10. kadencja, 60. posiedzenie, 1. dzień (17-06-2026)

9. punkt porządku dziennego:

Pierwsze czytanie rządowego projektu ustawy o instrumentach wspieranego podejmowania decyzji (druk nr 2645).

Poseł Anna Milczanowska:

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! W imieniu Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość pragnę przedstawić stanowisko w sprawie rządowego projektu ustawy o instrumentach wspieranego podejmowania decyzji, druk nr 2645.

    Z uznaniem należy odnieść się do zasadniczego celu projektu ustawy, jakim jest odejście od instytucji ubezwłasnowolnienia i zastąpienie jej rozwiązaniami mającymi służyć poszanowaniu autonomii, godności oraz prawa osób pełnoletnich do samodzielnego kształtowania własnego życia.

    Bardzo serdecznie panu ministrowi dziękuję za to zapewnienie, że w przyszłości, z pewnością nad tą ustawą będziemy pracować długo, że będą dopuszczone wszelkiego rodzaju uwagi, ale także osoby, które będą chciały przy projekcie tej ustawy pracować.

    Ale jednocześnie należy zaznaczyć, że przedstawiony projekt zawiera szereg rozwiązań budzących istotne zastrzeżenia legislacyjne, systemowe oraz praktyczne, które wymagają usunięcia na dalszym etapie prac parlamentarnych. W pierwszej kolejności należy wskazać na nadmierne skomplikowanie projektowanego modelu wsparcia. Ustawodawca proponuje równolegle funkcjonowanie czterech odrębnych instrumentów - tu pan minister wymieniał: asystenta prawnego, kuratora wspierającego, kuratora reprezentującego oraz pełnomocnika rejestrowego, o którym pan nie wspomniał, ale zakres kompetencji poszczególnych podmiotów nie zawsze został jednak rozgraniczony w sposób jednoznaczny. W konsekwencji istnieje ryzyko nakładania się uprawnień, powstawania sporów kompetencyjnych oraz trudności interpretacyjnych zarówno po stronie osób korzystających ze wsparcia, jak i organów stosujących prawo.

    Projekt deklaruje odejście od modelu zastępczego podejmowania decyzji, jednocześnie pozostawiając możliwość ustanowienia kuratora reprezentującego do prowadzenia wszelkich spraw osoby wspieranej. Rozwiązanie to rodzi uzasadnione wątpliwości, czy proponowana ustawa rzeczywiście zastępuje instytucję ubezwłasnowolnienia, czy jedynie nadaje jej nową formę prawną.

    Poważne wątpliwości budzi również zgodność niektórych rozwiązań z deklarowaną przez projekt ideą wspieranego podejmowania decyzji. Szczególnie dotyczy to instytucji kuratora reprezentującego oraz pełnomocnika rejestrowanego. Pomimo przyjętej nazwy oba instrumenty w wielu przypadkach przewidują podejmowanie decyzji za osobę wspieraną lub zastępowanie jej w obrocie prawnym. Oznacza to, że proponowane zmiany legislacyjne prowadzić będą jedynie do częściowego odejścia od dotychczasowego modelu zastępczego.

    Uwagę zwraca również nadmiernie szeroki zakres umocowania pełnomocnika rejestrowanego. Prawodawca przewiduje możliwość reprezentowania mocodawcy praktycznie we wszystkich sprawach dotyczących jego osoby i majątku, w tym w sprawach zdrowotnych oraz przed sądami i organami administracji publicznej. Tak daleko idące kompetencje połączone z ograniczonym katalogiem mechanizmów kontrolnych mogą prowadzić do nadużyć oraz osłabienia gwarancji ochrony interesów osoby wspieranej.

    Na odrębną uwagę zasługuje projektowana instytucja asystenta prawnego. Projekt przewiduje możliwość powierzenia funkcji asystenta każdej osobie pełnoletniej, nie ustanawiając wobec niej minimalnych wymogów w zakresie kwalifikacji osobistej, niekaralności czy przygotowania do udzielenia wsparcia osobom wymagającym szczególnej ochrony. Jednocześnie asystent może uzyskiwać dostęp do informacji dotyczących spraw osobistych, majątkowych osoby wspieranej, w tym danych szczególnie wrażliwych. Może to rodzić ryzyko nadużyć oraz faktycznej nierówności stron stosunku prawnego.

    Brakuje gwarancji organizacyjnych i proceduralnych zapewniających, że sądy będą w stanie przeprowadzać pogłębioną ocenę sytuacji każdej osoby. Istnieje ryzyko utrwalenia praktyki polegającej na stosowaniu szerokich schematycznych rozstrzygnięć. Projekt obejmuje bardzo rozległe zmiany w wielu ustawach, przy czym szereg regulacji powiela te same konstrukcje normatywne lub posługuje się niejednolitymi pojęciami. Może to prowadzić do rozbieżności interpretacyjnych oraz osłabienia pewności prawa.

    Krytycznie podchodzimy do przepisów przejściowych, które zakładają automatyczne przekształcenie dotychczasowych stosunków prawnych związanych z ubezwłasnowolnieniem w nowe formy wsparcia. Tak daleko idąca ingerencja w sytuację prawną (Dzwonek) tysięcy osób powinna zostać poprzedzona indywidualną oceną oraz potrzebą sytuacji życiowej.

    Klub Parlamentarny Prawo i Sprawiedliwość podziela potrzebę reformy. W związku z tym wnosimy o skierowanie projektu do dalszych prac w komisjach oraz przeprowadzenie pogłębionej analizy skutków proponowanych rozwiązań. Dopiero po usunięciu wskazanych wad i wątpliwości omawiana regulacja będzie mogła stanowić podstawę do stworzenia nowoczesnego i spójnego systemu wspieranego podejmowania decyzji. (Oklaski)

    (Przewodnictwo w obradach obejmuje wicemarszałek Sejmu Monika Wielichowska)

Przebieg posiedzenia