10. kadencja, 41. posiedzenie, 2. dzień (25-09-2025)
37. punkt porządku dziennego:
Sprawozdanie Komisji Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Środków Przekazu o poselskim projekcie uchwały w sprawie ustanowienia roku 2025 rokiem Franciszka Karpińskiego (druki nr 352 i 1699).
Poseł Sprawozdawca Joanna Lichocka:
Bardzo dziękuję.
Pani Marszałek! Wysoki Sejmie! Mam zaszczyt przedstawić sprawozdanie z posiedzenia komisji kultury, na którym przyjęliśmy projekt uchwały, który pierwotnie miał być projektem uchwały ustanawiającym rok 2025 rokiem Franciszka Karpińskiego. Prezydium komisji i Prezydium Sejmu zdecydowały, że patronatów w danym roku przyjętych przez Sejm może być tylko siedem, i tylko siedem projektów uchwał w 2025 r. zostało przyjętych. W związku z tym projekt uchwały o ustanowieniu roku 2025 rokiem Franciszka Karpińskiego nie znalazł akceptacji. Prawo i Sprawiedliwość zgłosiło ten projekt.
Ja jestem jedną z tych osób w komisji kultury, które przeciwstawiają się sztucznemu ograniczeniu liczby patronatów roku. Uważam, że to nie przeszkadza, jeżeli zamiast siedmiu jest ich dziewięć. Pewnie pani marszałek się ze mną zgodzi, bo w tym roku będzie tych patronatów dziewięć. Naprawdę boleję nad tym, że Franciszek Karpiński nie jest patronem tego roku. Mam nadzieję, że przy jakiejś kolejnej okazji być może uda się to przeforsować.
Franciszek Karpiński to jest taki poeta, który zszedł naprawdę pod strzechy. Znamy go wszyscy. Choćbyście państwo nie kojarzyli, że te słowa napisał Karpiński, znacie go.
(Poseł Alicja Łuczak: Znamy.)
Oczywiście pani podpowiada, że ˝Laura i Filon˝, kolęda ˝Bóg się rodzi˝. Zaraz zresztą przeczytam projekt uchwały, te najważniejsze będą rzeczy wymienione. Tak więc jest to poeta, który rzeczywiście wpisuje się w naszą tożsamość, wpisuje się w naszą kulturę. Naprawdę niewiele mamy takich nazwisk, ale kilka mamy, które wprowadziły język, postacie powszechnie znane bez względu na poziom wykształcenia. To jest po prostu poeta polskiego ludu, polskiego społeczeństwa, polskiego narodu.
Przedstawię państwu projekt tej uchwały ze zmienionym tytułem i zmienionym pierwszym akapitem w stosunku do tego, co zostało zaproponowane w zeszłym roku. Ale po kolei.
Sprawozdanie Komisji Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Środków Przekazu o poselskim projekcie uchwały w sprawie ustanowienia roku 2025 rokiem Franciszka Karpińskiego, druk nr 352.
Marszałek Sejmu, zgodnie z art. 33a ust. 2 regulaminu Sejmu, po zasięgnięciu opinii Prezydium Sejmu, skierował w dniu 7 maja 2024 r. powyższy projekt uchwały do Komisji Kultury i Środków Przekazu do pierwszego czytania. Komisja Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Środków Przekazu po przeprowadzeniu pierwszego czytania oraz rozpatrzeniu tego projektu uchwały na posiedzeniu w dniu 23 września 2025 r. - projekt przeleżał rok w zamrażarce - wnosi, by Wysoki Sejm raczył uchwalić załączony projekt uchwały.
Oto jego tekst, przeczytam go w całości. Jest to jedyny moment, kiedy możemy opowiedzieć o Franciszku Karpińskim słowami tej uchwały.
˝Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej w sprawie upamiętnienia Franciszka Karpińskiego w 200. rocznicę śmierci
We wrześniu 2025 roku przypada 200. rocznica śmierci Franciszka Karpińskiego - jednego z najwybitniejszych poetów epoki Oświecenia, prekursora i głównego reprezentanta nurtu sentymentalnego w liryce polskiej, pamiętnikarza, dramatopisarza, moralisty i tłumacza.
Franciszek Karpiński urodził się 4 października 1741 roku w ubogiej szlacheckiej rodzinie w Hołoskowie na Pokuciu. Od roku 1750 uczył się w znakomitym kolegium jezuickim w Stanisławowie. Następnie podjął studia na akademii jezuickiej we Lwowie, gdzie uzyskał tytuł doktora filozofii i nauk wyzwolonych oraz bakałarza teologii. Studia kontynuował potem w Wiedniu. Po powrocie do Polski pracował jako nauczyciel na dworach magnackich, wiódł też skromne życie ziemianina dzierżawcy.
Swój pierwszy tomik wierszy Franciszek Karpiński wydał w 1780 roku. 'Zabawki wierszem i przykłady obyczajne' poeta zadedykował księciu Adamowi Kazimierzowi Czartoryskiemu, którego był osobistym sekretarzem. Wśród sielanek w debiutanckim tomiku znalazły się tak znane utwory jak 'Laura i Filon' czy 'Do Justyny. Tęskność na wiosnę'. Niedługo potem Karpiński opracował rozprawę 'O wymowie w prozie albo wierszu', w której zawarł teorię poezji sentymentalnej. W ciągu kilku kolejnych lat wydał liczący siedem tomów zbiór sielanek i innych wierszy, opatrzony tytułem 'Zabawki wierszem i prozą', który przyniósł mu wielką sławę i uznanie. Stał się ulubionym poetą ludowym i narodowym, znanym nie tylko na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, ale też poza jej granicami.
Do najbardziej znanych dzieł Franciszka Karpińskiego należą również 'Pieśni nabożne' wydane w 1792 roku, łączące w sobie prostotę, podniosłość oraz motywy znane z psalmów, pieśni liturgicznych i hymnów religijnych. Pieśni te zyskały ogromną popularność i wiele z nich śpiewanych jest do dziś, na przykład 'Kiedy ranne wstają zorze', 'Wszystkie nasze dzienne sprawy' czy jedna z najpiękniejszych polskich kolęd 'Bóg się rodzi'. Pisarz pozostawił po sobie także wiersze patriotyczne, rozprawy moralne, prace dotyczące teorii literatury, pamiętniki, przekłady psalmów oraz obfitą korespondencję.
Już za życia Franciszek Karpiński był osobą powszechnie znaną i szanowaną. Uczestniczył w obiadach czwartkowych, jako uznany poeta tamtych czasów. Jego wiersze stawiano na równi z poezją Jana Jakuba Rousseau. Swoim sentymentalizmem, intymnością poezji, czułością, prymatem natury i prawdy, samotnością i umiłowaniem wolności Franciszek Karpiński torował drogę postawom romantycznym, o czym wprost pisał Adam Mickiewicz, który porównywał go z Goethem. Pieśni Franciszka Karpińskiego trafiły pod strzechy. Nie tylko weszły do kanonu polskiej literatury i poezji, ale także zawładnęły ludową wyobraźnią i zyskały ponadczasową popularność.
W 200. rocznicę śmierci Franciszka Karpińskiego Sejm Rzeczypospolitej Polskiej oddaje mu hołd i podkreśla znaczenie jego twórczości w kształtowaniu polskiej literatury i kultury˝.
Uprzejmie proszę o poparcie tego projektu uchwały. Dodam jeszcze, że autorką tekstu, który w bardzo mało zmienionej formie przeszedł przez komisję, jest pani poseł Maria Koc. Dziękuję bardzo. (Oklaski)
Przebieg posiedzenia