10. kadencja, 67. posiedzenie, 4. dzień (23-10-2026)
51. punkt porządku dziennego:
Sprawozdanie Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych, Komisji Finansów Publicznych oraz Komisji Gospodarki i Rozwoju o rządowym projekcie ustawy o środkach ograniczających (druki nr 3003 i 3251).
Poseł Marcin Skonieczka (tekst niewygłoszony):
Stanowisko
Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić stanowisko Klubu Parlamentarnego Centrum wobec rządowego projektu ustawy o środkach ograniczających.
Podczas pierwszego czytania mówiłem o potrzebie stworzenia spójnego i skutecznego systemu sankcyjnego. Dziś, po zakończeniu prac w podkomisji i komisjach, chciałbym odnieść się zarówno do proponowanych rozwiązań, jak i do wątpliwości, które pojawiły się w trakcie ich rozpatrywania.
Co zmienia ta ustawa? Obowiązujące dziś przepisy sankcyjne powstawały przede wszystkim w odpowiedzi na rosyjską agresję przeciwko Ukrainie. Ustawa z 2022 r. była potrzebną i słuszną reakcją na nadzwyczajną sytuację, ale nie stworzyła kompleksowego systemu stosowania sankcji.
Tymczasem Unia Europejska stosuje ponad 40 różnych reżimów sankcyjnych. Dotyczą one nie tylko Rosji i Białorusi, ale również innych państw, organizacji i osób zagrażających bezpieczeństwu międzynarodowemu.
Polskie przepisy pozostają rozproszone, a ich dostosowywanie do kolejnych unijnych ograniczeń wymaga zmian legislacyjnych. Nowa ustawa ma uporządkować ten system. Po pierwsze, rozszerza zakres krajowych regulacji sankcyjnych. Tworzy wspólne ramy prawne wykonywania wszystkich unijnych środków ograniczających, również tych, które zostaną przyjęte w przyszłości. Dzięki temu polskie przepisy mają nadążać za zmianami unijnej polityki sankcyjnej.
Po drugie, porządkuje organizację systemu sankcyjnego. Określa właściwość organów państwa odpowiedzialnych za poszczególne środki ograniczające, zasady postępowania oraz mechanizmy współpracy i koordynacji działań administracji.
Po trzecie, wzmacnia egzekwowanie sankcji. Określa odpowiedzialność za ich naruszanie i obchodzenie, przewidując zarówno administracyjne kary pieniężne, jak i odpowiedzialność karną. Chodzi o to, aby sankcje były nie tylko formalnie obowiązujące, lecz także rzeczywiście przestrzegane.
Po czwarte, porządkuje i rozwija system sankcji krajowych. Reguluje zasady nakładania środków takich jak zamrożenie środków finansowych i zasobów gospodarczych czy zakaz ich udostępniania osobom objętym sankcjami. Przewiduje również rozwiązania dotyczące zarządu nad zamrożonym majątkiem, a w określonych przypadkach - także przejęcia własności.
Szczególnie istotnym elementem tego czwartego obszaru jest wprowadzenie przesłanki FIMI, czyli zagranicznej manipulacji informacyjnej i ingerencji. Nowe przepisy mają umożliwić obejmowanie sankcjami osób i podmiotów uczestniczących w określonych działaniach związanych z obcą ingerencją informacyjną, wymierzonych w bezpieczeństwo Rzeczypospolitej. To ważna zmiana. Współczesne zagrożenia nie ograniczają się bowiem do działań militarnych i gospodarczych. Coraz częściej dotyczą również przestrzeni informacyjnej, w której obce państwa prowadzą skoordynowane operacje wpływu.
Wysoka Izbo! Podczas prac podkomisji i komisji nad tymi rozwiązaniami odbyła się istotna dyskusja. Podnoszono zastrzeżenia dotyczące wolności słowa i ryzyka zbyt szerokiej interpretacji przepisów o zagranicznej manipulacji informacyjnej. Pytano, jak odróżnić świadomy udział we wrogiej operacji wpływu od legalnej działalności dziennikarskiej, publicystycznej czy zwykłej krytyki władz. Legislatorzy zwracali również uwagę na kwestie konstytucyjne: ograniczenie możliwości ponownego rozpatrzenia decyzji administracyjnych, utrzymywanie ich skutków do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sądu oraz przepisy pozwalające w określonych sytuacjach na przejęcie własności. To są poważne zagadnienia. Prawo własności, wolność słowa i prawo do sądu stanowią fundament demokratycznego państwa prawnego. Dlatego przepisy przyznające administracji tak daleko idące uprawnienia muszą być precyzyjne, proporcjonalne i podlegać kontroli sądowej.
W tej dyskusji nie możemy jednak stracić z oczu celu ustawy. Przedstawiciele rządu wskazywali podczas prac parlamentarnych, że proponowane rozwiązania wynikają z praktycznych doświadczeń stosowania sankcji. Dotychczasowe mechanizmy okazywały się niewystarczające, a skuteczność działania państwa wymaga szybkich decyzji. Ten argument ma fundamentalne znaczenie. Rosja prowadzi przeciwko Polsce i naszym sojusznikom działania wrogie również poza polem walki. Wykorzystuje dezinformację, operacje wpływu, fałszywe konta i pozornie niezależne źródła informacji. Próbuje podważać zaufanie do instytucji państwa, osłabiać solidarność z Ukrainą i pogłębiać podziały społeczne. Nie możemy traktować takich działań wyłącznie jako problemu nieprawdziwych informacji w Internecie. Kiedy za skoordynowaną kampanią stoją struktury obcego państwa, jego pieniądze i jego interesy, mamy do czynienia z zagrożeniem dla bezpieczeństwa narodowego.
Państwo musi mieć narzędzia, aby reagować na takie operacje, odcinać ich finansowanie i obejmować sankcjami podmioty, które świadomie je wspierają. Podkreślmy jednak: nie chodzi o karanie za poglądy, krytykę rządu czy działalność dziennikarską. Chodzi o przeciwdziałanie wrogim działaniom wymierzonym w Rzeczpospolitą.
Podobnie jest z pozostałymi sankcjami. Jeżeli decyzje administracyjne można byłoby skutecznie zablokować, a majątek swobodnie wyprowadzać, to cały system stałby się nieskuteczny. Sankcje, których nie da się wyegzekwować, nie zapewniają bezpieczeństwa. Są jedynie deklaracją. Dlatego potrzebujemy rozwiązań, które z jednej strony zapewniają rzeczywistą ochronę praw jednostki, a z drugiej pozwalają państwu działać szybko i zdecydowanie wobec zagrożeń.
Wysoka Izbo! Silne państwo to nie państwo, które ma nieograniczoną władzę. To państwo, które dysponuje skutecznymi narzędziami, ale korzysta z nich w granicach prawa. Polska potrzebuje takich narzędzi szczególnie dziś, gdy rosyjska agresja przybiera również formę działań gospodarczych, hybrydowych i informacyjnych.
Dostrzegając wagę zgłoszonych zastrzeżeń konstytucyjnych, ale przede wszystkim konieczność skutecznej ochrony bezpieczeństwa Rzeczypospolitej, Klub Parlamentarny Centrum popiera dalsze prace nad projektem ustawy. Dziękuję.
Przebieg posiedzenia