10. kadencja, 67. posiedzenie, 2. dzień (21-10-2026)

22. punkt porządku dziennego:

Sprawozdanie Komisji Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Środków Przekazu o poselskim projekcie uchwały w sprawie upamiętnienia księdza Stanisława Stojałowskiego (druki nr 3207 i 3253).

Poseł Tadeusz Samborski:

    Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Klub Parlamentarny Polskie Stronnictwo Ludowe, w imieniu którego mam zaszczyt przemawiać, popiera projekt uchwały w sprawie upamiętnienia księdza Stanisława Stojałowskiego w 115. rocznicę jego śmierci.

    Tą uchwałą pragniemy złożyć hołd pamięci wyjątkowemu człowiekowi, który na przełomie XIX i XX w. postulował konieczność parcelacji wielkich majątków magnackich, wprowadzenie bezpłatnego szkolnictwa dla najuboższych, rodział Kościoła od państwa oraz upowszechnianie społecznej nauki Kościoła.

    Jego osobowość i życiową aktywność da się skrótowo określić takimi pojęciami jak: kapłan katolicki, działacz chłopski, parlamentarzysta, animator i teoretyk życia gospodarczego wsi polskiej, organizator stowarzyszeń i publicysta czasopism ludowych i katolickich. Tę ostatnią jego aktywność i twórczość wiążemy nieodłącznie z ˝Posłańcem Serca Jezusowego˝, z dwutygodnikami ˝Wieniec˝ i ˝Pszczółka˝, a także z pismami oświatowymi ˝Dzwon˝ i ˝Gospodarz˝.

    Generalnie rzecz ujmując, niepodważalną zasługą ks. Stanisława Stojałowskiego było zrewolucjonizowanie galicyjskiej wsi i przekształcenie biernej masy chłopskiej w nowoczesną, świadomą siłę polityczną.

    Warto odnotować, iż ten niezwykły kapłan miał radykalny program społeczny. Wydatnie przyczynił się do mobilizacji politycznej mas poprzez organizowanie pielgrzymek, wieców i manifestacji, które łączyły hasła religijne z narodowymi i społecznymi. Założone przez niego Stronnictwo Chrześcijańsko-Ludowe stanowiło unikalną syntezę programu agrarnego i chrześcijańskiego.

    Pisma ks. Stanisława Stojałowskiego wyraźnie sympatyzowały z tworzącym się ruchem ludowym, a jego zwolennicy wzięli udział w zjeździe założycielskim Stronnictwa Ludowego w Rzeszowie 28 lipca 1895 r.

    Ks. Stanisław Stojałowski był wieloletnim posłem do austriackiej Rady Państwa w Wiedniu i do Sejmu Krajowego we Lwowie. Jego parlamentarna działalność przejawiała się w latach 1898-1911, natomiast jego życiorys związany jest z nazwami wyjątkowych, historycznych, kresowych miejscowości takich jak: Lwów, Złoczów, Buczacz, Szeptyce koło Sambora, Tarnopol, Śmiała pod Kijowem.

    Bohater procedowanej uchwały miał nowatorskie jak na owe czasy pomysły i poglądy na rolę Kościoła, chcąc by był on bliski wiernym, co można było osiągnąć jego zdaniem poprzez bezpośredni wybór hierarchów kościelnych przez wiernych. Za swoją radykalną obronę chłopów i krytykę konserwatornego układu sił był zwalczany przez austriackie władze zaborcze i wyższą hierarchię kościelną. Ks. Stojałowski był 27 razy więziony, łącznie spędził w więzieniu i aresztach 9 lat. (Dzwonek) Mimo że był groźnym konkurentem dla Stronnictwa Ludowego, Wincenty Witos, jeden z najważniejszych ojców niepodległości, w swojej mowie pogrzebowej stwierdził...

    Panie marszałku, proszę o minutę.

    ... cytuję: nie może ulegać najmniejszej wątpliwości, że pierwszeństwo w pracy na budzenie śpiącego snem wiekowym chłopstwa należy się bezwzględnie temu kapłanowi. Tej prawdy nie mogą zmienić ani jego błędy.

    W świetle powyższego oczywistym jest, że ks. Stanisław Stojałowski był jednym z najważniejszych pionierów i przywódców ruchu ludowego oraz chrześcijańsko-społecznego w Galicji. Jako charyzmatyczny duchowny, publicysta i polityk zyskał miano prekursora ruchu ludowego.

    Klub Parlamentarny Polskiego Stronnictwa Ludowego gorąco popiera procedowaną uchwałę, która będzie hołdem Sejmu Rzeczypospolitej należnym tej wyjątkowej postaci. Dziękuję za uwagę.


Przebieg posiedzenia