10. kadencja, 60. posiedzenie, 2. dzień (18-06-2026)

16. punkt porządku dziennego:

Sprawozdanie Komisji Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Środków Przekazu o poselskim projekcie uchwały w sprawie upamiętnienia bohaterów 70. rocznicy Poznańskiego Czerwca 1956 roku (druki nr 2418 i 2541).

Poseł Bartosz Zawieja:

    Pani Marszałek! Wysoki Sejmie! Poznański Czerwiec 1956 r. był jednym z najważniejszych wydarzeń w powojennej historii Polski. Był to pierwszy tak duży protest przeciwko władzy komunistycznej w całym bloku wschodnim. Pokazał, że społeczeństwo nie godzi się na niesprawiedliwość, biedę i brak wolności. Bezpośrednią przyczyną była trudna sytuacja zakładów im. Stalina, obecnie Zakładów Hipolita Cegielskiego. Domagali się lepszych warunków pracy, uczciwych wynagrodzeń oraz obniżenia zbyt wysokich norm produkcyjnych. Ponieważ ich postulaty były ignorowane przez władze, w czwartek 28 czerwca rozpoczęli strajk. Strajk szybko przerodził się w wielką demonstrację, w której uczestniczyło kilkadziesiąt tysięcy ludzi, mieszkańców Poznania. Protestujący domagali się poprawy warunków życia, a także większej wolności i poszanowania praw obywatelskich. Symbolem tych żądań stało się hasło: chleba i wolności.

    Początkowo demonstracja miała pokojowy charakter, jednak sytuacja szybko się zaostrzyła. W odpowiedzi na protest władze skierowały do miasta wojsko, czołgi oraz funkcjonariuszy bezpieczeństwa. Przeciwko demonstrantom użyto broni. W wyniku walk zginęło co najmniej 58 osób, a setki zostały rannych. Jedną z najbardziej znanych ofiar był 13-letni Romek Strzałkowski, który do dziś pozostaje symbolem tragicznych wydarzeń powstania Czerwca ’56.

    Po stłumieniu protestu wielu jego uczestników zostało aresztowanych i poddanych represjom. Władze próbowały przedstawić wydarzenie jako wynik działalności wrogich sił, jednak społeczeństwo wiedziało, że protest był wyrazem rzeczywistego niezadowolenia.

    Korzystając z okazji, składam hołd pani Oli Banasiak, która w czasie tego wydarzenia była pielęgniarką w szpitalu na poznańskich Jeżycach, w szpitalu im. Raszei. Wykazała się wielką odwagą, ratując wiele istnień, rannych osób, które z Jeżyc i z innych pól powstania były zwożone do najbliższego szpitala.

    Znamienny jest również poemat ˝Czarny czwartek˝ Franciszka Fenikowskiego, który powstał kilka miesięcy po tych wydarzeniach: ˝Duszno, duszno jak w prosektorium/ W to czerwcowe, czwartkowe rano./ Szara wieża pięścią z kamienia/ Grozi miastu i rośnie przestrach/ I narasta groza milczenia/ I przycicha ulic orkiestra./ Świecą z murów kul białe rozpryski/ Gwiazdy sinych, sczerniałych nieb./ Noc nad miastem zdyszanym wstaje/ I jak krzywy nóż wznosi nów˝.

    Cześć i chwała bohaterom poznańskiego Czerwca, powstańcom, wszystkim kombatantom. Hołd i chwała po wieczny czas. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia