10. kadencja, 45. posiedzenie, 3. dzień (20-11-2025)

25. punkt porządku dziennego:

Sprawozdanie Komisji Edukacji i Nauki o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy o Narodowym Centrum Badań i Rozwoju oraz niektórych innych ustaw (druki nr 1807 i 1917).

Poseł Jarosław Sachajko:

    Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Projekt ustawy o zmianie ustawy o Narodowym Centrum Badań i Rozwoju oraz szeregu innych ustaw nie jest korektą ani usprawnieniem, nie jest reformą. To jest całościowa operacja przejęcia instytucji naukowych, badawczych i strategicznych przez władzę polityczną z wykorzystaniem przepisów, które dają ministrowi pełnię kontroli nad całym systemem badań, kadrą, finansowaniem i strukturą instytucji. Wszystkie te rozwiązania znajdują się wprost w treści dokumentów.

    W projektowanej ustawie ustanawia się ministra jedynym podmiotem, który nadaje statut NCBR-owi, powołuje i odwołuje dyrektora oraz wszystkich zastępców, obsadza połowę rady i może obsadzić całą, jeżeli środowiska nie zgłoszą kandydatów, decyduje o wynagrodzeniach kierownictwa, obsadza wszystkie instytucje i komórki, których funkcje wygasają z mocy prawa. To jest pełna centralizacja, która czyni ministra jedyną realną władzą naukową w Polsce. NCBR z instytucji eksperckiej staje się prolongacją gabinetu politycznego.

    W projekcie ustawy znajdują się przepisy pozwalające natychmiastowo wygasić funkcje dyrektorów i zastępców instytutów badawczych, kierownictwa sieci Łukasiewicz, członków rady NCBR. Wystarczy, że osoba nie złoży oświadczenia w terminie 14 dni, nie spełni jednego z nowych kryteriów, a funkcja wygasa automatycznie. To przepis stworzony nie do reformowania, lecz do natychmiastowego wyzerowania instytucji. To jest narzędzie politycznego przejęcia opisane literalnie w treści dokumentu. Projekt wprowadza mechanizm, w którym minister wskazuje połowę członków rady, a jeżeli środowiska naukowe nie zgłoszą kandydatów, minister wskazuje pozostałych. To oznacza, że minister może w praktyce wybrać całość składu. Nie ma mowy o równowadze, autonomii czy reprezentacji środowisk. To jest fikcja konkursów i fikcja niezależności.

    Art. 13 ust. 1 wprost stwierdza, że z dniem wejścia w życie ustawy wygasają umowy o zarządzanie z prezesem i wiceprezesami oraz dyrektorami instytutów sieci. To oznacza, że cała kadra kierownicza sieci Łukasiewicz zostaje jednego dnia pozbawiona funkcji, a następnie minister i prezes mogą powoływać nowe osoby według własnego uznania. To nie jest reforma, to jest masowa wymiana kadr z powodów politycznych. Projekt pozwala przeznaczyć dotacje w trudnej sytuacji bez definicji trudnej sytuacji, bez limitów, bez mechanizmów antynadużyciowych. To tworzy przestrzeń do finansowania wybranych instytutów z klucza politycznego. Ten projekt to monopolizacja nauki, polityczna kontrola nad badaniami, narzędzie do natychmiastowego czyszczenia kadr, przejęcie instytucji państwowych metodą wygaśnięcia z mocy prawa, ryzyko chaosu organizacyjnego w instytucjach (Dzwonek) kluczowych dla bezpieczeństwa państwa.

    (Głos z sali: Nieprawda.)

    (Głos z sali: Gdzie pan to wyczytał?)

    Dlatego ten projekt zasługuje na odrzucenie. Dziękuję. (Oklaski)

    (Poseł Adrian Witczak: Kurs czytania ze zrozumieniem dla posłów.)

Przebieg posiedzenia