10. kadencja, 67. posiedzenie, 2. dzień (21-10-2026)

14. punkt porządku dziennego:

Sprawozdanie Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw (druki nr 2867 i 3075).

Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości Sławomir Pałka:

    Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Nie będę powtarzał założeń ustawy i poszczególnych jej rozstrzygnięć, ponieważ i poseł sprawozdawca, i później kolejni posłowie szeroko to omawiali. Odniosę się od razu do pytań i pewnych kwestii, które pojawiły się również podczas referowania stanowisk klubów.

    Pan poseł Woś zarzucił kłamstwo komu się tylko dało, na czele z premierem i z ministrem Żurkiem. Natomiast wprowadził w błąd. Zakładam, że nie doczytał, a nie że robił to ze złej woli, ale wprowadził państwa w błąd co do liczb, które przywołał. Nie jest tak, że w sądach jest ponad tysiąc czy tysiąc wakatów na stanowiskach sędziowskich. Poziom tych wakatów to jest poniżej 500, bliżej nawet 400 niż 500. Pan poseł Woś zarzucił ministerstwu, że nie ma ogłoszeń o wolnych stanowiskach sędziowskich, mówił, żebyśmy ogłaszali, żebyśmy pracowali nad tym. Otóż od lipca opublikowanych zostało 350 wolnych stanowisk sędziowskich, 50 kolejnych jest podpisanych, przygotowanych do publikacji. A więc ok. 400 etatów jest ogłoszonych i w trakcie procedury, nad częścią już trwa procedowanie przez Krajową Radę Sądownictwa. Nie jest też prawdziwa informacja, jakoby do ministerstwa było delegowanych kilkuset sędziów, tak jak sugeruje czy mówi wprost pan poseł Woś. Delegacji na dzisiaj jest poniżej 120.

    Proszę państwa, natomiast odnosząc się już do poszczególnych pytań i wątpliwości, zacznę od końca. Pan poseł Meysztowicz postuluje, żeby opcją było orzekanie w zakresie 50% dla sędziów po 65. roku życia. Oczywiście ustawa przewiduje to jako opcję. To od sędziego w odpowiednim wieku będzie zależała decyzja, czy orzeka na 100% etatu czy w ograniczonym zakresie. To też jest odpowiedź dla tych z państwa, którzy wyrażają wątpliwość, czy to nie zdezorganizuje pracy sądu, bo w mniejszych wydziałach będzie się to wiązało z dodatkowym obciążeniem dla drugiego sędziego czy trzeciego, który jest tam w wydziale, i utrudni, tak naprawdę przedłuży rozpoznawanie spraw. Nie jesteśmy w stanie oszacować, ilu sędziów skorzysta z tej możliwości ulgi w orzekaniu. Moje doświadczenie wskazuje wręcz, że z deklaracji sędziów nie wynika jakaś szczególna chęć, żeby wszyscy, którzy osiągają wiek 65 lat, chcieli korzystać z tej możliwości. Przecież to wiąże się też z obniżeniem dochodów, z obniżeniem wynagrodzenia, ponieważ część uposażenia w stanie spoczynku i część wynagrodzeniowa są po połowie, a część uposażeniowa jest niższa. Wobec tego jeżeli sędzia zdecyduje się pracować mniej, będzie też osiągał mniejszy dochód. A więc nie przewidujemy, że 100% osób uprawnionych będzie korzystało z tej możliwości ani nawet że to będzie większość. Natomiast oczywiście to nie opiera się... Nie przeprowadzaliśmy ankiet wśród sędziów, czy będą chcieli skorzystać z tej możliwości czy nie. Jest to po prostu danie pewnego narzędzia, zachęta dla tej moim zdaniem stosunkowo wąskiej grupy, która chciałaby jeszcze orzekać po osiągnięciu wieku 65 lat, ale nie w pełnym wymiarze. Oczywiście ministerstwo jest też gotowe na reagowanie w sytuacjach, kiedy w danym, konkretnym sądzie, w danym, konkretnym wydziale pojawi się taki problem, że w związku ze skorzystaniem z możliwości ograniczonego orzekania będzie konieczność uzupełnienia etatowego. Ministerstwo ma - to jest też odpowiedź na pytanie pana posła Wosia - wypracowane metody przydzielania etatów. Co więcej, pracujemy nad nowymi metodami, a mianowicie związanymi z tzw. ważeniem spraw, czyli z analizą wagi, ciężaru sprawy, tak aby wpływ spraw lepiej, równiej rozkładał się pomiędzy sędziów w danym sądzie i pomiędzy różnymi sądami.

    Wobec tego proszę być o to spokojnym, ministerstwo jest gotowe na reagowanie, jeśli w danym sądzie pojawiłby się problem związany z wykorzystywaniem tego uprawnienia do ograniczonego orzekania, przy czym jeszcze raz zastrzegam: uważam, że takiego problemu realnie nie będzie. Jeżeli bowiem, jak oceniamy, w stan spoczynku w tym roku przejdzie ok. 150 sędziów, a w roku 2030 - ok. 190, to widzimy wzrost, ale nie jest to jakiś lawinowy wzrost, więc trudno zakładać, że sytuacja, że część z tych sędziów skorzysta z możliwości orzekania w przypadku 50% wpływu, połowy wpływu, doprowadzi do jakiejś zapaści, radykalnego pogorszenia czy utrudnienia obywatelom dostępu do wymiaru sprawiedliwości.

