek), większych systemów dronowych i przeciwdronowych, transport powietrzny, tankowanie w powietrzu, zdolności kosmiczne, a także sztuczną inteligencję oraz systemy walki elektronicznej.
Panie marszałku, jeżeli pan pozwoli, to...
Wicemarszałek Włodzimierz Czarzasty:
Ale zrobimy to na dwa rzuty, dobra?
Sekretarz Stanu w Ministerstwie Obrony Narodowej Paweł Bejda:
Dobrze.
Przebieg posiedzenia