10. kadencja, 65. posiedzenie, 3. dzień (17-09-2026)

Oświadczenia.

Poseł Stanisław Lamczyk (tekst niewygłoszony):

    W Międzyzdrojach w dniach 13-16 września 2026 r. odbyło się XXX Forum Ciepłowników Polskich. Mocny sygnał dla elektryfikacji przyszedł również z Brukseli. 17 lipca Komisja Europejska przedstawiła plan działania na rzecz elektryfikacji, a równolegle także przegląd systemu ETS. Plan wskazuje orientacyjny cel zwiększenia udziału energii elektrycznej w końcowym zużyciu energii w UE z obecnych 23% do 46% w 2040 r. Dla technologii Power-to-Heat oznacza to wyraźny kierunek rozwoju. Wraz z rosnącą mocą OZE zwiększa się bowiem nie tylko ilość energii odnawialnej w systemie, lecz także potrzeba jej zagospodarowania dokładnie wtedy, kiedy jest dostępna. W okresach wysokiej produkcji i niższego zapotrzebowania możliwości systemu są ograniczone, dlatego część potencjalnej produkcji OZE trzeba redukować. Wielkoskalowe magazyny energii są jednym z rozwiązań, ale nie jedynym. Potrzebne są również elastyczne odbiorniki, które mogą zwiększyć zużycie w godzinach nadwyżki.

    Taką rolę mogą pełnić kotły elektryczne zarówno w ciepłownictwie systemowym, jak i w sektorze przemysłowym, zastępując klasyczne źródła oparte nie tylko na paliwach kopalnych, lecz także na biomasie.

    Skalę wyzwania dobrze pokazują dane z Polski. Jak podał think tank energetyczny Forum Energii, 26 lipca skumulowane nierynkowe redysponowanie OZE od początku 2026 r. przekroczyło już poziom z całego ubiegłego roku. Od 1 stycznia do 26 lipca ograniczono w ten sposób 1382 GWh potencjalnej produkcji energii z OZE, podczas gdy w całym 2025 r. było to 1376 GWh. Sam 2025 r. również był rekordowy. Ograniczono wtedy około 1,4 TWh potencjalnej produkcji ze źródeł odnawialnych, niemal dwukrotnie więcej niż rok wcześniej. Jeżeli wraz ze wzrostem mocy OZE nie będą równie szybko rozwijać się elastyczność systemu, magazyny energii i sieci, skala redysponowania może nadal rosnąć.

    Kotły zasilane energią elektryczną mogą być jednym z elementów odpowiedzi na ten problem. Zwiększając pobór energii w momentach nadwyżki, mogą wspierać bilansowanie Krajowego Systemu Elektroenergetycznego (KSE), a jednocześnie wykorzystywać tę energię do produkcji ciepła.

    Sector coupling pomoże kotłom.

    Kotły elektrodowe przekształcają energię elektryczną w cieplną. Sama technologia nie jest więc ani nowa, ani nieznana. Do tej pory jej szersze wykorzystanie ograniczały jednak przede wszystkim uwarunkowania rynkowe i legislacyjne. Obecnie otoczenie zaczyna się zmieniać. Wraz z postępującą elektryfikacją ciepłownictwo i elektroenergetyka będą coraz mocniej ze sobą powiązane. Na tym polega tzw. sector coupling, czyli łączenie sektorów, które wcześniej funkcjonowały w dużej mierze niezależnie od siebie. W takim systemie ciepłownictwo może stać się elastycznym odbiorcą energii elektrycznej i pomagać w zarządzaniu zmienną produkcją z OZE.

    Jedna technologia, korzyści dla wielu uczestników rynku.

    Kotły elektrodowe i oporowe mogą pełnić dwie role jednocześnie. Z jednej strony produkują ciepło, z drugiej zwiększają elastyczność systemu elektroenergetycznego, ponieważ mogą szybko zwiększyć pobór, kiedy energii jest za dużo. Dają więc dodatkowy, sterowalny popyt, który może ograniczać potrzebę redukcji produkcji OZE. Dla inwestorów oznacza to możliwość lepszego wykorzystania potencjału instalacji odnawialnych. Dla KSE - dodatkowe narzędzie pomagające bilansować podaż i popyt.

    Korzyści pojawiają się również po stronie ciepłownictwa. Kotły mogą być dodatkowym źródłem ciepła uruchamianym wtedy, gdy ceny energii elektrycznej są niskie lub ujemne, a jej podaż wysoka. W takich godzinach mogą zastępować część produkcji opartej na paliwach kopalnych, ograniczając bezpośrednie emisje CO₂ oraz koszty zakupu uprawnień do emisji w systemie EU ETS.

    Szczególnie interesujący jest okres letni. Wysoka produkcja energii z fotowoltaiki zbiega się wtedy z niższym zapotrzebowaniem na energię elektryczną - o ile nie występują upały podnoszące popyt w związku z potrzebą chłodzenia - podczas gdy ciepłownie nadal muszą produkować ciepło na potrzeby ciepłej wody użytkowej lub odbiorców przemysłowych. O ile nadpodaż najczęściej występuje latem, o tyle zdarza się również wiosną, gdy nadal wymagane jest ogrzewanie, ale słońce zapewnia nadwyżki energii elektrycznej. W takich warunkach kotły elektryczne mogą wykorzystywać nadwyżki energii z systemu. Przy odpowiednio niskich cenach energii może to ograniczać koszty wytwarzania ciepła i zmniejszać presję na wzrost taryf dla odbiorców.

    Elastyczny pobór energii powinien się bardziej opłacać.

    Technologia Power-to-Heat doczekała się korzystniejszych warunków legislacyjnych i coraz wyraźniejszego miejsca w strategiach transformacji ciepłownictwa. Nadal pozostaje jednak kilka barier ograniczających jej rozwój. Jedną z nich są warunki przyłączenia do sieci. Kocioł elektryczny potrzebuje odpowiednio dużej mocy przyłączeniowej. Inwestor musi więc uzyskać warunki przyłączenia, ponieść związane z tym koszty i mieć dostęp do wystarczającej przepustowości sieci. Obecny model nie uwzględnia jednak w pełni korzyści, jakie elastyczne urządzenia Power-to-Heat mogą przynosić KSE.

    Instalacje Power-to-Heat powinny być postrzegane nie tylko jako lokalne źródła ciepła, lecz także jako odbiorniki, które mogą reagować na sytuację w systemie i zagospodarowywać nadwyżki energii. Jednym z kierunków zmian powinno być zatem szersze wykorzystanie mechanizmów takich jak Interwencyjna Dostawa Mocy Czynnej (IDC), która pozwala zwiększać pobór ponad moc umowną w okresach wskazanych przez operatora.

    Potrzebne jest również wprowadzenie tzw. zielonych godzin, w których odbiorcy wykorzystujący nadwyżki energii z OZE byliby czasowo zwolnieni z opłaty mocowej i części opłat dystrybucyjnych. Taki model premiowałby pobór energii wtedy, gdy jest on korzystny dla systemu. Poprawa warunków mogłaby znacząco zwiększyć opłacalność technologii Power-to-Heat. Jednocześnie dałaby ciepłownictwu realną możliwość zagospodarowania większej części nadwyżek OZE - z korzyścią dla producentów energii, przedsiębiorstw ciepłowniczych, odbiorców ciepła i całego systemu elektroenergetycznego.

Przebieg posiedzenia