10. kadencja, 48. posiedzenie, 2. dzień (18-12-2025)

18. punkt porządku dziennego:

Sprawozdanie Komisji Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Środków Przekazu o poselskim projekcie uchwały w sprawie upamiętnienia 120. rocznicy urodzin Romana Brandstaettera (druki nr 2066 i 2094).

Poseł Sprawozdawca Urszula Augustyn:

    Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Tak, powiem w telegraficznym skrócie, ale to, co musi być powiedziane, zostanie.

    Po pierwsze, Roman Brandstaetter był tarnowianinem, wybitnym tarnowskim poetą, pisarzem, dramaturgiem, tłumaczem. Urodził się i wychował w moim mieście, dlatego z wielką radością chciałabym przedstawić państwu projekt, którego autorami są też tarnowianie: dr Paweł Plichta z Uniwersytetu Jagiellońskiego i pani dyrektor Biblioteki Publicznej Ewa Stańczyk.

    Szybciutko powiem tylko, co jest najważniejsze w tej uchwale. Mianowicie przepiękna sylwetka Romana Brandstaettera w 120. rocznicę jego urodzin. Pozwólcie państwo, że wykorzystam ten moment, żeby uchwałę przedstawić:

    ˝W 2026 r. przypada 120. rocznica urodzin Romana Brandstaettera - wybitnego pisarza: poety, dramaturga, prozaika, tłumacza; polskiego patrioty żydowskiego pochodzenia, który przeszedł na katolicyzm. Stworzył unikalną literacką syntezę biblijnego judaizmu i chrześcijaństwa, co widać w jego fundamentalnych dziełach o Jezusie.

    Roman Brandstaetter urodził się 3 stycznia 1906 r. w Tarnowie. Ukończył szkołę powszechną i uczęszczał do Gimnazjum Męskiego im. Kazimierza Brodzińskiego. Egzamin dojrzałości zdał w 1924 r. w Krakowie. Na Uniwersytecie Jagiellońskim studiował filozofię i filologię polską. W 1929 r. wyjechał na rządowe stypendium do Paryża. Prowadził tam m.in. badania nad działalnością polityczno-społeczną Adama Mickiewicza. Po otrzymaniu doktoratu i powrocie z Francji do Polski pracował jako nauczyciel języka polskiego. Następnie rozpoczął pracę literacką i publicystyczną w 'Kurierze Literacko-Naukowym' i 'Miesięczniku Żydowskim'.

    Po wybuchu II wojny światowej Brandstaetter wyjechał do Wilna, a stamtąd do Jerozolimy, przez Moskwę, Baku, Iran i Irak. W tym czasie napisał pierwszy dramat - 'Kupiec warszawski'. W Palestynie pracował w nasłuchu radiowym Polskiej Agencji Telegraficznej. W latach 40. XX w. powstał jeden z jego najwybitniejszych utworów - 'Powrót syna marnotrawnego'.

    W 1946 r. wyjechał do Egiptu, a stamtąd przybył do Rzymu, gdzie przyjął chrzest. We Włoszech zainspirowała go postać św. Franciszka, któremu poświęcił m.in. prozatorskie 'Kroniki Assyżu' oraz misterium 'Teatr Świętego Franciszka'. Na emigracji stworzył kolejne dramaty: 'Noce narodowe' i 'Przemysław II', wpisujące się w polski, patriotyczny nurt jego twórczości.

    Po powrocie do Polski w 1948 r. w związku z przeszkodami, jakie czyniły mu władze komunistyczne, zamieszkał w Poznaniu. Pełnił tam funkcję kierownika literackiego Teatru Polskiego, a następnie Teatru Wielkiego. W 1950 r. Roman Brandstaetter wraz z żoną przeniósł się na dekadę do Zakopanego. Pod Giewontem powstał m.in. 'Upadek kamiennego domu'.

    Roman Brandstaetter z wielkim wyczuciem przekładał teksty biblijne zarówno z języka hebrajskiego, jak i greckiego. Łącząc perspektywę semicką z językiem polskim, tworzył literaturę o uniwersalnym wymiarze. Za najwybitniejsze dzieło prozatorskie Romana Brandstaettera uznawana jest napisana na przełomie lat 60. i 70. czterotomowa powieść historyczna 'Jezus z Nazarethu'. To ona stanowiła podstawę do starań, m.in. rektora UJ prof. Józefa Andrzeja Gierowskiego, o przyznanie pisarzowi Literackiej Nagrody Nobla.

    Roman Brandstaetter był laureatem wielu nagród i wyróżnień literackich w kraju i za granicą: m.in. Fundacji A. Jurzykowskiego w Nowym Jorku, Polskiego PEN Clubu, ministra kultury i sztuki, Nagrody im. J. Kasprowicza, Nagrody im. Błogosławionego Brata Alberta, Nagrody im. Sępa Szarzyńskiego oraz Nagrody im. Herdera. Na fali zrywu solidarnościowego w 1980 r. powstał Społeczny Komitet Budowy Pomnika Poznańskiego Czerwca 1956, którego został przewodniczącym. Współpracował z wieloma czasopismami, takimi jak 'Kierunki', 'Przewodnik Katolicki', 'W Drodze', 'Tygodnik Powszechny'.

    Roman Brandstaetter zmarł na zawał serca 28 września 1987 r. Został pochowany na cmentarzu komunalnym na Miłostowie w Poznaniu.

    W uznaniu wszechstronnej twórczości literackiej; patriotycznej postawy Romana Brandstaettera; poszukiwania przez Niego dobra i piękna w obszarze bliskich sobie religii i kultur - Sejm Rzeczypospolitej Polskiej oddaje Mu hołd w 120. rocznicę Jego urodzin˝.

    Bardzo serdecznie proszę, aby Wysoka Izba zechciała tę uchwałę poprzeć. Dziękuję. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia