10. kadencja, 68. posiedzenie, 1. dzień (05-11-2026)
12. i 13. punkt porządku dziennego:
12. Pierwsze czytanie poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy - Kodeks wyborczy oraz ustawy o zmianie ustawy - Kodeks wyborczy (druk nr 2705).
13. Pierwsze czytanie poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy - Kodeks wyborczy (druk nr 2704).Poseł Mariusz Witczak:
Dziękuję.
Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Mamy dwa projekty ustaw o charakterze deregulacyjnym. Te dwie deregulacje naprawiają w istotny sposób Kodeks wyborczy. Pierwsza krótka zmiana roboczo nazwana jest kryptonimem: likwidacja komitetów widmo. Ściślej rzecz ujmując, chodzi nam o to, aby skończyć z nadużywaniem pewnego rozwiązania, które w jakimś sensie zafunkcjonowało w kategoriach patologicznych w ostatnich wyborach prezydenckich. Mianowicie w 2018 r. nowelizacja Kodeksu wyborczego za poprzedniego rządu, rządu Prawa i Sprawiedliwości, doprowadziła do tego, że komitety, które zgłosiły swoje funkcjonowanie w wyborach, nabierały prawa do zgłaszania swoich przedstawicieli do obwodowych komisji wyborczych, po czym, np. jak w przypadku wyborów prezydenckich, nie zbierały podpisów i nie rejestrowały kandydatów.
W przypadku wyborów prezydenckich, bo to się dobrze ilustruje, sytuacja wygląda w taki sposób. Wystarczy zebrać 1 tys. podpisów, żeby zawiązać komitet wyborczy i go zgłosić do Państwowej Komisji Wyborczej. Nie trzeba już potem zbierać 100 tys. głosów, aby zarejestrować kandydata, ale już się po drodze nabiera prawa do zgłaszania kandydatów do obwodowych komisji wyborczych. Przypomnę, że polski podatnik opłaca funkcjonowanie obwodowych komisji wyborczych i my stwarzamy niezdrowe warunki dla tych, którzy z góry zakładają swego rodzaju organizacje, sieci przedstawicieli do obwodowych komisji wyborczych opłacanych przez podatnika, nie mając zamiaru, zgodnie z intencją, brać udziału w wyborach. W 2025 r. było wiele takich przypadków, które budziły niezwykłe kontrowersje, bo zachodziło podejrzenie wpływania czy manipulowania wynikami wyborów.
(Poseł Elżbieta Anna Polak: Manipulacje.)
Chcemy naprawić te przepisy w taki sposób, zresztą bardzo uczciwy i przejrzysty, że oczywiście należy zarejestrować listy kandydatów w wyborach albo kandydata w wyborach prezydenckich, żeby uzyskać kompetencje do obsadzania obwodowych komisji wyborczych. Tak było przez wiele lat. Ta zmiana, która została wprowadzona, była zmianą, która uczyniła z wyborów w tej materii obszar nieprzejrzysty, żeby nie powiedzieć: stworzyła warunki mętnej wody. Raz już prezydent Nawrocki w ramach innych jeszcze rozwiązań tę zasadę zawetował. Dlatego dzisiaj przedstawiamy, tak jak powiedziałem, projekt ustawy o charakterze deregulacyjnym, tak aby tylko precyzyjnie zająć się tym przepisem, który stwarza warunki niebezpieczne dla funkcjonowania czy organizacji wyborów w Polsce.
Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Reasumując, krótka zasada: komitet rejestruje kandydata albo rejestruje listy kandydatów i wtedy nabiera kompetencji, nabiera prawa do zgłaszania swoich przedstawicieli do obwodowych komisji wyborczych. Kropka.
I drugi projekt, niezwykle ważny, mianowicie dotyczący dostosowania liczby mandatów w okręgach wyborczych - a przypomnę, że w Polsce funkcjonuje 41 okręgów wyborczych - do liczby mieszkańców w tychże konkretnych okręgach wyborczych. Wiąże nas, parlamentarzystów, jedna bardzo twarda zasada, mianowicie konstytucyjna zasada dotycząca równości wyborów. Wybory w Polsce są równe, ten przymiot jest wpisany do konstytucji. (Gwar na sali, dzwonek) On oznacza oczywiście w kwestii prawa wyborczego poszczególnych wyborców prawo do jednego głosu. Równą liczbę głosów nasi rodacy mają wtedy, kiedy udają się do urn wyborczych, ale w sensie geograficznym i w doktrynie prawnej również zasada równości odnosi się do równego nadziału mandatów względem liczby mieszkańców. Oczywiście te wartości się zaokrągla, ale one muszą być równe. Nie możemy faworyzować niektórych okręgów wyborczych większą liczbą przedstawicieli wybieranych przez określoną liczbę mieszkańców. I tak samo nie możemy defaworyzować innych okręgów wyborczych, w których wybiera się mniejszą liczbę mandatów w relacji do tzw. indeksu ludnościowego, jak się to zapisuje w Kodeksie wyborczym. Krótko mówiąc, musimy dochować rzetelności tzw. normy przedstawicielstwa. Tak ona się nazywa w Kodeksie wyborczym.
I od razu chcę państwu powiedzieć i zadać kłam pewnej publicznej krytyce tego, co chcemy zrobić. Pan prezydent, wetując już raz ustawę, mając oczywiście możliwość wetowania bardzo wielu różnych przepisów...
Wicemarszałek Dorota Niedziela:
Panie pośle, czy mogę na chwileczkę przerwać?
Bardzo proszę, panie pośle Dziedziczak... Zazwyczaj nie mam w ogóle do pana uwag, ale bardzo proszę, to przeszkadza. Dosyć głośno jest, tak że proszę o uspokojenie.
Poseł Mariusz Witczak:
Dawałem radę, pani marszałek, ale dziękuję za wsparcie.
(Poseł Jan Michał Dziedziczak: Przepraszamy.)
Pan prezydent, mając wiele pretekstów do zawetowania Kodeksu wyborczego, w ramach którego już próbowano uregulować sprawę dopasowania liczby mandatów do liczby mieszkańców, skrytykował to rozwiązanie, nazywając to rozwiązanie kuglowaniem mandatami. To jest manipulacja, żeby nie powiedzieć niekompetencja ze strony pana prezydenta, ponieważ jeżeli chodzi o wyliczanie mandatów w okręgach wyborczych, to w tej materii nie ma nikt nic do powiedzenia. Mamy tutaj bardzo twarde zasady o charakterze arytmetycznym, a źródłem wyliczania mandatów jest Centralny Rejestr Wyborców, który już z powodzeniem od wielu, wielu lat funkcjonuje, i tenże Centralny Rejestr Wyborców gromadzi wszystkich zarejestrowanych wyborców z prawami wyborczymi w Rzeczypospolitej w relacji do konkretnych okręgów wyborczych. Krótko mówiąc, każdy okręg wyborczy z tych 41 okręgów wyborczych ma swoich zarejestrowanych wyborców na podstawie meldunku zamieszkania. Oczywiście w pojedynczych przypadkach to jest prawem dozwolone. Wyborca, który jest zameldowany w konkretnym okręgu wyborczym i chce zmienić swoje miejsce głosowania, może to uczynić, ale to są pojedyncze przypadki w skali kraju. Co do zasady, mówimy tutaj o bardzo twardym źródle do wyliczania liczby mandatów, bo Centralny Rejestr Wyborców to jest prawda, która wynika z decyzji naszych rodaków. Tam, gdzie się zameldowali, tam są przypisani do okręgu wyborczego. Na podstawie tego źródła mamy bardzo prosty wzór w Kodeksie wyborczym, który właśnie realizuje zasady tzw. normy przedstawicielskiej i na podstawie tego wzoru wyliczamy konkretną liczbę mandatów. Zatem, czy to uczyni Wysoka Izba, czy to uczyni Państwowa Komisja Wyborcza, to nikt nic nie ma do tych wyliczeń, bo one się w pewnym sensie wyliczają same.
I teraz my w tym projekcie ustawy postulujemy rozwiązanie systemowe. Chcielibyśmy przekazać kompetencje ogłaszania i wyliczania tych mandatów przez Państwową Komisję Wyborczą. Bowiem Wysokie Izby, a nie mówię tylko o tej kadencji, dlatego używam liczby mnogiej, od 2014 r., czyli w różnych kadencjach, nie zechciały podjąć tego wyzwania i były głuche na apele Państwowej Komisji Wyborczej. I tak szczerze powiedziawszy, w ostatnich 10 latach drastycznie rozjechała nam się liczba mandatów w okręgach w relacji do liczby mieszkańców. Dzisiaj musimy dokonać korekty w 23 okręgach wyborczych i to są rozmaite okręgi wyborcze w różnych miejscach naszej ojczyzny. Przy tej okazji od razu zadaję kłam, że to nie jest kwestia dyskusji pomiędzy Zachodnią i Wschodnią Rzeczpospolitą...
(Poseł Elżbieta Anna Polak: Polityczna.)
...bo bardzo dobitnym przypadkiem czy przykładem jest województwo podkarpackie, które zyskuje jeden mandat. Okręg rzeszowski zyskuje jeden mandat. Okręg krośnieński pozostaje z taką liczbą jak dzisiaj. Zatem bilans jest bardzo prosty: Podkarpacie plus jeden.
Oczywiście zmiany dotyczą różnych okręgów również na zachodzie Polski, tak jak np. okręg wałbrzyski czy jeleniogórski. Są różne przypadki, które wynikają z decyzji naszych rodaków, ponieważ albo się tam rodacy liczniej zgromadzili, albo z niektórych miejsc na rzecz innych regionów w Polsce wyjechali.
Szanowni Państwo! Postulujemy w tym projekcie, żeby, jak już powiedziałem, tę kompetencję przekazać Państwowej Komisji Wyborczej. Dlaczego tak postulujemy? Dlatego że uważamy, że Państwowa Komisja Wyborcza w oderwaniu od debaty czy interesów politycznych poszczególnych partii czy stronnictw politycznych, a przecież Kodeks wyborczy piszemy dla naszych obywateli, a nie dla partii politycznych, zawsze tę korektę, tak żeby wybory były równe, zrealizuje.
To rozwiązanie systemowe wymaga... I tutaj od razu chcę również zdementować, bo w tym projekcie ustawy mówimy o tym, że uchwały Państwowej Komisji Wyborczej ogłasza minister właściwy do spraw wewnętrznych w postaci rozporządzenia. Dlaczego wpisujemy tego typu rozwiązanie formalnoprawne? Ono wynika ze swego rodzaju przymusu prawnego, ponieważ dzisiaj załącznik do Kodeksu wyborczego, który pokazuje nam, jaka jest liczba mandatów w konkretnych okręgach wyborczych, jest ustawą. Jest w tym przypadku źródłem prawa dosyć wysokiej rangi, bo wyższym jest tylko konstytucja jako ustawa zasadnicza. Co do zasady mamy do czynienia z ustawą. Nie ma żadnego problemu, żeby tego typu załącznik ogłaszać w postaci rozporządzenia, czyli w postaci nieco niższego rozwiązania formalnoprawnego czy źródła prawa niższego rangą, uchwały Państwowej Komisji Wyborczej nie są bowiem źródłem prawa. Nie mają rangi rozporządzenia, ale mają charakter organizacyjno-prawny, dotyczący przede wszystkim spraw wewnętrznych czy funkcjonowania w ramach organizacyjnych Państwowej Komisji Wyborczej. Tutaj prawnicy nie mają co do tego rozwiązania żadnych wątpliwości.
Chcę od razu państwu powiedzieć, że ogłaszanie uchwały Państwowej Komisji Wyborczej odbywa się bez jakiegokolwiek wpływu ministra na treść uchwały. Krótko mówiąc, żeby nie obniżać rangi ministra, można by go nazwać drukarzem, ale pewnie bardziej elegancko będzie powiedzieć, że minister jest publikatorem. Jeżeli chodzi o ogłaszanie uchwały, to jego rola jest tylko taka.
Chcemy w ten sposób profesjonalnie zrealizować możliwość dokonywania co 4 lata korekty mandatów, jeżeli będzie taka potrzeba i jeżeli to będzie wynikało z Centralnego Rejestru Wyborczego. Chodzi o to, żeby wybory były równe, a tym samym żeby były uczciwe i sprawiedliwe. Chcę państwu od razu powiedzieć, że jeżeli to się nie spotka z akceptacją prezydenta, to jesteśmy na to przygotowani i w najbliższym czasie rozpoczniemy pracę nad uchwaleniem samego załącznika. Chodzi o to, żeby zgodnie z zasadami poprawnej legislacji i zasadami wynikającymi z orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego co do ważnych decyzji wynikających z funkcjonowania Kodeksu wyborczego dochować wszelkiej staranności i rzetelności w ramach tych orzeczeń. A więc rozpoczniemy pracę i będziemy działali dwutorowo. Jeżeli to systemowe rozwiązanie nie spotka się z aprobatą prezydenta, to jesteśmy przygotowani na to, żeby ostatecznie zgłosić nowy załącznik w postaci ustawy. Jeżeli to prezydent zechce zawetować, to będziemy mieli do czynienia z wetem takiej kategorii i wobec tego, że o poranku mamy wschód. To tak, jakby prezydent próbował kwestionować to, że ziemia jest okrągła. Mam nadzieję, że do takiej sytuacji nie dojdzie.
(Poseł Elżbieta Anna Polak: Recydywa.)
Bardzo serdecznie państwa zachęcam do tego, żebyśmy w tych dwóch precyzyjnych aspektach uchwalili Kodeks wyborczy, bo sprawa komitetów widm to jest sprawa, która wymaga pilnej naprawy, żeby wybory były przejrzyste i uczciwe.
Natomiast jeżeli chodzi o sprawę dopasowania liczby mandatów do liczby mieszkańców w konkretnych okręgach, to nikt nie ma wątpliwości, że już od dawna tak drastycznie rozjechała nam się demografia z liczbą mandatów w wielu okręgach, że naruszyliśmy konstytucyjną zasadę równości wyborów. Sprawa jest sprawą o charakterze merytorycznym i nie ma żadnego wydźwięku politycznego. Liczę więc na poparcie wszystkich stronnictw. Bardzo proszę o rzetelną, merytoryczną dyskusję na temat tej materii i unikanie bijatyki politycznej, bo piszemy Kodeks wyborczy dla naszych rodaków, a nie dla którejkolwiek partii politycznej. Dziękuję, pani marszałek. (Oklaski)
Przebieg posiedzenia