10. kadencja, 60. posiedzenie, 1. dzień (17-06-2026)

3. punkt porządku dziennego:

Pierwsze czytanie rządowego projektu ustawy o podatku od nadzwyczajnych zysków ze zbycia paliw ciekłych osiągniętych w okresie od marca do grudnia 2026 r. (druk nr 2684).

Poseł Paweł Bliźniuk:

    Dziękuję.

    Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! W imieniu klubu Koalicja Obywatelska przedstawię stanowisko popierające projekt ustawy o podatku od nadzwyczajnych zysków ze zbycia paliw ciekłych osiągniętych w okresie od marca do grudnia 2026 r.

    Wysoka Izbo! Projekt, nad którym dziś debatujemy, jest odpowiedzią na wyjątkową sytuację gospodarczą wywołaną wydarzeniami o charakterze geopolitycznym. Na początku 2026 r. światowe rynki energii zostały dotknięte poważnym kryzysem związanym z eskalacją konfliktu na Bliskim Wschodzie. Zakłócenia w dostawach ropy naftowej oraz niepewność na światowych rynkach doprowadziły do gwałtownego wzrostu cen surowca. Cena baryłki ropy Brent wzrosła z ok. 65 dolarów w styczniu do 126 dolarów w marcu 2026 r. Oznacza to wzrost o blisko 94% w ciągu zaledwie kilku tygodni. Taka sytuacja w normalnych warunkach oznaczałaby gwałtowny wzrost cen paliw, a w konsekwencji wzrost kosztów transportu, produkcji i usług w całej gospodarce. Dlatego rząd podjął zdecydowane działania osłonowe. Program ˝Ceny paliw niżej˝, obniżenie stawki VAT na paliwa, redukcja akcyzy oraz wprowadzenie maksymalnych cen detalicznych paliw sprawiły, że polscy kierowcy, rodziny i przedsiębiorcy zostali w znacznym stopniu ochronieni przed skutkami światowego kryzysu energetycznego.

    Dzisiejsza ustawa jest naturalnym uzupełnieniem tych działań. Chciałbym zwrócić uwagę pana posła Kuźmiuka na to, że ta ustawa była zapowiadana wtedy, kiedy głosowaliśmy w Sejmie nad pakietem ustaw związanych z programem CPN, nie pojawiła się z dnia na dzień, była przygotowywana. Ten projekt był przygotowywany przez Ministerstwo Finansów, więc jego założenia były znane opinii publicznej. Myślę, że nie ma co zwlekać, żeby pracować nad dobrymi i logicznymi zmianami w prawie, o których zresztą już tutaj wcześniej, kilka miesięcy temu dyskutowaliśmy.

    Dzisiejsza ustawa jest naturalnym uzupełnieniem tamtych działań, o których powiedziałem. Pakiet osłonowy miał bowiem dwa cele. Warto je przypomnieć. Po pierwsze, miał na celu ochronić obywateli przed skutkami gwałtownego wzrostu cen ropy na światowych rynkach. To jest chyba oczywiste. Po drugie, chodziło o to, by zapewnić sprawiedliwy podział kosztów związanych z tą ochroną. Kiedy wy wprowadzaliście pakiety osłonowe, Orlen notował rekordowe zyski, a płacili obywatele. Ci, którzy składają się na budżet i korzystają z tych środków, chociażby poprzez usługi publiczne, musieli się dołożyć do waszych działań.

    Mówił pan o pakietach osłonowych za waszych czasów. Mówimy dużo również o sytuacji i polityce klimatycznej Unii Europejskiej. To jest ten wątek, o którym warto wspomnieć. W trakcie swoich rządów mieliście ogromne środki z ETS na transformację energetyczną. Nie przeznaczyliście tych środków na transformację, wykorzystaliście je do realizacji innych celów. Orlen, zamiast obciążyć częściowo, tak jak tutaj... Nie obciążamy konkretnej spółki, wiadomo jednak, jaki jest główny beneficjent tych rozwiązań prawnych, o których dyskutujemy. To wy stwierdziliście, że trzeba obciążyć polskich podatników. Na to nie ma zgody. Z tego wynika dzisiejszy projekt ustawy.

    W tym czasie, gdy państwo chroniło obywateli, część przedsiębiorstw z sektora paliwowego osiągnęła rekordowe wyniki finansowe, których skala znacząco przekroczyła historyczne poziomy rentowności. Nie wynikało to z przełomowych inwestycji, wyjątkowej innowacyjności czy nadzwyczajnej poprawy efektywności. Były to przede wszystkim rezultaty sytuacji geopolitycznej i szoku podażowego na światowym rynku ropy naftowej, dlatego proponowana ustawa wprowadza czasowy podatek od nadzwyczajnych zysków, powtórzę: nadzwyczajnych. Chcę bardzo wyraźnie podkreślić, że nie jest to podatek od zwykłych zysków przedsiębiorstw paliwowych. Nie jest to również podatek od przychodów.

    Jest to rozwiązanie skonstruowane w sposób precyzyjny i proporcjonalny. Punktem odniesienia dla wyliczania podatku jest średnia marża osiągana przez przedsiębiorstwo w 2025 r. Co więcej, ustawodawca dodatkowo podwyższa tę marżę o 20%, tworząc tzw. marżę referencyjną. Dopiero zyski przekraczające ten poziom są uznawane za nadzwyczajne i objęte opodatkowaniem. Oznacza to, że przedsiębiorstwa zachowują swoje standardowe zyski oraz dodatkowy margines uwzględniający naturalne wahania rynku. Opodatkowaniu podlega wyłącznie ta część wyniku finansowego, która pojawiła się wskutek wyjątkowych okoliczności związanych z kryzysem na światowym rynku paliw. Projekt uwzględnia również rzeczywiste koszty działalności przedsiębiorstw, dzięki czemu podstawą opodatkowania jest faktyczny, nadzwyczajny zysk, a nie sama wartość sprzedaży. Stawka podatku wynosi 60% podstawy opodatkowania, jednak - jak jeszcze raz podkreślam - nie chodzi o 60% całego zysku przedsiębiorstwa, lecz chodzi wyłącznie o część przekraczającą historyczny poziom rentowności.

    Wysoka Izbo! Ta ustawa nie jest samodzielnym instrumentem (Dzwonek), ale jest ostatnim elementem pakietu działań państwa uruchomionego w odpowiedzi na kryzys wywołany sytuacją na Bliskim Wschodzie. Najpierw ograniczyliśmy wpływ światowych cen ropy na ceny paliw w Polsce. Dziś zapewniamy, aby część nadzwyczajnych korzyści osiąganych w wyniku tej sytuacji wróciła do wspólnoty i służyła realizacji interesu publicznego. Dziękuję. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia