10. kadencja, 58. posiedzenie, 2. dzień (28-05-2026)

19. punkt porządku dziennego:

Sprawozdanie Komisji Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Środków Przekazu o poselskim projekcie uchwały w sprawie upamiętnienia 90. rocznicy deportacji ludności polskiej do Kazachstanu (druki nr 2470 i 2570).

Poseł Dariusz Matecki (tekst niewygłoszony):

    Pytania

    Przedłożony projekt uchwały dotyczy fundamentalnej i bolesnej kwestii historycznej: zbrodni sowieckiej, jaką była masowa deportacja co najmniej 70 tys. Polaków do Kazachstanu w 1936 r. Jako posłowie w pełni i bezwarunkowo popieramy samą ideę złożenia najwyższego hołdu naszym cierpiącym i pomordowanym rodakom. Obowiązkiem niepodległego państwa polskiego jest dbanie o pamięć narodową.

    Jednakże analiza treści projektu oraz sprawozdania Komisji Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Środków Przekazu z druku nr 2570 budzi poważne wątpliwości natury organizacyjnej, państwowej oraz społecznej. Choć tekst precyzyjnie opisuje dramat przeszłości, to całkowicie pomija współczesne instytucjonalne obowiązki Rzeczypospolitej wobec osób i przede wszystkim potomków deportowanych, którzy wciąż pozostają poza granicami kraju. Sama symboliczna uchwała nie może zastępować realnych, systemowych działań wykonawczych.

    W związku z powyższym, działając w oparciu o mandat poselski, składam następujące pytania:

    1. Z jakich powodów proceduralnych i politycznych przedłożony projekt ogranicza się wyłącznie do sfery deklaratywnej i symbolicznej, zamiast stać się impulsem do wdrożenia systemowych rozwiązań prawnych realizujących realną pomoc dla żyjących potomków deportowanych?

    2. Na jakich konkretnych analizach resortowych, ekspertyzach demograficznych lub bazach danych oparto sformułowanie, że ˝znaczna część˝ potomków osób deportowanych nadal mieszka w Kazachstanie? Jakimi precyzyjnymi liczbami w tym zakresie dysponuje obecnie administracja rządowa?

    3. Dlaczego państwo polskie, pomimo upływu tylu lat od rozpadu Związku Sowieckiego w 1991 r., nie przeprowadziło dotychczas jednej zorganizowanej i masowej fali repatriacji, która definitywnie i skutecznie zamknęłaby ten tragiczny rozdział, sprowadzając wszystkich chętnych rodaków do ojczyzny?

    4. Jakie konkretne skutki regulacji i cele długofalowe - poza wymiarem stricte rocznicowym - ma przynieść podjęcie tej uchwały w proponowanym brzmieniu?

    5. Czy w toku prac nad projektami, zarówno z druku nr 2470, jak i z druku nr 2570, przeprowadzono jakiekolwiek celowe konsultacje społeczne z organizacjami zrzeszającymi repatriantów lub organizacjami polonijnymi działającymi bezpośrednio w Kazachstanie? Jeśli tak, jakie były wnioski z tych konsultacji?

Przebieg posiedzenia