10. kadencja, 66. posiedzenie, 2. dzień (07-10-2026)

23. i 24. punkt porządku dziennego:

   23. Pierwsze czytanie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o zdrowiu publicznym oraz niektórych innych ustaw (druk nr 3145).
   24. Pierwsze czytanie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o zdrowiu publicznym (druk nr 3155).

Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Finansów Jarosław Neneman:

    Pani Marszałek! Szanowni Państwo! Mam zaszczyt przedstawić państwu dwa rządowe projekty zmian w ustawie o zdrowiu publicznym zawarte w drukach nr 3145 i 3155. Choć to są dwa odrębne projekty, to cel zmian jest jeden: skuteczna ochrona zdrowia publicznego podczas gruntownej zmiany w opłacie od środków spożywczych.

    Szanowni Państwo! Problem nadwagi i otyłości jest dziś jednym z najpoważniejszych wyzwań zdrowotnych stojących przed Polską. Według danych Narodowego Funduszu Zdrowia blisko 2/3 Polaków ma nadwagę lub otyłość. Z kolei według Światowej Organizacji Zdrowia już co trzecie dziecko w naszym kraju ma nadmierną masę ciała, a tempo wzrostu otyłości należy do jednych z najwyższych w Europie. Koszty zdrowotne i społeczne tego zjawiska liczone są w dziesiątkach miliardów złotych rocznie. Ministerstwo Zdrowia szacuje, że same bezpośrednie koszty związane z otyłością mogą sięgać od 4,4 mld zł do nawet 15,4 mld zł rocznie, a po uwzględnieniu kosztów pośrednich nawet 44 mld zł.

    Opłata cukrowa została wprowadzona w 2021 r. jako instrument zdrowotny mający zachęcać producentów do ograniczenia zawartości cukru w napojach oraz wpływać na wybory konsumentów. Po 5 latach obowiązywania ustawy możemy powiedzieć, że instrument ten przyniósł pozytywne efekty, wymaga jednak dostosowania do obecnych realiów rynkowych.

    Wysokość stawek nie była zmieniona od momentu wejścia w życie regulacji, podczas gdy ceny produktów i warunki gospodarcze, a przede wszystkim dochody ludności zmieniły się bardzo istotnie. W konsekwencji udział opłaty w cenie napoju przestał być na tyle istotny, aby skutecznie realizować cele zdrowotne.

    W projekcie przedstawionym w druku nr 3155 proponujemy aktualizację wysokości opłaty, m.in. podwyższenie opłaty stałej za napoje zawierające do 5 g cukru, podwyższenie opłaty zmiennej dla takich samych napojów, istotne podwyższenie opłaty za kofeinę i taurynę oraz podwyższenie maksymalnej opłaty ze 1,20 zł na 1,80 zł. Szczególnie, tak jak państwu powiedziałem, znacząco chcemy podnieść opłatę za kofeinę i taurynę, uwzględniając dodatkowe ryzyko, jakie jest związane ze spożywaniem napojów energetycznych, szczególnie przez dzieci i młodzież. Rozwiązania te mają przywrócić skuteczność instrumentu zdrowotnego i zachęcać producentów do dalszej zmiany formuły napojów.

    Projekt przewiduje również uszczelnienie systemu poprzez objęcie opłatą wysokosłodzonych syropów, które po wprowadzeniu opłaty cukrowej w celu jej unikania stały się suplementami diety. Proponujemy również objęcie opłatą wszystkich koncentratów, niezależnie od ich postaci, oraz napojów zawierających kofeinę, taurynę lub substancje słodzące, które ze względu na dodatek soku korzystają obecnie ze zwolnień, mimo negatywnego wpływu na zdrowie konsumentów.

    Przewidujemy, że rozwiązania zawarte w tym projekcie zwiększą dochody z opłaty cukrowej o ok. 1,5 mld zł. Zgodnie z obowiązującymi zasadami 96,5% tych środków trafi bezpośrednio do Narodowego Funduszu Zdrowia i zostanie m.in. przeznaczone na działania związane z profilaktyką.

    Kolejny druk, druk nr 3145, ma charakter przede wszystkim porządkujący i systemowy. Ta opłata, gdy została wprowadzona, miała pewne wady, być może dlatego, że to nie Ministerstwo Finansów ją wprowadzało. Projekt ten przewiduje przeniesienie obowiązku zapłaty na początek łańcucha dostaw, czyli na producentów, importerów i nabywców wewnątrzwspólnotowych, dzięki czemu system będzie prostszy, bardziej przejrzysty i łatwiejszy do egzekwowania.

    Projekt doprecyzowuje również katalog czynności podlegających opłacie, obejmując m.in. to, co dzisiaj jest poza opłatą, czyli sprzedaż przez Internet, sprzedaż do podmiotów, które nie prowadzą działalności detalicznej, jak również nieodpłatne przekazanie związane z reklamą czy reprezentacją. Rozwiązania te eliminują istniejące dziś nierówności pomiędzy różnymi kanałami sprzedaży.

    Kolejna grupa zmian dotyczy usunięcia wątpliwości interpretacyjnych. Wprost wskazujemy, że opłata jest obliczana od całkowitej zawartości cukrów wykazywanej w tabeli wartości odżywczej na opakowaniu produktu. Jednocześnie umożliwiamy zwrot opłaty od napojów wyprowadzonych z kraju. Projekt przewiduje także wprowadzenie dodatkowych zwolnień dla szczególnych kategorii napojów, którymi są napoje składające się wyłącznie z wody i z soku oraz nektary z kwaśnych owoców wymagające dodatku cukru. Rozwiązanie to wspiera utrzymanie popytu na surowce owocowe wykorzystywane w przetwórstwie owocowo-warzywnym, co powinno pozytywnie oddziaływać na producentów owoców i sektor przetwórczy.

    Proponowane regulacje są elementem szerszej polityki zdrowotnej państwa i wpisują się w realizację Narodowego Programu Zdrowia. Naszym zadaniem jest stworzenie rozwiązań, które zachęcają do zdrowszych wyborów, ograniczają koszty społeczne chorób cywilizacyjnych, zapewniają dodatkowe środki na finansowanie ochrony zdrowia. Dlatego zwracam się do Wysokiej Izby z prośbą o skierowanie obu projektów do dalszych prac parlamentarnych. Bardzo dziękuję. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia