10. kadencja, 68. posiedzenie, 1. dzień (05-11-2026)
4. punkt porządku dziennego:
Sprawozdanie Komisji Edukacji i Nauki o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (druki nr 3264 i 3290).
Poseł Wiesław Różyński:
Szanowny Panie Marszałku! Pani Minister! Wysoka Izbo! Droga Młodzieży! W imieniu Klubu Parlamentarnego Polskie Stronnictwo Ludowe chcę przedstawić stanowisko wobec omawianej ustawy, druk nr 3264.
Od momentu wejścia w życie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce uczelnie publiczne funkcjonują w warunkach stale rosnącej zmienności otoczenia prawnego i gospodarczego. Dotyczy to w szczególności nowych reguł finansowania, zasad ewaluacji działalności naukowej, polityki wynagrodzeń, a także rosnących oczekiwań w zakresie umiędzynarodowienia i komercjalizacji wyników badań naukowych. W ostatnich latach sytuacja ta uległa dodatkowemu skomplikowaniu pod wpływem dodatkowych kryzysów. Uczelnie zostały mocno obciążone skutkami pandemii COVID-19, gwałtownym wzrostem inflacji, skokowymi podwyżkami usług, a także silną presją płacową wynikającą ze zmian zachodzących na rynku pracy. Ponadto instytucje te muszą ponosić wysokie koszty związane z cyfryzacją procesów dydaktycznych i administracyjnych oraz utrzymaniem nowoczesnej infrastruktury badawczej i laboratoryjnej. Wyzwania te potęgowane są przez trudne trendy demograficzne, spadek liczby studentów w części ośrodków akademickich oraz rosnącą międzynarodową konkurencją o pozyskanie i utrzymanie najwyższej klasy kadry naukowej i dydaktycznej. W tak wymagających realiach uczelnie publiczne są zobowiązane do utrzymania wysokiego poziomu kształcenia i badań, co nie jest możliwe bez zagwarantowania im stabilności finansowej i przewidywalności budżetowej. Właśnie w tym szerszym kontekście należy oceniać procedowany rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.
Projektowana zmiana przewiduje przedłużenie do dnia 31 grudnia 2032 r. obowiązywania kluczowego rozwiązania określonego w art. 262 zmienianej ustawy. Zgodnie z tym przepisem w latach 2019-2032 dla pracowników uczelni publicznych można dokonać odpisu na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych w wysokości kwoty odpisu dokonanego w 2018 r. z możliwością jego zwiększenia - po uzgodnieniu ze związkami zawodowymi - do poziomu niewyższego niż 6,5% planowanych przez uczelnię w roku poprzednim rocznych wynagrodzeń osobowych. Przedłużenie obowiązywania tego mechanizmu umożliwia prowadzenie długofalowej polityki finansowej oraz zapewnia większą przewidywalność planowania budżetowego zarówno po stronie samych uczelni, jak i ministra nadzorującego.
Za przyjęciem tej regulacji przemawiają bardzo konkretne argumenty ekonomiczne i systemowe. Po pierwsze, ochrona przed gwałtownym wzrostem kosztów stałych. Koszty osobowe stanowią dominującą część budżetów uczelni publicznych. W warunkach systematycznego wzrostu wynagrodzeń oraz konieczności dostosowania płac do realiów rynkowych automatyczny wzrost podstawy naliczania odpisu na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych skutkowałby dalszym drastycznym zwiększeniem obciążeń finansowych. Proponowany mechanizm skutecznie ogranicza to ryzyko, chroniąc działalność statutową uczelni, poziom inwestycji infrastrukturalnych, zdolność do uczestnictwa w projektach międzynarodowych oraz stabilność zatrudnienia.
Po drugie, projektowana regulacja nie narzuca sztywnych norm, zachowuje możliwość zwiększenia wysokości odpisu przez uczelnię pod warunkiem uzgodnienia tego ze związkami zawodowymi działającymi w danej instytucji. Pozwala to na uwzględnienie indywidualnej sytuacji finansowej poszczególnych uczelni oraz rzeczywistych potrzeb ich pracowników. Dzięki temu rozwiązanie to łączy stabilizację sektora z odpowiednią elastycznością.
Po trzecie, ciągłość i pewność legislacyjna. Zaproponowany termin wejścia w życie ustawy z dniem 1 stycznia 2027 r. zapewnia pełną ciągłość obowiązywania przepisów. Umożliwia to uczelniom rzetelne i terminowe uwzględnienie nowych regulacji w planach rzeczowo-finansowych na rok 2027.
Projektowana ustawa nie obciąża sektora przedsiębiorstw, nie wymaga notyfikacji unijnych i jest w pełni zgodna z prawem Unii Europejskiej. Mając na uwadze troskę o stabilność finansową polskich uczelni publicznych, bezpieczeństwo zatrudnienia ich pracowników oraz konieczność utrzymania (Dzwonek) wysokiej jakości kształcenia i badań naukowych w czasach transformacji, Klub Parlamentarny Polskie Stronnictwo Ludowe popiera przedłożony projekt ustawy. Dziękuję. (Oklaski)
Przebieg posiedzenia