10. kadencja, 59. posiedzenie, 2. dzień (10-06-2026)
14. punkt porządku dziennego:
Informacja o działalności Rzecznika Praw Dziecka za rok 2025 oraz uwagi o stanie przestrzegania praw dziecka w Polsce wraz ze sprawozdaniem Komisji do Spraw Dzieci i Młodzieży, Komisji Edukacji i Nauki oraz Komisji Polityki Społecznej i Rodziny (druki nr 2425 i 2595).
Poseł Alicja Łuczak:
Panie Marszałku! Pani Rzecznik! Wysoki Sejmie! Mam zaszczyt przedstawić stanowisko klubu Koalicja Obywatelska na temat informacji o działalności rzecznika praw dziecka za rok 2025 pani Moniki Horna-Cieślak.
Chciałabym bardzo serdecznie podziękować za przedstawienie raportu, bowiem szczegółowa jego analiza pozwala sformułować tezę, że po okresie smuty z czasów poprzedniego rządu nastąpił wielki rozwój, powrót zaufania do instytucji rzecznika praw dziecka, a w konsekwencji rok 2025 jawi nam się rokiem tytanicznej pracy, którą wykonało biuro i sama rzeczniczka.
Przedmiotowy raport jest szczegółowy i kompleksowo prezentuje wszelkie działania, z opisem problemów indywidualnych na zasadzie niemal case study, włącznie z rezultatem każdej interwencji. Tu nie zgodzę się z moją przedmówczynią, która twierdzi, że nie ma efektów i rezultatów. Jako organ konstytucyjny rzecznik stoi na straży praw dziecka określonych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, Konwencji o prawach dziecka oraz innych przepisach prawa, z poszanowaniem odpowiedzialności praw i obowiązków rodziców. Rzecznik w ramach uprawnień i kompetencji kieruje się dobrem dziecka, działa na rzecz zapewnienia dziecku pełnego i harmonijnego rozwoju, z poszanowaniem jego godności i podmiotowości, chroni prawa dziecka, w szczególności do życia i do ochrony zdrowia, do wychowania w rodzinie, do godziwych warunków socjalnych i do nauki. Rzecznik podejmuje działania zmierzające do ochrony dziecka przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem, demoralizacją, zaniedbaniem oraz innym złym traktowaniem. Szczególną troską i pomocą otacza dzieci z niepełnosprawnością. Upowszechnia wiedzę o prawach dziecka i metodach ich ochrony.
Wyraźny wzrost zaufania zarówno dzieci, jak i rodziców i opiekunów znajduje odbicie w statystykach. Przytoczę kilka. Niespotykany w ponad 25-letniej historii urzędu poziom 70 tys. korespondencji. Ponad 78 tys. Z kolei łączna liczba korespondencji wychodzącej to ponad 50 tys. Powyższe dane mówią o niebywałym dotąd zaangażowaniu pracowników w sprawy na rzecz dzieci, a także odpowiedzialnym wykonywaniu swojej pracy.
Istotnym elementem działalności rzecznika praw dziecka jest udział w postępowaniach sądowych. Było ich 1672, a przedstawiciele rzecznika wzięli udział w 1668 rozprawach. To istotny element skutecznej ochrony najmłodszych. Służy zapewnieniu przestrzegania ich praw na sali sądowej.
Ponadto rzecznik brał udział w 23 postępowaniach administracyjnych. Odnośnie do 73 projektów uchwał i rozporządzeń zostały wystosowane opinie, widać więc aktywny udział w procesie legislacyjnym.
Kolejnym obszarem działań są wystąpienia generalne. Rzecznik praw dziecka wystosował rekordową liczbę wystąpień generalnych, w liczbie 150, które zostały skierowane do 345 adresatów. To wzrost o 99%, niespotykana w historii urzędu aktywność. Wystąpienia dotyczyły ochrony zdrowia, wsparcia dzieci z niepełnosprawnością, dzieci wymagających interwencji w obszarze zdrowia psychicznego, w obszarze spraw socjalnych czy ochrony danych osobowych, bezpieczeństwa w sieci, edukacji i wychowania, w obszarze prawa karnego oraz prawa rodzinnego i nieletnich, spraw międzynarodowych i konstytucyjnych.
W biurze funkcjonują tzw. Zespoły: Prawa Rodzinnego, Ochrony Małoletnich, Edukacji i Wychowania, Zdrowia, Spraw Socjalnych oraz Spraw Międzynarodowych i Konstytucyjnych. Do tych również wpłynęło bardzo wiele spraw. Do Zespołu Prawa Karnego wpłynęło 1648 spraw; złożono 298 zawiadomień o możliwości popełnienia przestępstwa, w tym 220 dotyczących znieważenia dzieci w Internecie. Złożono 54 zażalenia, a w 92 przypadkach złożono wnioski o nadzór do prokuratury wyższego rzędu.
W zakresie edukacji cyfrowej i bezpieczeństwa w sieci wpłynęły 374 sprawy. Zespół prawa karnego reagował w sprawach typu: przemoc domowa, przestępstwa przeciwko wolności seksualnej wobec dzieci, narażenie na niebezpieczeństwo i śmierć dziecka, naruszenie nietykalności osobistej, uporczywe nękanie, przekroczenie uprawnień, niealimentacja, doprowadzenie do samobójstwa, znieważenie, pomówienie czy groźby karalne w stosunku do dzieci kierowane przez Internet.
Na uznanie zasługuje wsparcie i troska w zakresie zwiększenia partycypacji dzieci w życiu społecznym i obywatelskim, czyli udział w procesach decyzyjnych. W raporcie mamy pełną gamę przedsięwzięć, współtworzenie rozwiązań w edukacji, w katalogu praw uczniowskich, dostępność transportu publicznego, współpraca z PFRON, ochrona praw pracowników młodocianych, wzmacnianie instytucjonalnych form dialogu młodzieży z państwem, organizacja kongresu dzieci i młodzieży i wiele, wiele innych, w tym rad młodzieżowych, a także udział w zespole do spraw dialogu obywatelskiego, co potwierdzę z własnego doświadczenia, poznaję tutaj kolegę.
Monika Horna-Cieślak przedstawiła także zakres spraw, w których interweniowała na podstawie informacji zgłaszanych przez małoletnich za pośrednictwem dziecięcego telefonu zaufania - narzędzia, które poprzedni rząd zlikwidował, a obecny rząd przywrócił, bo to bardzo ważny element wsparcia dzieci i młodzieży. 35 tys. rozmów i 1 tys. rozmów ratujących życie. Tysiące czatów, łącznie 51 tys. W okresie świątecznym zanotowano ich wzrost.
Na podkreślenie zasługuje również działalność Zespołu Edukacji i Wychowania. Poza rozpatrywaniem spraw indywidualnych i działaniami o charakterze systemowym, czyli m.in. wystąpieniami generalnymi, opiniowaniem projektów aktów prawnych, udziałem przedstawicieli rzeczniczki w pracach komisji sejmowych rzeczniczka podejmowała także działalność edukacyjną i kampanie społeczne. Szerokim echem odbiła się kampania społeczna pod tytułem ˝Głos dziecka w roli głównej˝ czy ˝Więcej szacunku dla młodego wizerunku˝.
Ponadto rzecznik praw dziecka obejmowała patronatem honorowym liczne wydarzenia, przyznała Odznakę Honorową za Zasługi dla Ochrony Praw Dziecka sześciu osobom, organizowała webinary np. na temat pieczy zastępczej, zagrożeń w sieci, przemocy rówieśniczej, sytuacji dzieci z doświadczeniem migracji, bezdomności czy dobrego posiłku. Organizowała też liczne wydarzenia typu debaty, warsztaty, seminaria i konferencje.
Najważniejszy wniosek z przeprowadzonych badań, co było też ciekawostką, to to, że zdecydowana większość nastolatków słyszała o prawach dziecka, a zna je tak naprawdę tylko 12%.
Wśród indywidualnych spraw było jeszcze bardzo wiele do zrobienia. Nie wiem, czy mam jeszcze dużo czasu. Wśród indywidualnych spraw w zakresie dotyczącym realizacji prawa dziecka do godziwych warunków socjalnych wiele zgłoszeń od obywateli dotyczyło trudności w ustaleniu prawa do świadczenia wychowawczego typu ˝Dobry start˝, świadczeń rodzinnych, świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego, rent rodzinnych, opieki społecznej, miejsc w domach pomocy społecznej dla młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną, ochrony majątku dziecka i spraw spadkowych, praw i realizacji uprawnień dzieci z niepełnosprawnością, sytuacji materialno-bytowej rodzin, ograniczonego dostępu do specjalistów, wysokości opłat za usługi komercyjne dotyczące rehabilitacji, ochrony danych osobowych, bezpieczeństwa w sieci, spraw z obszaru prawa karnego, prawa rodzinnego, nieletnich, spraw międzynarodowych i konstytucyjnych.
Główny przekaz sprawozdania za 2023 r. można streścić następująco: największymi wyzwaniami pozostają: zdrowie psychiczne dzieci, bezpieczeństwo w środowisku cyfrowym, ochrona przed przemocą oraz zapewnienie realnego wpływu dzieci na sprawy, które ich dotyczą, a więc partycypacji. Rzeczniczka wskazuje potrzebę dalszych zmian systemowych i większego uwzględniania głosu młodych ludzi w politykach publicznych.
Bardzo dziękuję w imieniu klubu Koalicji Obywatelskiej pani rzeczniczce za przygotowany raport, za obecność podczas posiedzenia komisji, za prezentację raportu tu, na sali plenarnej. Bardzo dziękujemy też całemu zespołowi i Biuru Rzecznika Praw Dziecka i oczywiście rekomendujemy szanownej Izbie, panom posłom i paniom posłankom przyjęcie sprawozdania rzecznika praw dziecka. Dziękuję bardzo. (Oklaski)
Przebieg posiedzenia