10. kadencja, 65. posiedzenie, 3. dzień (17-09-2026)

26. punkt porządku dziennego:

Sprawozdanie Komisji Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Środków Przekazu o poselskim projekcie uchwały w sprawie ustanowienia roku 2027 Rokiem Tadeusza Mazowieckiego (druki nr 2510 i 2717).

Poseł Andrzej Domański:

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt, prawdziwy zaszczyt przedstawić stanowisko klubu Koalicji Obywatelskiej w sprawie ustanowienia roku 2027 Rokiem Tadeusza Mazowieckiego.

    Tadeusz Mazowiecki należał do pokolenia Polaków, które dojrzewało w cieniu wojny, w cieniu komunizmu. Jego kompasem zawsze były chrześcijańskie wartości i wiara w dialog. To prawda, szukając sposobu na obecność katolików w życiu publicznym komunistycznej Polski związał się w 1949 r. ze Stowarzyszeniem PAX. Rozstał się z nim jednak 6 lat później po gruntownej krytyce jego polityki, a udział w nim uznał za błąd i szczerze się z niego rozliczył.

    W 1958 r. założył miesięcznik ˝Więź˝, który stał się jednym z najważniejszych ośrodków niezależnej myśli w PRL, miejscem rozmowy ponad podziałami. W marcu 1968 r., gdy komunistyczne władze tłumiły protesty studentów przeciwko ograniczaniu wolności, współtworzył interpelację w ich obronie. Gdy na Wybrzeżu w 1970 r. padły strzały do robotników, domagał się wyjaśnienia wszystkich okoliczności tej tragedii. A kiedy nadszedł czas próby, znalazł się obok robotników strajkujących w Stoczni Gdańskiej. Stał się jednym z głównych doradców ˝Solidarności˝, współtworząc program ruchu, który zmienił historię Polski, Europy i świata. Po wprowadzeniu stanu wojennego został internowany, lecz nie utracił wiary w sens pokojowej walki o wolność.

    Był jednym z architektów okrągłego stołu. Pamiętamy go przede wszystkim jako premiera roku przełomu. W ciągu 16 miesięcy przeprowadził Polskę drogą pokojowej transformacji: od państwa satelickiego do niepodległości, od autorytaryzmu do demokracji, od gospodarki centralnie planowanej do fundamentów gospodarki rynkowej.

    Podjął się trudnego zadania przywracania pamięci historycznej i odbudowywania ciągłości polskiej tradycji państwowej. To właśnie wtedy odbyła się historyczna wizyta premiera w Katyniu i msza pojednania polsko-niemieckiego w Krzyżowej. Przywracano także należne miejsce bohaterom polskiej historii, czego symbolem było m.in. unieważnienie wyroku śmierci wydanego na rtm. Witolda Pileckiego.

    W kolejnych latach współtworzył Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej oraz działał na rzecz członkostwa Polski w NATO i Unii Europejskiej. Jako specjalny sprawodawca ONZ do spraw praw człowieka w byłej Jugosławii dokumentował zbrodnie i stawał w obronie ludności cywilnej.

    Jednak fundamentalnym dziedzictwem Tadeusza Mazowieckiego nie są jedynie decyzje polityczne, lecz pewien styl uprawiania polityki. Często przypominamy jego słowa: ˝Można się różnić, można się spierać, ale nie wolno się nienawidzić˝. Słowa te brzmią dziś szczególnie aktualnie.

    100. rocznica urodzin Tadeusza Mazowieckiego jest okazją, by na nowo docenić dorobek człowieka, który całe życie poświęcił Polsce, naszej ojczyźnie. (Dzwonek) Udowodnił nam wszystkim, że polityka może być służbą, a różnice nie muszą nas dzielić. To dziedzictwo, do którego warto wracać, szczególnie dzisiaj. Dziękuję bardzo. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia