10. kadencja, 68. posiedzenie, 1. dzień (05-11-2026)

6. punkt porządku dziennego:

Rozpatrzenie wniosku Rady Ministrów o wyrażenie przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej zgody na przedłużenie czasowego ograniczenia prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej na granicy państwowej z Republiką Białorusi.

Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Maciej Duszczyk:

    Pani Marszałkini! Wysoka Izbo! Dziękuję bardzo za wszystkie głosy, które padły w dyskusji. Do pana posła Mulawy: ja nie muszę zgrywać polskiego patrioty, ja jestem polskim patriotą.

    Natomiast jeżeli przejdziemy do merytorycznej części naszych dzisiejszych obrad, to zaznaczę, że dużo pytań dotyczyło kwestii Litwy i Łotwy. Szanowni państwo, z punktu widzenia procesów migracyjnych i instrumentalizacji to jest całkowicie zbieżne z tym, co tak naprawdę obserwujemy od kilkudziesięciu lat. Ta instrumentalizacja, z którą mamy do czynienia na polskiej granicy, ma oczywiście inny charakter, jest dużo bardziej masowa, ale z takimi przypadkami instrumentalizacji mieliśmy do czynienia w historii migracji już kilkukrotnie. Takie spektakularne przykłady to m.in. to, co robił Muammar Kaddafi, również jeśli chodzi o otwieranie szlaków migracyjnych do Europy. Mieliśmy też do czynienia z innymi sytuacjami, przypomnę kwestie dotyczące chociażby instrumentalizacji, która była związana z Ceutą, ale nie chodzi o ostatnie wydarzenia, tylko o to, co było w przeszłości.

    Tak więc mamy do czynienia z taką sytuacją, że państwa, które próbują destabilizować inne państwa, starają się robić to w taki sposób, żeby przemieszczać migrantów w bardzo różnych miejscach, po to, żeby realizować własne cele. Natomiast my traktujemy - mówiłem to już jakiś czas temu, ale chciałbym to powtórzyć - granice od końca Norwegii do końca Estonii jako jeden odcinek granicy, ponieważ te wszystkie państwa są państwami sojuszniczymi, udzielającymi swojego wsparcia, jeśli chodzi o ochronę tej granicy. W związku z tym jeżeli ten szlak przenosił się np. z Litwy na Polskę, uzyskiwaliśmy pomoc zarówno od Litwinów, jak i krajów bałtyckich. Dzisiaj naszą rolą jest to, żeby im pomóc, w związku z tym uczestniczymy w zamykaniu szlaku migracyjnego również na Litwie i na Łotwie, mówiłem o tych tunelach. Nie wiem, czy mogę mieć do państwa taki apel - nie jestem posłem, trudno mi w taki sposób się do tego odnosić - żeby przed wystąpieniami chociaż na poziomie elementarnym zapoznać się z pewnymi informacjami, które są, prosiłbym o to.

    Była mowa o Litwie. Proszę państwa, dobre 8 miesięcy mamy już kontrolę na granicy litewskiej. To znaczy kontrolujemy granicę z Litwą w sposób, który pozwala nam osoby, które przechodzą lub przechodziły przez granicę litewsko-białoruską czy łotewsko-białoruską, zatrzymywać na naszej granicy. To jest jedno z naszych podstawowych działań zamykających szlak migracyjny.

    Jeżeli ktoś pyta, pani poseł o to pytała, co robimy na Litwie, kiedy wprowadzimy kontrole graniczne, to uprzejmie informuję, że wprowadziliśmy je 8 miesięcy temu. Dobrze byłoby się z tymi informacjami po prostu zapoznać.

    Jeśli chodzi o inne kwestie, to oczywiście wymiana informacji między Litwą, Łotwą i Polską jest prowadzona praktycznie na bieżąco. Przypomnę, że 2 tygodnie temu, trochę więcej niż 2 tygodnie temu odbył się szczyt na granicy polsko-litewskiej z ministrem spraw wewnętrznych Litwy, podczas którego wszystkie te kwestie były omawiane. Wtedy też była poruszona kwestia dotycząca kanałów ewakuacyjnych, wszystkich tych rzeczy, które między sojusznikami należy uwzględniać. My z Litwą jesteśmy cały czas w kontakcie. Była również w związku z tym konferencja prasowa odnośnie do przedłużenia tej kontroli granicznej o kolejne 6 miesięcy. Też było pytanie mówiące o tym, dlaczego Litwa tego nie robi. Była jasna odpowiedź: współpracujemy po to, żeby ostatecznie zamknąć szlak migracyjny. Muszę powiedzieć, że ta sytuacja na granicy polsko-litewskiej jest dużo lepsza niż była jeszcze kilka miesięcy temu. Ale to wynika z tego, że tunele, które są... Panie pośle, akurat tunel naprawdę pod tą naszą zaporą łatwo zbudować z tego powodu, że ona jest źle umocowana. O tym mówiłem tu parokrotnie, nie chcę już do tego wracać. Widziałem tych zapór wystarczająco dużo w swoim życiu, żeby móc wiedzieć, jak one powinny być zrobione.

    (Poseł Paweł Szrot: Ilu w tym roku przeszło? A więc to nasza wina, tak?)

    Natomiast jeśli chodzi o kwestie dotyczące tego, co robimy na Litwie i Łotwie, to już mówiłem parokrotnie, że delegujemy tam naszych strażników granicznych po to, żeby dzielić się tymi informacjami, tym know-how, które mamy z granicy polsko-białoruskiej, by zamykać tam te szlaki. Na granicy polsko-litewskiej dzisiaj mamy dużo mniej prób przechodzenia, czyli mniej tirów, mniej również wszystkich tych samochodów prywatnych, które próbują transportować migrantów przez ten szlak. Z tego powodu, że Litwini i Łotysze z naszą pomocą mocno uszczelnili tamtą granicę, a my nadal mamy kontrole graniczne, ten problem jest wyraźnie mniejszy. On nie ustał całkowicie. Byłbym hipokrytą, gdybym powiedział, że ustał całkowicie. Nie, nie ustał. Natomiast sytuacja jest dużo lepsza.

    Jeśli chodzi o przejścia, nie ma żadnych przejść ani na granicy polsko-białoruskiej, ani na granicy polsko-litewskiej. Nie mamy takich sytuacji, w których ktoś przechodzi dalej, ponieważ ta kontrola jest wystarczająca. Duża liczba jest z tego powodu, że my ich zatrzymujemy. Gdyby ta liczba była mała, gdybyśmy mieli duże liczby przekraczających granicę litewsko-łotewską... Przepraszam, chociaż litewsko-łotewską też. Natomiast mamy do czynienia z przekroczeniami granicy białorusko-łotewskiej. Gdyby nam te osoby ginęły, jeśli chodzi o monitorowanie, i byśmy ich nie wyłapywali, to byłby problem. My te osoby wyłapujemy i w ramach readmisji cofamy na stronę litewską. W tym momencie nie ma żadnego problemu. Ta liczba jest wysoka z tego powodu, że je po prostu wyłapujemy na granicy. Są również takie sytuacje, w których my je wyłapujemy również na terytorium Polski. To nie tylko kwestia województw warmińsko-mazurskiego czy podlaskiego, ale są też te akcje Straży Granicznej, które są realizowane w głębi terytorium Polski. Jeżeli jesteśmy w stanie udowodnić, że dane osoby przekroczyły granicę litewsko-białoruską czy łotewsko-białoruską, w ramach readmisji te osoby są zawracane. Z tego powodu są te większe liczby.

    Pan poseł Sachajko pytał o obywatelstwo. Panie pośle, prośba, by zapoznać się z tym wpisem do wykazu. Ten wpis do wykazu został zrobiony, on jest bardzo szczegółowy. Tam już wszystko jest napisane. Rada Ministrów jest już na etapie prac rządowych. Wytłumaczę, dlaczego musiało to trochę dłużej potrwać. To musiało trochę potrwać z tego powodu, że chcieliśmy ten test, który będzie, uszczelnić na tyle, żeby go nie powierzać żadnym innym podmiotom. Będzie robiony w ˝Systemie Pobyt˝. Wymagało to dokładnego opisu, również kosztów. Jak pan doskonale wie, mamy coś takiego jako OSR, w którym musi być bardzo jasno powiedziane, jakie są wydatki. Zajęło nam to trochę więcej czasu, niż się spodziewaliśmy, ale odeszliśmy od momentu powierzania tego testu np. uczelniom wyższym. Dziś musi to być w systemie, żeby to było bezpieczne. Spis do wykazu w tamtym tygodniu został zrobiony. Ten projekt jest rozsyłany do konsultacji. Mam nadzieję, że w tym roku minister Roguska, który odpowiada za ten projekt w ministerstwie, przyjdzie do Wysokiej Izby po to, żeby nad tym projektem procedować. Jeśli chodzi o kwestię ochrony międzynarodowej, panie pośle, nie przyjmujemy wniosków o ochronę międzynarodową na granicy polsko-białoruskiej, bo taka jest ustawa. To jest kwestia związana z wynikiem instrumentalizacji. Ta instrumentalizacja nie wygasła. W związku z tym zwracamy się z prośbą o przedłużenie zawieszenia prawa do azylu. W tym czasie nie przyjmujemy wniosków na granicy. Oczywiście zdarzają się inne sytuacje, w których te wnioski przyjmujemy, natomiast to nie oznacza, że te osoby otrzymają tę ochronę międzynarodową. To jest kwestia samego przyjęcia. One mogą być procedowane lub nie. Natomiast chcę jasno bardzo powiedzieć, że jeżeli na granicy polsko-białoruskiej zachodzi kwestia instrumentalizacji, my tych wniosków nie przyjmujemy, bo na tym polega zawieszenie. Oczywiście są grupy wrażliwe, ale tak jak powiedziałem, to już jest przejście graniczne i to jest kompletnie inna sytuacja. Nie można tych rzeczy w pewien sposób łączyć.

    Jeśli chodzi o kwestię inwestycji, szanowni państwo, do 2029 r. w takim funduszu modernizacji służb mundurowych, gdzie jest Straż Graniczna, przewidujemy dodatkowe pieniądze, tj. 2,8 mld zł, na wsparcie Straży Granicznej, czyli nie tylko to, co jest w budżecie. W ramach tego funduszu Straż Graniczna otrzyma istotne dodatkowe wsparcie. Decyzja rządu jest taka, żeby zwiększyć do tego czasu sam zasób osobowy Straży Granicznej do 20 tys. Dzisiaj mamy 17 tys. Jest to o ponad 1300, z tego, co dobrze pamiętam, więcej niż wtedy, kiedy obejmowaliśmy władzę. Natomiast chcemy to zwiększyć do 20 tys. Wydaje się, że przy 20 tys. jesteśmy w stanie zluzować żołnierzy, ponieważ dzisiaj mamy taką sytuację, w której to żołnierze pomagają Straży Granicznej na granicy, bo to jest po prostu konieczne. Natomiast przyjmujemy oczywiście informacje od Ministerstwa Obrony Narodowej mówiące o tym, że żołnierze powinni ćwiczyć się na wypadek wojny, a nie kwestii hybrydowej. W związku z tym zwiększamy, próbujemy zwiększyć - nie próbujemy, zwiększymy - do 20 tys. Wtedy nie będziemy potrzebowali wsparcia wojska. Taka jest również umowa z Ministerstwem Obrony Narodowej. Do momentu, kiedy jeszcze potrzebujemy tych kilkuset żołnierzy, rotowanych co kilka miesięcy, na granicy, jest to zapewnione. Natomiast będziemy szli w tym kierunku, żeby Straż Graniczna była całkowicie samowystarczalna, jeśli chodzi o kwestie samej ochrony.

    Na zakończenie odniosę się do kwestii ochrony granicy. Ja już trochę o tym mówiłem, ale wydaje się, że to jest warte powtórzenia. Sama ochrona granicy wymaga co najmniej kilku obszarów funkcjonowania. To nie tylko fizyczna zapora. Natomiast fizyczna zapora składa się z czterech różnych elementów.

    Po pierwsze, jest to system detekcji przed zaporą, który musi być w pewien sposób skalibrowany, żeby mógł rozróżniać człowieka od zwierzęcia. Wiem, że sytuacja czasem może się wydawać śmieszna albo nie powinna mieć miejsca. Może nie powinniśmy poświęcać na nią czasu, natomiast bardzo zmniejsza to koszty, jak również ogranicza sytuacje, w których strażnicy graniczni muszą na to reagować. A zatem wiemy, że bezpośrednio w okresie detekcji porusza się zwierzę, a nie człowiek, i w tym momencie reakcja jest oczywiście inna. Obserwujemy sytuację, natomiast wiemy, że ruch wykonuje duże zwierzę.

    Sprawa fizycznej zapory. Zapora fizyczna musi być nieprzekraczalna. Padło pytanie dotyczące skuteczności. Zdaję sobie sprawę z tego - i mówiłem o tym wielokrotnie - że czas, w którym była budowana zapora, był bardzo krótki. Trzeba było szybko zareagować i zbudować zaporę i zdaję sobie z tego sprawę. Jeszcze raz powtarzam - powtarzamy to po raz kolejny - że gdybyście państwo wtedy próbowali się skonsultować z ludźmi, którzy mają na ten temat sporą wiedzę, nie mówię o sobie, ale o grupie ludzi, którzy tym się zajmują, chociażby na temat materiałów możliwych do wykorzystania w czasie budowy tej zapory, to na pewno nie byłoby trzeba poprawiać tej zapory w takim stopniu, w jakim była poprawiana już w 2024 r. Można było ją zbudować inaczej, lepiej. Chodzi również o kwestię tuneli. Zapora jest postawiona na palach, w związku z tym bardzo łatwo jest zbudować tunel między tymi palami. Może zajęłoby to trochę więcej czasu i byłoby potrzeba na to trochę więcej pieniędzy, ale zapora byłaby bezpieczniejsza. Sama zapora oczywiście jest istotna, ale jest jednym z elementów.

    Kolejną kwestią jest sprawa drugiej zapory i systemu monitorowania ruchu, kiedy przechodzi dana osoba. Nie chodzi o to, żeby tę osobę zatrzymać fizycznie, czasami nie udaje się zatrzymać fizycznie, natomiast chodzi o to, żeby wiedzieć, gdzie ta osoba się porusza i bardzo szybko ją namierzyć, a następnie zatrzymać i cofnąć na stronę Białorusi. Mamy bowiem taką możliwość, jeśli chodzi bezpośrednio o przekraczanie granicy z Białorusią. To jest zawieszenie prawa do azylu, o którym dzisiaj rozmawiamy, to jest strefa buforowa, to jest kwestia dyplomacji, kwestia wywiadu, kwestia readmisji, rozmów z państwami trzecimi. Wreszcie to jest całe zaangażowanie Unii Europejskiej, rozszerzenie granicy zewnętrznej. A więc to jest cały kompleks działań, które powodują to, że można odzyskać równowagę.

    Pojawił się głos, do którego chciałbym się odnieść. Mówi się o tym, że mamy specyficzną sytuację, bo teraz ludzi na granicy polsko-białoruskiej nie ma z tego powodu, że Białorusini doskonale wiedzą, że jeżeli ponownie by ich zaprosili, to potem byłby to ich problem, ponieważ oni przez nasz kraj nie przejdą. Determinacja jest na tyle duża, że ci ludzie doskonale wiedzą, że nie odpuścimy, w związku z tym próbują przedostawać się na Litwę i Łotwę. Jeśli mówi się o tym, że jest jakiś układ z Białorusią i oni nie wysyłają ludzi, to trzeba też powiedzieć, że jeżeli był taki układ, to z Litwą i Łotwą byłby dokładnie taki sam, bo jesteśmy państwami sojuszniczymi. Oczywiście rozmowy z Amerykanami, które się toczą, mają istotne znaczenie dla normalizacji stosunków, wszystko jest okej, ale rozmowy dotyczą nie tylko i wyłącznie Polski, ale również Litwy i Łotwy, bo to są kraje sojusznicze Stanów Zjednoczonych tak samo jak i my. Tak więc narracja jest tutaj nie do końca spójna. Natomiast dzisiaj sytuacja jest zdecydowanie lepsza niż w przeszłości. Tak jak powiedziałem, składa się na to bardzo wiele elementów.

    Pan poseł Zieliński poprosił o raport. Myślę, że jesteśmy w stanie taki raport przygotować i opisać całą sytuację, jak było kiedyś i jak jest teraz, jakie są konsekwencje, ruchy migracyjne, jaka jest postawa, jaką rolę odgrywają te migracje w wojnie hybrydowej. Czasami są bowiem migracje, czasem drony, czasami balony, różne próby wpłynięcia po to, żeby pokazać, że nie radzimy sobie z ochroną granicy. Przyjmuję to. Nie wiem, czy zrobimy to bardzo szybko, ale jest jeszcze kilka rzeczy do zrobienia, m.in. ustawa, którą do państwa jeszcze w tym roku skierujemy, dopinająca wiele elementów, a dotycząca w ogóle polityki migracyjnej. Zidentyfikowaliśmy co najmniej kilkadziesiąt kwestii, punktów, które trzeba uzupełnić. Trzeba punktowo podejść do pewnych rozwiązań, które domkną cały system, bo w ramach działań naprawczych, jeśli chodzi o politykę migracyjną, musieliśmy szybko zrobić parę rzeczy. Teraz widzimy tego typu sytuacje, np. jeśli chodzi o działanie niektórych szkół wyższych, agencji zatrudnienia. Będziemy musieli jeszcze kilka kwestii rozwiązać, co pozwoli nam domknąć system kontroli nad polityką migracyjną.

    (Poseł Krzysztof Mulawa: Co z kryminalistami, panie ministrze? Padło pytanie.)

    Panie pośle, mówiąc bardzo krótko, każda decyzja związana z jakąkolwiek legalizacją pobytu w Polsce wiąże się z zapytaniem kierowanym do odpowiednich służb. Bez informacji pozytywnych ze strony służb żadna osoba ani nie przyjedzie do Polski, ani nie uzyska tu zgody na pobyt.

    (Poseł Krzysztof Mulawa: Czy nasze służby mają dostęp do służb w innych państwach?)

    Taka jest moja odpowiedź na to pytanie. Dziękuję bardzo. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia