10. kadencja, 65. posiedzenie, 3. dzień (17-09-2026)

32. punkt porządku dziennego:

Sprawozdanie Komisji Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Środków Przekazu o poselskim projekcie uchwały w sprawie ustanowienia roku 2027 Rokiem Kazimiery Bujwidowej (druki nr 2508 i 2715).

Poseł Marcin Józefaciuk (tekst niewygłoszony):

    Stanowisko

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Kazimiera Bujwidowa wiedziała z własnego doświadczenia, jak wiele może człowiekowi odebrać prawo oparte na nierówności. Mimo znakomitych wyników w nauce i zdanego egzaminu nauczycielskiego nie mogła rozpocząć studiów, ponieważ kobietom na ziemiach polskich pod zaborami nie wolno było studiować. Sama została pozbawiona tej szansy, ale swoją działalność poświęciła temu, aby kolejne kobiety nie musiały mierzyć się z taką samą barierą.

    Dzięki jej staraniom pierwsze kobiety złożyły podania o przyjęcie na Uniwersytet Jagielloński. Gdy okazało się, że formalną przeszkodą jest brak matury, nie poprzestała na proteście. W 1896 r. założyła pierwsze na ziemiach polskich gimnazjum żeńskie realizujące taki sam program jak szkoły męskie i kończące się egzaminem maturalnym.

    Bujwidowa rozumiała jednak edukację znacznie szerzej. Zabiegała o naukę dzieci chłopskich, tworzyła darmowe czytelnie dla ubogiej młodzieży, wspierała prześladowanych uczniów i domagała się szkoły wychowującej świadomych obywateli, a nie jedynie posłusznych poddanych.

    Łączyła walkę o edukację z troską o zdrowie i prawa obywatelskie. Domagała się zajęć dotyczących higieny, organizowała ruch na rzecz praw wyborczych kobiet, a podczas I wojny światowej prowadziła z rodziną szpital dla żołnierzy Legionów i kierowała jednym z pierwszych na ziemiach polskich zakładów produkujących szczepionki.

    Ustanowienie roku 2027 Rokiem Kazimiery Bujwidowej przypomina postać, która nie czekała, aż zmieni się rzeczywistość - sama tworzyła szkoły, instytucje i rozwiązania otwierające innym drogę do nauki oraz pełnego uczestnictwa w życiu społecznym. Jej historia pokazuje, że powszechna edukacja i równe prawa nie zostały nam dane, lecz zostały wywalczone pracą, odwagą i konsekwencją wielu pokoleń.

Przebieg posiedzenia