10. kadencja, 66. posiedzenie, 4. dzień (09-10-2026)
39. punkt porządku dziennego:
Informacja bieżąca.
Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Małgorzata Baranowska:
Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Rynek pracy to temat, na którym stosunkowo łatwo i często zbija się kapitał polityczny, żonglując pojedynczymi danymi bądź też przywołując jednostkowe, często wyrwane z kontekstu zdarzenia, służące do formułowania tez, które z reguły okazują się nieprawdziwe.
Chcę to wystąpienie rozpocząć od tego momentu, na którym zakończyłam poprzednie: zwolnienia grupowe. Tak jak powiedziałam, mamy dane statystyczne odnośnie do zwolnień grupowych. Nigdy w ostatnich latach nie zdarzała się taka sytuacja, że dochodziło do realizacji zwolnień grupowych... W okresie tego roku, od stycznia do końca września, według wstępnych danych zwolniono grupowo 16 tys. osób, czyli o 30% mniej niż rok wcześniej. Dla porównania: w ciągu 9 miesięcy zwolniono, jeśli chodzi o rok 2024 - 18,5 tys., w 2023 r. było podobnie, w 2020 r. - ponad 23 tys. osób. Zwolnienia grupowe dotykają przede wszystkim branży przemysłowej. Według wstępnych danych resortu w ciągu 9 miesięcy tego roku w sekcji PKD: przetwórstwo przemysłowe zwolniono 7,5 tys. pracowników, którzy stanowili 47% wszystkich zwolnionych grupowo w tym okresie. Oprócz tego największe zwolnienia grupowe dotknęły handlu hurtowego i detalicznego oraz działalności usługowej w zakresie telekomunikacji, programowania komputerowego, doradztwa, infrastruktury obliczeniowej, a także pozostałej działalności usługowej w zakresie informacji, gdzie zwolniono grupowo ok. 2 tys. pracowników. Te zwolnienia to efekt ograniczenia produkcji w wyniku zmian otoczenia gospodarczego, restrukturyzacji zakładów pracy, wdrażania automatyzacji, robotyzacji, likwidacji oddziałów zagranicznych firm w związku z koniecznością optymalizacji działalności gospodarczej czy wreszcie - wahań koniunktury.
Rząd nie bagatelizuje problemów pracowników, którzy tracą zatrudnienie, i dostrzega konsekwencje społeczne zwolnień. Jako resort podejmujemy działania, które mają na celu ograniczenie negatywnych skutków utraty zatrudnienia. O wprowadzonej w 2025 r. ustawie, nowej ustawie o rynku pracy i służbach zatrudnienia, wcześniej już państwu mówiłam. Jeśli pracodawca zamierza zwolnić co najmniej 50 pracowników w okresie 3 miesięcy, zobowiązany jest uzgodnić z powiatowym urzędem pracy zakres i formy pomocy dla tej właśnie grupy osób zwalnianych.
Pomoc ta obejmuje w szczególności pośrednictwo pracy, poradnictwo zawodowe oraz szkolenia. Pomocą dla pracowników zwalnianych lub zagrożonych zwolnieniami objęto w okresie od stycznia do września tego roku ponad 13,3 tys. pracowników w całej Polsce.
Ministerstwo nie ma wpływu na podejmowane przez pracowników decyzje związane z likwidacją firm czy zwolnieniami pracowników, nie finansuje również programów tworzących miejsca pracy, natomiast wspiera aktywizację osób zarejestrowanych w urzędach pracy oraz reaguje w sytuacjach, gdy konieczne jest dodatkowe wsparcie pracowników, którzy tracą zatrudnienie. W ramach rezerwy funduszu w bieżącym roku przeznaczyliśmy 50 mln zł na program aktywizacji zawodowej bezrobotnych zwolnionych z pracy. Ponadto na mocy ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia osoby, które utraciły zatrudnienie, mogą korzystać ze wsparcia w zakresie aktywizacji zawodowej, oferowanego przez urzędy pracy.
Na początku tego roku pomiędzy samorządy powiatów rozdzielono środki na finansowanie kosztów realizacji form pomocy w całym kraju w wysokości ok. 2 mld zł. Samorządy otrzymały także na początku roku dofinansowanie na zobowiązania, które zaciągnęły w roku poprzednim. Takie podejście pozwala na elastyczne i adekwatne dostosowywanie działań aktywizacyjnych do warunków występujących w poszczególnych regionach. Nie twierdzimy, że nie będziemy nadal pracować, aby te środki zwiększać, bo widzimy, że są one potrzebne. W następnym roku środki przewidziane na Fundusz Pracy, na chwilę obecną, będą zwiększone o 150 mln zł.
Dzięki uruchomionym środkom w okresie od stycznia do końca sierpnia tego roku w aktywnych programach dotyczących rynku pracy wzięło udział ponad 84 tys. osób bezrobotnych, w tym prawie 41 tys. podjęło pracę subsydiowaną, m.in. roboty publiczne czy prace interwencyjne, prawie 11 tys. osób otrzymało środki na podjęcie działalności gospodarczej, ok. 30 tys. osób rozpoczęło staże, ponad 8 tys. osób - szkolenia, a ponad 5,5 tys. osób - prace społecznie użyteczne. Dane dotyczące efektywności tego wsparcia będą dostępne w drugiej połowie przyszłego roku. Wiemy, że od lat efektywność zatrudnieniowa ogółem utrzymuje się na poziomie powyżej 80%, a więc ten poziom nie jest niski.
Niezależnie od powyższych środków na aktywizację przekazywanych samorządom minister dysponuje w tym roku rezerwą Funduszu Pracy, którą może uruchomić w celu niwelowania negatywnych skutków zmniejszania wysokości środków Funduszu Pracy przyznanych na aktywizację. W tym roku zostały ogłoszone dwa nabory wniosków o środki z rezerwy Funduszu Pracy. W ramach pierwszego naboru samorządom powiatowym przyznano środki z rezerwy w kwocie ok. 174 mln zł, a ponadto dodatkowe środki otrzymał każdy urząd pracy, który uczestniczył w tym naborze. W ramach drugiego naboru przyznano środki w kwocie ok. 87 mln zł. Przyznane dotychczas samorządom środki w ramach Funduszu Pracy nie pozwalały na zabezpieczenie finansowania zobowiązań powstałych w roku poprzednim. Tak jak powiedziałam wcześniej, przyznane zostały dodatkowe środki w kwocie ponad 50,5 mln zł.
W 2026 r. na finansowanie programów aktywizacji zawodowej osób bezrobotnych zwolnionych z przyczyn niedotyczących pracowników oraz objętych zwolnieniami monitorowanymi przyznano wsparcie 19 powiatom, powiatowym urzędom pracy, w wysokości ponad 6,5 mln zł. Łącznie samorządom powiatowym przyznano w roku bieżącym na finansowanie kosztów realizacji form pomocy, jak mówiłam, ponad 2 mld zł. W tym roku kwota ta zostanie zwiększona o 150 mln zł. Kwoty środków z Funduszu Pracy są limitowane co roku. Środki obligatoryjne przeznaczone są głównie na składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz na zasiłki dla osób bezrobotnych. Obecnie prowadzimy stały nabór dotyczący finansowania z rezerwy Funduszu Pracy programów aktywizacji zawodowej bezrobotnych na terenach, na których miały miejsce klęski żywiołowe, na co zabezpieczyliśmy 5 mln zł, oraz programów aktywizacji zawodowej zwalnianych pracowników.
Powyższe rozwiązania pokazują, że system rynku pracy dysponuje rozbudowanym katalogiem instrumentów aktywizacyjnych i osłonowych, które mogą być wykorzystywane elastycznie przez urzędy pracy bez konieczności uruchamiania specjalnych procedur związanych z osiągnięciem określonej liczby zarejestrowanych.
Na koniec chciałabym podkreślić, że w obliczu zmieniającego się rynku pracy, automatyzacji, cyfryzacji dostrzegamy potrzebę szkoleń i podwyższania kwalifikacji pracowników. Dlatego co roku dysponujemy środkami Krajowego Funduszu Szkoleniowego, który stanowi wydzieloną część Funduszu Pracy przeznaczoną na dofinansowanie kształcenia ustawicznego osób pracujących. Wsparcie udzielane ze środków Krajowego Funduszu Szkoleniowego ma zapobiegać utracie zatrudnienia przez osoby pracujące z powodu braku kompetencji bądź umiejętności (Dzwonek) adekwatnych do wymagań zmieniającej się gospodarki.
Jeśli chodzi o kolejne pytania, to odpowiemy państwu na piśmie, ponieważ czas nie pozwala teraz na pełną odpowiedź. Dziękuję bardzo.
Przebieg posiedzenia