10. kadencja, 65. posiedzenie, 3. dzień (17-09-2026)
33. punkt porządku dziennego:
Sprawozdanie Komisji Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Środków Przekazu o poselskim projekcie uchwały w sprawie ustanowienia roku 2027 Rokiem Nauki (druki nr 2509 i 2716).
Poseł Sprawozdawca Aleksandra Leo:
Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Kiedy w Klubie Parlamentarnym Centrum przygotowywaliśmy nasze propozycje patronatów na 2027 r., jednym z naszych wyborów był Rok Polskiej Nauki. Punktem wyjścia była dla nas 160. rocznica urodzin Marii Skłodowskiej-Curie. Od początku zależało nam na tym, żeby wykorzystać tę rocznicę do czegoś więcej niż tylko przypomnienie postaci, nawet tak wyjątkowej.
Maria Skłodowska-Curie ma szczególne miejsce w historii nauki. Pierwsza kobieta uhonorowana Nagrodą Nobla, dwukrotna noblistka, badaczka, której odkrycia miały ogromne znaczenie dla rozwoju fizyki, chemii i medycyny. Chcieliśmy, aby jej 160. urodziny stały się pretekstem do opowiedzenia szerzej o polskiej nauce, o jej historii, ale przede wszystkim o jej przyszłości, o edukacji, badaniach, młodych naukowcach, miejscu kobiet w nauce i współpracy nauki z gospodarką. Dlatego nasza propozycja nie brzmiała: kolejny rok Marii Skłodowskiej-Curie. Taki patronat w Sejmie już był w 2011 r. w związku ze stuleciem przyznania jej Nagrody Nobla w dziedzinie chemii. Zaproponowaliśmy Rok Nauki, a Maria Skłodowska-Curie ma być jej najważniejszym symbolem i punktem wyjścia.
Projekt z druku nr 2509 Komisja Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Środków Przekazu rozpatrzyła 18 czerwca 2026 r. Kwestia tytułu stała się jednym z głównych tematów dyskusji podczas posiedzenia komisji. Pojawiły się wątpliwości, czy w szerokim haśle Roku Nauki sama Maria Skłodowska-Curie nie staje się zbyt mało widoczna. W toku dyskusji pojawiła się propozycja, aby połączyć oba elementy i w tytule wskazać zarówno polską naukę, jak i 160. rocznicę urodzin Marii Skłodowskiej-Curie. Komisja przyjęła te zmiany bez sprzeciwu. Dlatego dzisiaj przedstawiamy Wysokiej Izbie projekt ustanowienia Roku 2027 Rokiem Polskiej Nauki w 160. rocznicę urodzin Marii Skłodowskiej-Curie.
Jej biografia znakomicie pokazuje, dlaczego właśnie ona stała się symbolem tej inicjatywy. Maria Skłodowska-Curie urodziła się 7 listopada 1867 r. w Warszawie. Dorastała w kraju, którego wówczas nie było na mapie Europy. Jako kobieta miała też ograniczone możliwości zdobycia wyższego wykształcenia. Ten fragment projektu został podczas prac komisji doprecyzowany. Pan poseł Piotr Babinetz zwrócił uwagę, że mówiąc o braku możliwości studiowania przez kobiety na ziemiach polskich, trzeba wyraźnie wskazać historyczny kontekst zaborów. Uwaga została uwzględniona i odpowiednio zmieniono tekst uchwały. To ważny element jej biografii, bo drogę Marii Skłodowskiej-Curie do największych osiągnięć naukowych trzeba widzieć także w realiach epoki, w której kobiety miały znacznie bardziej ograniczony dostęp do wyższego wykształcenia.
W 1891 r. wyjechała do Paryża i rozpoczęła studia na Sorbonie. Studiowała fizykę i matematykę, później wspólnie z Piotrem Curie prowadziła badania nad promieniotwórczością. W 1898 r. odkryli dwa nowe pierwiastki: polon i rad. Nazwa polon była odwołaniem do Polski. W 1903 r. Maria Skłodowska-Curie otrzymała Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki wspólnie z Piotrem Curie. Była pierwszą kobietą w historii uhonorowaną Nagrodą Nobla. 8 lat później otrzymała kolejną, drugą Nagrodę Nobla, tym razem w dziedzinie chemii. Po tragicznej śmierci męża w 1906 r. przejęła jego zajęcia na Sorbonie, stając się pierwszą kobietą wykładającą na tej uczelni. W 1908 r. otrzymała tytuł profesora. Ta kwestia była przedmiotem dyskusji podczas prac komisji. Pan poseł Piotr Gliński pytał o precyzyjne określenie jej stanowiska na Sorbonie, a posłanka Joanna Lichocka wskazywała, że Skłodowska-Curie była pierwszą kobietą profesorem tej uczelni. Doprecyzowano również rok uzyskania przez nią tytułu profesorskiego: 1908 r. Osiągnięć Marii Skłodowskiej-Curie nie da się oddzielić od warunków, w których budowała swoją karierę. Weszła do świata nauki zdominowanego przez mężczyzn i osiągnęła w nim pozycję, której wcześniej nie osiągnęła żadna kobieta. Jej biografia jest więc jednocześnie historią naukowych odkryć i przełamywania barier w dostępie kobiet do nauki.
Jest jeszcze jeden ważny wymiar jej działalności. Podczas I wojny światowej Maria Skłodowska-Curie organizowała mobilne pracownie radiologiczne. Wykorzystanie aparatury rentgenowskiej pozwalało diagnozować rannych żołnierzy. To bardzo konkretny przykład znaczenia nauki. Wiedza zdobywana w laboratorium znalazła praktyczne zastosowanie w medycynie i pomocy rannym. Maria Skłodowska-Curie przez całe życie zachowywała także więź z Polską. W projekcie przypominamy o jej udziale w powstaniu Instytutu Radowego w Warszawie oraz o tym, że polscy naukowcy zdobywali doświadczenie w jej pracowni.
Podczas prac komisji dyskusja nie ograniczała się jedynie do samej Marii Skłodowskiej-Curie. Poseł Łukasz Ściebiorowski zwrócił uwagę, że skoro ustanawiamy Rok Polskiej Nauki, warto szerzej pokazać dorobek polskiej nauki, wskazując jednocześnie, że Maria Skłodowska-Curie może ten dorobek znakomicie symbolizować. Pan poseł Tadeusz Samborski opowiedział się za zachowaniem szerszego charakteru uchwały i również wskazywał na Marię Skłodowską-Curie jako postać, od której można rozpocząć szerszą opowieść o znaczeniu nauki. To odpowiada pierwotnemu założeniu projektu. W jego uzasadnieniu wskazaliśmy, że Rok Polskiej Nauki ma służyć promocji edukacji, wspieraniu młodych naukowców oraz wzmacnianiu współpracy pomiędzy nauką a gospodarką. W czasie dyskusji pojawił się także temat warunków funkcjonowania polskiej nauki i finansowania badań. Sam patronat nie zastąpi oczywiście realnych decyzji dotyczących nauki, ale może być okazją do rozmowy o jej miejscu w rozwoju państwa. Prace komisji przyniosły więc kilka konkretnych zmian. Najważniejszy dotyczył tytułu. Z pierwotnego Roku Nauki powstał Rok Polskiej Nauki w 160. rocznicę urodzin Marii Skłodowskiej-Curie. Doprocyzowano fragment dotyczący możliwości studiowania przez kobiety na ziemiach polskich pod zaborami oraz informacje dotyczące drogi Marii Skłodowskiej-Curie na Sorbonie. Co jednak najważniejsze, nie było sporu co do samego sensu tej inicjatywy. Po zakończeniu prac komisja przyjęła projekt uchwały bez sprzeciwu.
Wysoka Izbo! W 2027 r. minie 160 lat od urodzin Marii Skłodowskiej-Curie. Jej biografia bardzo dużo mówi o tym, czego nauka potrzebuje: talentu, determinacji, ale również dostępu do edukacji oraz warunków do prowadzenia badań. I właśnie tutaj przeszłość spotyka się z tym, co jest najważniejsze dzisiaj, jakie warunki tworzymy dla ludzi, którzy chcą prowadzić badania, dokonywać, odkryć i rozwijać swoje naukowe talenty w Polsce. Rok Polskiej Nauki nie odpowie za nas na to pytanie, ale może sprawić, że będziemy zadawać je częściej. Bo najlepszym sposobem uczczenia dorobku naszej noblistki jest stworzenie warunków, w których kolejne wielkie odkrycia mogą dokonywać się w naszym kraju, w Polsce.
Komisja Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Środków Przekazu przyjęła projekt bez sprzeciwu. W jej imieniu rekomenduję Wysokiej Izbie ustanowienie roku 2027 Rokiem Polskiej Nauki w 160. rocznicę urodzin Marii Skłodowskiej-Curie. Dziękuję bardzo. (Oklaski)
Przebieg posiedzenia