10. kadencja, 48. posiedzenie, 2. dzień (18-12-2025)

16. punkt porządku dziennego:

Sprawozdanie Komisji Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Środków Przekazu o poselskim projekcie uchwały w sprawie upamiętnienia Adama Chętnika w 140. rocznicę urodzin (druki nr 1614 i 1919).

Poseł Marek Biernacki:

    Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Szanowni Państwo! Przypadł mi zaszczyt przedstawienia stanowiska klubu PSL - Trzecia Droga wobec sprawozdania komisji o poselskim projekcie uchwały w sprawie upamiętnienia Adama Chętnika w 140. rocznicę urodzin.

    To dla mnie wielki zaszczyt, że występując z tej trybuny, mogę wspomnieć człowieka, który swoim życiem dawał świadectwo zaangażowania w sprawy narodu, kraju i swego regionu, a jednocześnie nigdy nie zabiegał o powszechny aplauz i uznanie. Całe jego życie, począwszy od zaboru rosyjskiego, poprzez lata międzywojenne, II wojnę światową aż po czasy PRL-u, to okres, w którym wykazywał się szczególną aktywnością na wielu polach. Jego działania zawsze charakteryzowała niezależność.

    Już w czasach szkolnych dawał świadectwo swych nieturzinkowych zdolności. Zaangażował się w działalność niepodległościową. Był młodym dziennikarzem, publicystą, wydawał m.in. pismo ˝Drużyna˝ przeznaczone dla młodzieży wiejskiej. Jego zaangażowanie w czynny opór wobec rusyfikacji polegało np. na bojkocie szkół z rosyjskim językiem wykładowym. Jako ciekawostkę można dodać, że w swych wspomnieniach napisał też o dokonanym przez siebie akcie dywersji. Pomieszczenia rosyjskiej szkoły w Nowogrodzie zostały skażone trudno usuwalną cuchnącą substancją, przez co szkołę zamknięto.

    Po ogłoszeniu w 1919 r. plebiscytu na Warmii i Mazurach powołał do życia pismo kurpiowsko-mazurskie ˝Gość Pograniczny˝. Jego celem było prowadzenie agitacji plebiscytowej i propagowanie idei pracy organicznej oraz wartości patriotycznych. W tym czasie powoływał oddziały i koła Związku Puszczańskiego mające aktywnie działać w czasie plebiscytu. Angażował w tym celu organizacje młodzieżowe, harcerstwo, członków Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego, nauczycieli i ochotniczą straż pożarną. Niekorzystny dla Polski wynik plebiscytu w 1920 r. nie wstrzymał jego aktywności, działań na rzecz społeczności Mazur w celu przeciwdziałania germanizacji i podtrzymywania świadomości narodowej.

    Po stosunkowo krótkim okresie aktywności politycznej, był wszak w latach 1922-1927 posłem na Sejm z ramienia Związku Ludowo-Narodowego, niemal całkowicie poświęcił się pracy naukowej i muzealnej. W 1927 r. założył skansen kurpiowski w Nowogrodzie, muzeum poświęcone kulturze Kurpiów. Dziś nosi on jego imię i jest jednym z najstarszych skansenów w kraju. W czasie II wojny światowej był czynnym żołnierzem AK. Jego muzeum zostało zniszczone przez Niemców. Po wojnie doprowadził do odbudowania skansenu i przyczynił się do powstania Muzeum Północno-Mazowieckiego w Łomży. Warto też wspomnieć, że był pionierem badań nad bursztyniarstwem, autorem licznych książek, artykułów o folklorze, budownictwie, pożywieniu, zwyczajach i historii ukochanych Kurpiów.

    Nie muszę przypominać, że kilka tygodni temu Senat RP przyjął uchwałę analogiczną do tej, nad którą dziś dyskutujemy, mającą upamiętnić 140. rocznicę urodzin tego wielkiego człowieka. W uchwale tej przytoczono słowa dewizy, którymi kierował się przez całe życie: ˝Czyniąc, zastanawiam się, czy to będzie dobre dla Polski˝. Naprawdę pragnąłbym, by te słowa stały się dla nas wszystkich wskazówką, jeśli chodzi o nasze dzisiejsze działania. Klub PSL - Trzecia Droga w pełni popiera tę uchwałę. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia