10. kadencja, 68. posiedzenie, 1. dzień (05-11-2026)
4. punkt porządku dziennego:
Sprawozdanie Komisji Edukacji i Nauki o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (druki nr 3264 i 3290).
Sekretarz Stanu w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego Maria Mrówczyńska:
Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Rozmawiamy o przedłużeniu zamrożenia funduszu świadczeń socjalnych na uczelniach wyższych. Wielokrotnie padały dzisiaj stwierdzenia dotyczące dojścia do pewnej formy funduszu, określanej przez państwa posłów jako zasady ogólne. Pragnę powiedzieć tutaj kilka słów w ramach wyjaśnień.
Zasady ogólne to są zasady, jakim podlegają jednostki, które respektują ustawę o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych. To dzisiaj wybrzmiało w jednej z wypowiedzi państwa posłów. Jest to więc odpis, który mówi o tym, że na jednego zatrudnionego wpłacamy 37,5% przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej. To są zasady ogólne. Gdybyśmy podeszli do funduszu świadczeń socjalnych na zasadach ogólnych dla uczelni publicznych, wówczas kwota wpłaty na fundusz świadczeń socjalnych w 2025 r., biorąc pod uwagę liczbę pracowników, którzy są na uczelniach, czyli 122 tys. pracowników, wyniosłaby ok. 431 mln. Chodzi o zasady ogólne z ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych. W przypadku publicznych uczelni mamy, tak jak też różnie było tu przywoływane, lex specialis, czyli zakładowy fundusz świadczeń socjalnych jest naliczany od planowanych wynagrodzeń do poziomu 6,5% tych wynagrodzeń, w dyskusji ze związkami zawodowymi. Jeżeli popatrzycie państwo na ocenę skutków regulacji, to w tej ocenie już w 2019 r. łączna kwota odpisu wynosiła 488 mln zł. Oznacza to, że już w 2019 r. odpis był większy niż ten, który byłby, gdybyśmy przeszli na zasady ogólne, zgodne z ustawą o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych. Nie mogę więc zgodzić się z przywołaną tutaj tezą, że oszczędzamy na nauczycielach akademickich i na pracownikach uczelni. Jeśli chodzi o pracowników uczelni, wszystkich, to są oni uprzywilejowaną grupą w stosunku do zakładowego funduszu świadczeń socjalnych.
Padło tutaj pytanie o minimalne wynagrodzenia, ilu pracowników jest wynagradzanych poniżej minimalnej krajowej. W przypadku uczelni wyższych wynagrodzenia są określane w stosunku do wynagrodzenia profesora i żaden z pracowników akademickich, nauczycieli akademickich, nie zarabia mniej niż minimalne wynagrodzenie. To określa rozporządzenie w sprawie wynagrodzenia profesora. Tak, dbamy o to, aby nie doprowadzić do sytuacji, gdy ktoś ma mniej niż minimalne wynagrodzenie.
Patrząc na pytania związane ze wzrostem wynagrodzeń, chcę powiedzieć, że w latach 2020-2023, czyli za poprzedniego rządu, wysokość zwiększenia wynagrodzenia na uczelniach publicznych wynosiła 25%, przy inflacji na poziomie prawie 34%. W ciągu ostatnich 4 lat, w latach 2024-2027 już planowanych, wzrost wynagrodzeń wyniósł 41%, przy inflacji 13,6%. Czyli siła nabywcza wynagrodzeń w sektorze uczelni publicznych jest dużo większa niż w poprzednich latach.
Padło pytanie o konsultacje. W konsultacjach uczestniczyło 13 podmiotów, uwzględnialiśmy uwagi, które w tych konsultacjach były podawane. Oczywiście część uwag, jak to zwykle bywa w konsultacjach, była pozytywna, a część negatywna.
Pragnę też zaznaczyć, że w ramach dyskusji ze środowiskiem, przede wszystkim ze związkami zawodowymi, doszliśmy do kompromisu. Może to za duże słowo, ale doszliśmy do tego, że zamrożenie jest planowane na 6 kolejnych lat, a nie na 10, tak jak planowaliśmy. Nie przechodzimy na zasady ogólne, bo tak jak powiedziałam na początku, zasady ogólne, patrząc na wartość zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, są mniej korzystne dla uczelni publicznych niż zasady, które w tej chwili obowiązują.
Nie mogę też się zgodzić z interpretacją, że na niektórych uczelniach fundusz świadczeń socjalnych to jest 1% planowanych wynagrodzeń. Jeżeli popatrzymy na dane, które zbieramy w systemie POLON, i na to, co mają państwo w OSR-ze, to zobaczymy, że średnio jest to 3,3% planowanych wynagrodzeń. Wszystkie uczelnie dążą do tego, aby w porozumieniu ze związkami zawodowymi fundusz świadczeń socjalnych był jak największy, tak aby umożliwić złagodzenie dla pracowników, którzy nie zarabiają wysokich kwot czy mają wysokie koszty życia. Tak jak zostało już tutaj powiedziane, chodzi też o wypoczynek czy dopłatę do np. zapomóg czy pożyczek mieszkaniowych.
Dodatkowo warto też podkreślić, że uczelnie nie stoją w miejscu. W ramach swoich możliwości zwiększają odpisy na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych. W ciągu ostatnich lat, od 2019 r. do 2025 r., odpisy wzrosły o 41%, a jeżeli popatrzymy na wynagrodzenia pracowników uczelni, to wzrosły one o 80%. Prowadziliśmy oczywiście negocjacje i rozmowy dotyczące stopniowego zwiększania funduszu świadczeń socjalnych do poziomu 6,5%. Tu znowu powiem, że to nie są zasady ogólne, tylko lex specialis do wartości 6,5%. Niemniej jednak jest to pewien mechanizm, który jest taką quasiamortyzacją wysokości tych świadczeń, który spowodowałby obciążenie dla uczelni w każdym roku na poziomie 157 mln zł.
Biorąc pod uwagę sytuację na uczelniach publicznych oraz wysokość wynagrodzeń, pracujemy w tej chwili nad rozwiązaniami zawartymi w ustawie - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, które mają spowodować zwiększenie wynagrodzeń pracowników uczelni, jak również zwiększenie poziomu finansowania całego sektora do wartości, tak jak zresztą pan minister Kulasek mówił z tej mównicy, do poziomu 2,2% PKB.
Podsumowując, uważamy, że przedstawiony przez nas projekt jest projektem, który stabilizuje finanse uczelni, który nie powoduje jednocześnie utraty świadczeń socjalnych dla pracowników uczelni i porządkuje obecną sytuację. Bardzo dziękuję.
Przebieg posiedzenia