10. kadencja, 41. posiedzenie, 2. dzień (25-09-2025)

24. punkt porządku dziennego:

Informacja bieżąca.

Minister Klimatu i Środowiska Paulina Hennig-Kloska:

    Panie Marszałku! Panie Posłanki! Panowie Posłowie! Tak, to prawda. Od 1 października startujemy z systemem kaucyjnym w Polsce. Polska dołącza tym samym do kilkunastu już krajów europejskich, w których ten system działa. To duża logistyczna zmiana i niewątpliwie pierwsze tygodnie działania, funkcjonowania w Polsce systemu kaucyjnego będą poświęcone przede wszystkim na jego organizację. Wiem, że są sieci, które zgłaszają już gotowość, mają automaty we wszystkich punktach. Wiadomo jednak, że od mniejszych sklepów, mniejszych sieci wymaga to trochę większego wysiłku, dlatego będzie czas potrzebny na zorganizowanie się i dotarcie. Tak jak 1 października na półkach w sklepie zaczną pojawiać się napoje w opakowaniach oznaczonych systemem kaucyjnym, tak będzie też wiele opakowań nieobjętych systemem ze starych zapasów, ze starych produkcji. I faktycznie przez I kwartał funkcjonowania systemu, a więc ostatni kwartał tego roku, możemy mieć taką sytuację, że na półkach w sklepie będą znajdować się te same napoje tych samych producentów w opakowaniach objętych systemem kaucyjnym, z oznaczeniem systemu kaucyjnego, i bez. Z wiadomych względów nie chcemy producentów narażać na dodatkowe koszty, chcemy, żeby wyczerpali zapasy, dlatego okres przejściowy będzie obowiązywał do końca tego roku.

    Z bardzo ważnych informacji, wartych powtórzenia, choć już dość powszechnie znanych, są te oczywiste, że w ogóle do systemu wchodzą butelki PET o pojemności do 3 l i puszki metalowe o pojemności do 1 l - tu kaucja wynosi 0,5 zł - oraz butelki szklane wielokrotnego użytku o pojemności do 1,5 l - tu kaucja będzie wynosić 1 zł. Na ten moment mamy zarejestrowanych siedmiu operatorów systemu kaucyjnego. Pięciu z nich wejdzie do systemu właśnie z początkiem października tego roku. Każdy z tych operatorów musi mieć przynajmniej jeden punkt zbiórki w każdej gminie.

    Z kolei jeżeli spojrzymy w ogóle od strony obowiązku sklepów, to obowiązkowo punktami, w których będzie musiał działać system kaucyjny, są sklepy o powierzchni 200 m², które - co ważne - w swojej ofercie mają właśnie napoje w opakowaniach objętych systemem. Mniejsze sklepy mogą wejść do systemu na zasadzie dobrowolności. Wprowadziliśmy taką możliwość ubiegłoroczną nowelizacją. To jest niezwykle ważne, żeby dać możliwość również tym mniejszym podmiotom, a nie nakładać obowiązek. Przy tym wszystkie punkty prowadzące sprzedaż napojów w opakowaniach objętych systemem kaucyjnym będą musiały pobierać kaucję, natomiast już odbiór opakowań i wypłacanie kaucji zwrotnej będą dotyczyły tylko i wyłącznie sklepów powyżej 200 m² oraz tych poniżej 200 m² powierzchni handlowej, które dobrowolnie wejdą do systemu.

    Co też niezwykle ważne, przy oddawaniu opakowania w ramach systemu kaucyjnego nie będzie konieczne okazanie paragonu. Paragonów zbierać nie musimy. Wiem, że dotychczas, zwłaszcza w odniesieniu do opakowań wielokrotnego użytku, sklepy oczekiwały pokazania paragonu. Takiego obowiązku nie będzie. Co też ważne, prosimy, żeby nie zgniatać. To też jest taka trochę zmiana, bo większość z nas jednak, segregując odpady, w tym butelki typu PET, zgniata je, żeby zmniejszać objętość tych opakowań. Teraz będziemy musieli się oduczyć tej metody przechowywania odpadów. Wskazuje się, żeby te butelki nie były zgniatane przed oddaniem do punktu zbiórki.

    Z ważnych informacji: możliwe będzie organizowanie punktów zbierania pustych opakowań poza jednostkami handlowymi. Co też ważne, jednostki handlowe, sklepy znajdujące się w jednym centrum handlowym będą mogły organizować np. wspólny punkt zbiórki odpadów.

    Korzyści? Korzyści są oczywiście ogromne. To zmniejszanie zanieczyszczenia środowiska przez odpady opakowaniowe, zwiększenie poziomu selektywnego zbierania odpadów oraz zwiększenie poziomów recyklingów odpadów opakowaniowych. Za chwilę wejdą nam obowiązki w tym zakresie i uważamy, że bez systemu kaucyjnego ciężko byłoby sprostać wymaganiom, jeśli chodzi o te poziomy. Tak jak mówiłam, docelowo oczywiście największą wartością w systemie opakowań po napojach są systemy, w których używa się butelek szklanych wielokrotnego użytku. To one najbardziej zbliżają nas do gospodarki w obiegu zamkniętym. Warto tu podkreślić właśnie, że szklana butelka wielokrotnego użytku potrafi zastąpić ok. 20 butelek jednorazowych. To jest idealny sposób na zmniejszanie odpadów i warto to podkreślać przy każdej okazji. W Niemczech, szanowni państwo, butelka szklana jest zwracana do obiegu średnio 45 razy, a w Finlandii jest napełniana średnio 33 razy, zanim trafi do recyklingu, który - jak wiadomo - wymaga zaangażowania większej energii i jest bardziej kosztowny. A więc ten zwrot szklanych butelek wielokrotnego użytku daje najlepszy efekt ekologiczny i też ekonomiczny dla użytkowników, konsumentów, ale też producentów.

    Za organizację całego systemu kaucyjnego, bo tego chyba jeszcze nie powiedziałam, będą odpowiedzialni operatorzy, natomiast to producenci będą decydować, czy wchodzą do systemu, czy wolą przejściowo płacić opłatę zastępczą, chociaż oczywiście ten obowiązek docelowo będą wypełniać.

    System kaucyjny, tak jak powiedziałam, z powodzeniem funkcjonuje już w wielu europejskich krajach, takich jak Niemcy, Szwecja, Finlandia, Dania, ale też Litwa, Łotwa czy Estonia. Pierwszym krajem, który wprowadził system kaucyjny, była Szwecja. Zrobiła to już, szanowni państwo, w roku 1984 jako pierwszy kraj w Europie, ograniczając tym samym liczbę odpadów w postaci opakowań.

    Natomiast wracam do tych obowiązków, które już wchodzą w tym roku i z których będziemy musieli się rozliczać, do obowiązku zwrotu opakowań i użycia recyklatów w produkcji opakowań napojów. To jest jeden z głównych powodów wprowadzenia tego systemu, bo traktujemy ten system jako narzędzie do poprawy wypełniania tych obowiązków. Przedsiębiorcy wprowadzający do obrotu napoje w opakowaniach są zobowiązani osiągnąć te poziomy w wysokości 77% od tego roku, przy czym w związku z przesunięciem systemu kaucyjnego będziemy to liczyć od ostatniego kwartału tego roku, a od 2029 r. będzie to już 90%. 90% opakowań napojów będzie musiało wracać do systemu.

    Dodatkowo, tak jak mówiłam, wchodzą obowiązki używania recyklatu do wyprodukowania każdego opakowania. Ten obowiązek od tego roku to jest 25%, a od roku 2030 będzie to aż 30%.

    Pani posłanka pytała, jakie wprowadziliśmy zmiany w związku z konsultacjami. Te główne, zasadnicze zmiany weszły w wyniku nowelizacji, którą Sejm i Senat przyjęły w roku ubiegłym. To m.in. usunięcie z systemu ze względów higieniczno-środowiskowo-społecznych opakowań po napojach mlecznych. Zobaczymy, czas pokaże, czy zdecydujemy się włączyć je do systemu, jeżeli on już ruszy, sprawdzi się, będzie zorganizowany. Na ten moment nie mamy ostatecznej odpowiedzi na to pytanie, ale też np. zmieniliśmy na mocy tej nowelizacji obrót VAT-u, który będzie płacony tylko i wyłącznie za nieodebraną część kaucji. Ten VAT będzie płacił operator. (Dzwonek)

    Z ważnych rzeczy logistycznych: to, że kaucja będzie naliczana od konsumentów dopiero przy kasie. Nie będzie na nią wydawany paragon i nie będzie to żadne nadużycie, po prostu tak system jest zorganizowany. Na wszystkie pytania, które państwo zadacie w trakcie debaty, oczywiście odpowiemy jeszcze pod koniec naszej dyskusji. Dziękuję bardzo. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia