10. kadencja, 67. posiedzenie, 4. dzień (23-10-2026)
48. punkt porządku dziennego:
Pytania w sprawach bieżących.
Sekretarz Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości Arkadiusz Myrcha:
Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Sytuację, z którą mamy od dekady do czynienia w Trybunale Konstytucyjnym, można śmiało nazwać wielką, gigantyczną katastrofą. Nie mówię tu o zagadnieniach natury prawnej, o toczących się sporach ustrojowych, konstytucyjnych. Mówimy tu o tej stronie faktycznej, o tym, jak wygląda, a raczej jak nie wygląda praca realizowana w Trybunale Konstytucyjnym na przestrzeni dekady.
Czymże bowiem jest Trybunał Konstytucyjny, dlaczego jest on tak istotny i dlaczego tak dużo poświęcamy mu uwagi także podczas dzisiejszej debaty? Jest to bowiem instytucja zakotwiczona w konstytucji, która jest władna do tego, aby rozstrzygać o niekonstytucyjności obowiązujących przepisów. Przypomnijmy, że Trybunał Konstytucyjny może takie rozstrzygnięcia podejmować nie tylko z inicjatywy grupy posłów, prokuratora generalnego, rzecznika praw obywatelskich, ale przede wszystkim rozstrzygnięcia te zapadają w wyniku kierowanych przez obywateli skarg konstytucyjnych. Skarg, w których to obywatele sami dostrzegają niekonstytucyjność poszczególnych rozwiązań, ale do ich stwierdzenia, takiego formalnego, potrzebne jest oczywiście orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego.
Nie chcę dzisiaj wchodzić w teorię rozproszonej analizy niekonstytucyjności przepisu, która jest pewną odpowiedzią w sądownictwie powszechnym w wyniku tej bierności Trybunału Konstytucyjnego. Dlatego skupmy się przede wszystkim na tym, na co czekają nasi obywatele i jaka jest tego skala.
Zanim powiemy o dokładnych liczbach, muszę uczynić pewne zastrzeżenia, albowiem dokładne dane posiada tylko i wyłącznie sam Trybunał Konstytucyjny, Kancelaria Trybunału Konstytucyjnego. My możemy bazować na różnego rodzaju danych, które pojawiły się czy to w przestrzeni publicznej, czy też w wyniku prac samego ministerstwa.
Przede wszystkim musimy wyróżnić dwie grupy spraw: te, które czekają już na merytoryczne rozstrzygnięcie, zostały już przez trybunał ocenione i zakwalifikowane do takiego rozstrzygnięcia i przeszły tę kontrolę wstępną, i te, które jeszcze czekają w tym przedsionku na rozstrzygnięcie, czy będą kierowane do merytorycznego rozpoznania, czy też będą podlegały odrzuceniu. W grupie spraw, które już czekają na rozstrzygnięcie i zostały zakwalifikowane, jest blisko 500 spraw. Mówię: blisko z przyczyn, o których wspomniałem przed chwilą. Jest to ok. 500 spraw. Natomiast takich spraw, które czekają na zaklasyfikowanie, czy nadają się do rozstrzygnięcia, czy też nie, jest blisko 700. Tak więc, jeśli chodzi o łączną liczbę, możemy już dzisiaj mówić, że to jest ponad 1000 spraw, a nie niemalże 1000 spraw. Ponad 1000 spraw w Trybunale Konstytucyjnym czeka na rozstrzygnięcie.
Wśród tych są sprawy, które faktycznie swój początek mają w okresie przekraczającym 10 lat. To może nie jest wielka grupa. Według naszej wiedzy jest to ok. 6 postępowań, ale mówimy tu o dekadzie, o 10 latach na pochylenie się nad poszczególną, nad pojedynczą sprawą. A takich, które przekraczają chociażby 7 lat, co i tak jest trudne do wyobrażenia, jest ponad 40. Takich, które czekają ponad 8 lat, jest ok. 30.
Tak jak wspomniał pan poseł w swoim wystąpieniu, to nie są jakieś sprawy, które dotyczą nas, polityków. To są sprawy kierowane przez obywateli, to są sprawy kierowane przez związki zawodowe w zakresie prawa do strajku, to są pytania prawne dotyczące obowiązków podatkowych czy praw podatnika. Dlatego odpowiedź na pytanie, jak szerokiej skali mogą dotyczyć te rozstrzygnięcia, jest bardzo prosta: potencjalnie wszystkich obywateli. Bo my na dzisiaj nie wiemy ani nie potrafimy precyzyjnie powiedzieć, jakiej grupy podatników może dotyczyć tych kilkadziesiąt postępowań, które dotyczą szeroko pojętej sfery podatkowej. Dlatego musimy zakładać, że te rozstrzygnięcia mogą dotyczyć dosłownie każdego obywatela, tak jak chociażby prawo do strajku, o czym piszą przedstawiciele związków zawodowych.
Dlaczego do takiej sytuacji dochodzi? Tutaj przede wszystkim kłaniają się liczby dotyczące spraw rozpatrywanych przed Trybunałem Konstytucyjnym, ale żeby nie nadwyrężać regulaminowych uprawnień, to jeśli pan poseł pozwoli, w pytaniu uzupełniającym bym do tej kwestii wrócił. Dziękuję bardzo.
Przebieg posiedzenia