10. kadencja, 60. posiedzenie, 2. dzień (18-06-2026)

15. punkt porządku dziennego:

Sprawozdanie Komisji Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Środków Przekazu o poselskim projekcie uchwały w sprawie upamiętnienia bohaterów wydarzeń Czerwca 1976 roku w Radomiu, Płocku i Ursusie (druki nr 2417 i 2540).

Poseł Konrad Frysztak:

    Pani Marszałek! Szanowni Państwo! Posłanki i Posłowie! Blisko 50 lat temu, 25 czerwca 1976 r., bohaterscy robotnicy z Radomia, Ursusa i Płocka sprzeciwili się komunistycznej władzy i wyszli na ulice swoich miast, aby zaprotestować przeciwko drastycznym podwyżkom cen żywności oraz pogarszającym się warunkom życia i pracy.

    Czerwiec 1976 r. na stałe zapisał się na kartach polskiej historii i był początkiem czegoś wyjątkowego: drogi do wolności. 25 czerwca 1976 r. na ulice wyszli pracownicy zakładów przemysłowych z Radomia, Ursusa i Płocka oraz zwykli mieszkańcy, którzy powiedzieli: dość i nie godzili się na niesprawiedliwe traktowanie ze strony ówczesnej władzy. Do najbardziej tragicznych wydarzeń doszło w Radomiu, gdzie robotnicy z kilkudziesięciu zakładów, w tym m.in. z Zakładów Metalowych im. Gen. Waltera, zgromadzili się pod siedzibą komitetu wojewódzkiego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej i domagali się odwołania podwyżek cen żywności.

    Po kilku godzinach protest robotniczy w Radomiu został brutalnie i krwawo stłumiony przez jednostki Milicji Obywatelskiej i ZOMO. Wielu uczestników strajku zostało aresztowanych i pobitych. To właśnie wtedy Polacy usłyszeli po raz pierwszy o tzw. ścieżkach zdrowia, czyli szpalerach funkcjonariuszy, którzy bili przebiegających pomiędzy nimi zatrzymanych. Wielu z radomskich robotników przypłaciło aresztowanie utratą zdrowia, a dwie osoby zginęły.

    Represje nie zakończyły się 25 czerwca 1976 r. W kolejnych dniach w trakcie procesów sądowych zapadały wyroki pozbawienia wolności. Wiele osób straciło pracę. Mieszkańców Radomia władze PRL nazwały warchołami.

    Warto podkreślić, że protesty, do których doszło w Radomiu, Ursusie i Płocku, doprowadziły do odwołania zaplanowanych przez Komitet Centralny PZPR podwyżek cen żywności.

    Wydarzenia sprzed 50 lat, a także późniejsze represje wobec jego uczestników stały się impulsem do powołania KOR-u, czyli Komitetu Obrony Robotników, a następnie Ruchu Obrony Praw Człowieka i Obywatela, czyli ROPCiO. Dziś już wiemy, że gdyby nie strajki z czerwca 1976 r. na ulicach Radomia, Ursusa i Płocka, nie byłoby Sierpnia 1980 ani powstania ˝Solidarności˝.

    Naszym obowiązkiem jest pamięć o tamtych tragicznych wydarzeniach, które zapoczątkowały polską drogę do wolności. Oddajemy hołd wszystkim bohaterom tamtych dni uchwałą Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej, podkreślając rolę wydarzeń sprzed 50 lat (Dzwonek), oraz wyrażamy nasz szacunek dla odwagi protestujących na ulicach Radomia, Ursusa i Płocka.

    Na koniec jako Radomianin, dumny z naszego miasta, jego historii i bohaterskich mieszkańców, powtórzę: zaczęło się w Radomiu. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia