10. kadencja, 41. posiedzenie, 2. dzień (25-09-2025)

28. punkt porządku dziennego:

Sprawozdanie Komisji do Spraw Deregulacji oraz Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy - Kodeks spółek handlowych, ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary oraz ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (druki nr 1440 i 1681).

Poseł Sprawozdawca Paweł Śliz:

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Projekt ten to jest kolejny projekt o charakterze deregulacyjnym. Ma on na celu rozwiązanie zidentyfikowanych problemów i usprawnienie funkcjonowania prawa gospodarczego w trzech tak naprawdę kluczowych obszarach.

    Po pierwsze, w Kodeksie spółek handlowych projekt wprowadza dwie bardzo istotne zmiany. Pierwsza dotyczy art. 18 i znosi automatyczny 5-letni zakaz pełnienia funkcji w organach spółek przez osoby skazane za przestępstwa umyślne. Obecnie przepisy stosują tę dolegliwość bezwzględnie, niezależnie od okoliczności sprawy i wymiaru kary. Proponowana zmiana oddaje decyzję w ręce sądu, który będzie mógł w każdym przypadku, a nie tylko przy przestępstwach nieumyślnych, ocenić, czy skazany stanowi zagrożenie dla obrotu gospodarczego, i zwolnić go z zakazu lub skrócić czas jego obowiązywania. Druga zmiana w kodeksie dotyczy art. 586, czyli odpowiedzialności karnej za niezgłoszenie w terminie wniosku o upadłość spółki. Analiza statystyk sądowych pokazuje, że choć jest to najczęstsze przestępstwo z Kodeksu spółek handlowych, to kary pozbawienia wolności stanowią zaledwie naście procent wyroków i są orzekane niemal wyłącznie w zawieszeniu. Utrzymywanie tak surowej sankcji jest więc w ocenie projektodawców niezasadne. Projekt likwiduje karę pozbawienia wolności za ten czyn, pozostawiając adekwatne zagrożenie w postaci grzywny albo kary ograniczenia wolności.

    Po drugie, projekt kompleksowo reformuje ustawę o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych. Nie jest tajemnicą, że obecna ustawa jest w praktyce martwa. Statystyki są jednoznaczne. Rocznie do odpowiedzialności pociąganych jest zaledwie kilka podmiotów w skali całego kraju. Główną barierą jest wymóg uzyskania uprzedniego prawomocnego skazania osoby fizycznej, czyli tzw. prejudykatu. Aby uzdrowić tę sytuację, projekt wprowadza zupełnie nową, całkowicie nową, konsensualną ścieżkę postępowania. Prokurator, w porozumieniu z przedstawicielem podmiotu zbiorowego, będzie mógł wystąpić do sądu z wnioskiem o dobrowolne poddanie się karze bez konieczności czekania na wyrok skazujący jakiegoś menadżera spółki. Co kluczowe, jeśli podmiot zbiorowy weźmie na siebie odpowiedzialność, naprawi szkodę, sąd będzie mógł zastosować wobec tego reprezentanta nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet warunkowo zawiesić jej wykonanie. To rozwiązanie racjonalizuje odpowiedzialność, która często rozkłada się między winą menedżera a wadliwą organizacją tak naprawdę przedsiębiorstwa.

    Po trzecie, w ustawie o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy projekt uchyla art. 156, który przewiduje surową odpowiedzialność do lat 5 dla pracowników instytucji obowiązanych za niedopełnienie obowiązku zgłoszenia transakcji podejrzanej do generalnego inspektora informacji finansowej. Jest to represja nieproporcjonalna i tak naprawdę nieuzasadniona, zwłaszcza że za to samo uchybienie ustawa przewiduje już sankcje administracyjne tak naprawdę. W miejsce uchylanego przepisu karnego projekt wprowadza nowy art. 154a, który za ten czyn przewiduje karę administracyjną w postaci grzywny do miliona złotych, co jest rozwiązaniem w pełni wystarczającym i zgodnym ze standardami europejskimi.

    W toku prac nad przedstawionym projektem połączone komisje odbyły posiedzenie, na którym zgłoszone zostały cztery poprawki, które uzyskały jednomyślną akceptację. Ministerstwo Sprawiedliwości jako wnioskodawca nie wnosiło do tych zgłoszonych poprawek uwag. Pozwolę sobie krótko zwrócić na nie uwagę. Poprawka pierwsza miała charakter porządkujący. Doprecyzowała, aby dane podmiotów zbiorowych, wobec których orzeczono obowiązek naprawienia szkody, zadośćuczynienia czy nawiązkę, były gromadzone w KRK. Zapewni to pełną transparentność stosowania tych środków. Poprawka druga związana była z nowo dodanym art. 9a. Precyzuje, że sąd obok obowiązku naprawienia szkody może orzec wobec podmiotu zbiorowego także nawiązkę na zasadach określonych w Kodeksie karnym. Jest to logiczne uzupełnienie katalogu środków kompensacyjnych. Poprawka trzecia doprecyzowała formę orzeczenia sądowego wobec osoby fizycznej, której podmiot zbiorowy dobrowolnie poddał się karze. Wyraźnie wskazuje, że jeśli podmiot w całości naprawił szkodę, to nadzwyczajne złagodzenie kary przez sąd staje się obligatoryjne. Jest to bardzo ważna gwarancja dla menadżerów i zachęta do korzystania z tej nowej procedury. Poprawka czwarta, ostatnia, zgłoszona w trakcie prac komisji, ustala termin wejścia w życie ustawy konkretnie na dzień 1 marca 2026 r., dając organom państwa i przede wszystkim przedsiębiorcom odpowiedni czas na przygotowanie się do nowej regulacji.

    W głosowaniu nad całością projektu ustawy wzięło udział 24 posłów. Komisja przyjęła ten projekt ustawy wraz ze wszystkimi czterema zaproponowanymi wcześniej poprawkami. Za głosowało 19 posłów, przeciw było 5, nikt nie wstrzymał się od głosu. W imieniu komisji wnoszę o uchwalenie przez Wysoką Izbę projektu ustawy zawartego w druku nr 1440 wraz z przyjętymi przez komisję poprawkami. Dziękuję.

Przebieg posiedzenia