10. kadencja, 60. posiedzenie, 2. dzień (18-06-2026)

11. punkt porządku dziennego:

Pytania w sprawach bieżących.

Sekretarz Stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Władysław Teofil Bartoszewski:

    Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Panie Pośle! W odpowiedzi na te pytania, bo to jest więcej niż jedno, jak pan poseł słusznie zauważył, pierwszy klaster, czyli sprawy podstawowe, jest najważniejszym ze wszystkich klastrów, ponieważ zajmuje się sprawami właśnie podstawowymi. Otwarcie tego klastra z Ukrainą i Mołdawią jest początkiem bardzo długiego i skomplikowanego procesu mającego na celu weryfikację, czy państwa te są rzeczywiście gotowe do akcesji do Unii Europejskiej. Przypominam, że Polska negocjowała akcesję ok. 7 lat. Nie ma przepisu, ile lat się będzie negocjować, ale nie jest to sprawa prosta, nie jest to sprawa łatwa. W tym procesie nie ma żadnego automatyzmu i nie ma dróg na skróty. Negocjacje akcesyjne do Unii Europejskiej - to nie jest właściwe sformułowanie pojęcia ˝negocjacje˝. Dlaczego? Dlatego że w negocjacjach ktoś coś daje, ktoś gdzieś ustępuje i negocjacje kończą się jakimś kompromisem - czy to jest 50 na 50, czy to jest 60 na 40, czy w innych proporcjach. Negocjacje akcesyjne do Unii Europejskiej są na innych zasadach: albo akceptujecie nasze zasady, albo nie wchodzicie do Unii Europejskiej. Nie wiem, jak to dokładnie określić, ale to się odbywa na innych zasadach.

    15 czerwca rozpoczęliśmy oficjalny dialog z Ukrainą i Mołdawią w sprawach kluczowych dla funkcjonowania fundamentów państwa prawa. Pozwolę sobie na przedstawienie kilku kluczowych warunków, o które panowie pytają. Szczegóły techniczne są opisane w stanowisku negocjacyjnym Unii Europejskiej zaakceptowanym latem zeszłego roku przez wszystkie państwa członkowskie. W ramach procesu negocjacyjnego opartego na zasługach, czyli jak to się w języku obcym mówi, merit-based, Unia Europejska i jej państwa członkowskie postawiły Ukrainie i Mołdawii warunki, które te państwa będą musiały spełnić, żeby poszczególne rozdziały negocjacyjne w ramach klastra pierwszego zostały zamknięte.

    Głębokie reformy pozwalające na systemową i trwałą transformację Ukrainy są dla Polski priorytetem. Chcę panie i panów posłów zapewnić, że bez spełnienia tych wszystkich warunków ani Polska, ani inne państwa Unii Europejskiej nie zgodzą się na członkostwo Ukrainy w Unii Europejskiej. Zwracam uwagę, że przyjęcie nowego państwa do Unii Europejskiej wymaga absolutnej jednomyślności wszystkich 27 państw członkowskich.

    Najważniejsze postulaty w ramach klastra pierwszego skupiają się na sprawnym funkcjonowaniu instytucji demokratycznych. Ukraina musi poprawić przejrzystość i jakość procesu legislacyjnego oraz pracować nad wprowadzeniem jasnych zasad etyki dla posłów, skupić się na reformie administracji publicznej oraz zapewnić stabilne finansowanie reform.

    Kolejnym warunkiem jest reforma wymiaru sprawiedliwości oraz ochrona praw podstawowych. Oczekujemy, że Ukraina stworzy system niezależnego sądownictwa, wdroży sprawne narzędzia walki z korupcją, wzmocni profesjonalną administrację publiczną oraz zapewni pełną ochronę praw człowieka, w tym również praw mniejszości narodowych. Warunki do zamknięcia klastra zostaną spełnione, gdy Ukraina zreformuje system więziennictwa, dostosuje przepisy o ochronie danych osobowych do prawa Unii Europejskiej, wzmocni wolność słowa oraz mediów, zbliży prawo do standardów Unii Europejskiej w zakresie równości i dyskryminacji, a także wzmocni ochronę praw dziecka.

    Następnie Ukraina musi osiągnąć zauważalne postępy w walce z poważną i zorganizowaną przestępczością. Kluczowa jest implementacja acquis, m.in. w zakresie ścigania i penalizacji prania pieniędzy, a także zamrażania i konfiskaty aktywów. Również w tym zakresie oczekujemy rezultatów w kwestii reformy organów ochrony prawa we wszystkich dziedzinach zorganizowanej przestępczości, w tym handlu ludźmi, wykorzystywaniu seksualnemu dzieci, cyberprzestępczości, handlu bronią palną, handlu narkotykami oraz walki z terroryzmem.

    Finalnie, i to jest bardzo ważny punkt, weryfikowana będzie skuteczność instytucji antykorupcyjnych. Wiemy, że na Ukrainie w tej sprawie wciąż jest bardzo dużo do zrobienia. Nasze oczekiwania są bardzo konkretne i, jak mówiłem na początku, dotyczą fundamentalnych zasad funkcjonowania państwa. Monitorowanie postępów we wdrażaniu i dostosowywaniu się do dorobku prawnego Unii Europejskiej oraz odpowiednich standardów europejskich będzie kontynuowane przez cały okres negocjacji przez Radę, a Polska nie zgodzi się na zamknięcie negocjacji w żadnym ze wspomnianych rozdziałów, jeżeli przedstawione warunki nie zostaną spełnione przez władze Ukrainy. Będziemy egzekwować mierzalne postępy. Chciałbym jednocześnie państwa zapewnić, że na tym etapie proces negocjacji nie dotyczy spraw szczególnie wrażliwych dla nas, dla Polski, czyli rolnictwa i transportu. To nie jest w pierwszym klastrze. (Dzwonek) Są one przedmiotem rozmów w ramach klastrów od drugiego do piątego, które wciąż oficjalnie pozostają zamknięte.

    Niemniej jednak w toku tzw. procesu technicznego na przełomie lat 2025-2026 rząd przygotował stanowisko, które w naszej ocenie powinno maksymalnie ochronić nasze interesy. My doskonale wiemy, jakie są nasze interesy w tych dwóch obszarach. Jesteśmy tytanem, jeśli chodzi o transport w Europie i dla nas bardzo ważne jest również rolnictwo.

    Będziemy nastawać na wprowadzenie okresów przejściowych w kluczowych segmentach sektora transportowego oraz zastosowanie szczególnych rozwiązań, takich szytych na miarę, ze względu na charakter i potencjał ukraińskiego rolnictwa. Nie otworzymy Unii Europejskiej bez odpowiednich gwarancji dla rolnictwa, bo na tym przegramy.

    Wicemarszałek Szymon Hołownia:

    Panie ministrze, proponuję kontynuować może w ramach odpowiedzi na pytania dodatkowe, dobrze?

    Sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Władysław Teofil Bartoszewski:

    Tak jest.

Przebieg posiedzenia