    Poseł Tumanowicz pytał, ilu sędziów powróci w ciągu najbliższych 2 lat do orzekania. I na to mam taką odpowiedź: nie jestem w stanie precyzyjnie określić tej liczby. Zresztą zgadzam się z panem posłem Zimochem, że ustawa powinna być przyjęta już dawno temu, bo wtedy realniejszy był ten problem, mianowicie kwestia powrotu sędziów, którzy nie wystąpili do poprzedniej Krajowej Rady Sądownictwa o umożliwienie orzekania. Obecna krajowa rada, której pan poseł Zimoch jest członkiem, proceduje nad kwestią powrotu sędziów. Część z tych sędziów już nie jest zainteresowana powrotem. Wiemy o tym też z rozmów, z oświadczeń. Wobec tego trudno spodziewać się dużej liczby powracających sędziów, ale precyzyjnej liczby nie jestem w stanie określić.

    Pani poseł Schmidt pytała o braki kadrowe, wakaty w sądach. Wydaje mi się, że już odpowiedziałem, że liczba wakatów jest na poziomie 400-500. Natomiast ciekawe i ważne jest pytanie dotyczące wycofania możliwości delegowania sędziów do Kancelarii Prezydenta i Ministerstwa Spraw Zagranicznych. Tu pani poseł się pomyliła, bo możliwości delegowania do KPRM nie ma i nigdy nie było. Natomiast rzeczywiście rezygnujemy z możliwości delegowania sędziów do Kancelarii Prezydenta i Ministerstwa Spraw Zagranicznych. Dlaczego? Dlatego że według naszej informacji, według naszego oglądu w ciągu kilku lat obowiązywania tych przepisów nikt z tej możliwości nie korzystał. To jest przepis martwy, zupełnie niepotrzebny, a my chcielibyśmy, żeby sędziowie jednak koncentrowali się na orzekaniu, i nie widzimy tak naprawdę uzasadnienia merytorycznego, żeby delegować sędziów do Kancelarii Prezydenta czy MSZ.

    Proszę państwa, procedura, do której wracamy, którą regulujemy w zakresie przedłużenia okresu wykonywania pracy przez sędziów, czyli wykonywania przez nich pracy po skończeniu 65. roku życia, oznacza powrót do regulacji, które obowiązywały wcześniej. To nie jest nowe rozwiązanie, bo przed zmianami wprowadzonymi w poprzednich kadencjach parlamentu obowiązywała procedura, że sędzia zbliżający się do osiągnięcia wieku 65 lat przedstawiał Krajowej Radzie Sądownictwa zaświadczenie medyczne oraz oświadczał, że chce kontynuować pracę, i to wystarczało, żeby mógł orzekać rzeczywiście do 70. roku życia. To nie jest rozwiązanie nowe. Wprowadzenie elementu decyzji Krajowej Rady Sądownictwa prowadzi w istocie do jakiegoś modelu oceny pracy sędziego. Wpływa to na niezależność, niezawisłość. Uważamy, że jest to złe rozwiązanie. Jeżeli w obiektywnym zaświadczeniu medycznym stwierdza się, że dana osoba z przyczyn fizycznych, psychicznych, psychologicznych jest zdolna do dalszej pracy, i ta osoba, ten sędzia dalej chce tę funkcję i ten urząd pełnić, to nie mamy wątpliwości, że to nie powinno podlegać kontroli ciała o charakterze niesądowym, bo Krajowa Rada Sądownictwa przecież nie jest sądem ani elementem wymiaru sprawiedliwości, tylko jest ciałem mieszanym, ale jednak o politycznym charakterze.

    Proszę państwa, co do skutków finansowych, to według naszej oceny ta ustawa nie będzie powodowała skutków finansowych, i to staraliśmy się wykazać w OSR.

    Wrócę tu jeszcze do kwestii zapewnienia doetatyzowania tych wydziałów, gdzie dochodziłoby do tego, że jeden z sędziów czy kilku sędziów orzeka na część etatu, a reszta na pełen etat. Mamy też inne narzędzia, mianowicie możemy wzmacniać takie wydziały przy pomocy referendarzy sądowych, asystentów. W tym zakresie ministerstwo też ma pewne możliwości. Dość powiedzieć, że choćby w budżecie na przyszły rok - nie powiem dokładnie, bo nie chcę wprowadzać nikogo w błąd - przewidziano ok. 400 etatów asystenckich. To również jest narzędzie, które pozwoli nam elastycznie reagować na pojawiające się potrzeby.

    Proszę państwa, ciekawy wątek się pojawił też w pytaniu pani poseł Kulpy o w ogóle zasady delegowania sędziów do Ministerstwa Sprawiedliwości, ponieważ ten wątek przewija się od wielu lat, w wielu kadencjach Sejmu. Pojawiały się też projekty dotyczące ograniczania delegacji, w ogóle pytania, czy sędziowie powinni tam być. Z ustawy o ustroju sądów powszechnych wynika, że czynności z zakresu zewnętrznego nadzoru administracyjnego nad sądami, który to zewnętrzny nadzór administracyjny należy do ministra sprawiedliwości, wykonuje on, tenże minister, poprzez służbę sędziowską, którą ma w ministerstwie.

    I znowu powstaje pytanie, czy ona musi być tak duża, czy może być mniejsza. Ale dopóki p.u.s.p. w tym zakresie nie będzie zmienione, a jest to moim zdaniem kwestia wręcz ustrojowa, a nie tylko techniczna, to sędziowie będą musieli być w Ministerstwie Sprawiedliwości do pełnienia tego typu funkcji i czynności. Będą musieli być również, tak jak ja, na stanowiskach podsekretarzy stanu, nadzorując departamenty, które związane są z wykonywaniem władzy sądowniczej w Polsce. Dziękuję bardzo.


Przebieg posiedzenia