10. kadencja, 68. posiedzenie, 1. dzień (05-11-2026)

14. punkt porządku dziennego:

Pierwsze czytanie senackiego projektu ustawy o zmianie ustawy - Kodeks wyborczy oraz ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu zwiększenia udziału obywateli w procesie wybierania, funkcjonowania i kontrolowania niektórych organów publicznych (druk nr 2080).

Senator Zygmunt Frankiewicz:

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Problem, który będę omawiał, jest znany Wysokiej Izbie, jako że niedawno nad nim tutaj dyskutowano. Celem ustawy, którą wnosimy, jest zniesienie ograniczenia biernego prawa wyborczego w stosunku do wójtów oraz czynnego prawa wyborczego mieszkańców gmin, którzy w obecnym stanie prawnym nie mogą głosować na swojego wójta. Sprowadza się to do uchylenia § 4 w art. 11 Kodeksu wyborczego. Projekt został zgłoszony przez grupę senatorów w czerwcu zeszłego roku, a w Senacie ta ustawa została uchwalona w listopadzie również zeszłego roku.

    Uzasadnienie już wielokrotnie się przewijało, powtórzę więc główne wątki. Przede wszystkim przepis jest niezgodny z konstytucją. Chciałem to w tym miejscu szerzej omówić, ale myślę, że po dzisiejszym dniu nie to jest konieczne. Po wypowiedzi pana prezesa Jarosława Kaczyńskiego - który powiedział, że w chwili wprowadzania tego prawa w życie wnioskodawcy zdawali sobie sprawę z tego, że jest ono niezgodne z konstytucją - chyba nie trzeba w tej chwili udowadniać, że tak właśnie jest.

    (Poseł Elżbieta Anna Polak: Przyznał się.)

    Właściwie można by na tym zakończyć sprawę, dlatego że skoro ten przepis jest niezgodny z konstytucją, to należy wyeliminować go z obrotu prawnego.

    (Poseł Magdalena Małgorzata Kołodziejczak: Tak jest.)

    Podam jednak jeszcze kilka argumentów uzasadniających konieczność wprowadzenia tej ustawy w życie, jako że dyskusja na ten temat jest publiczna i padło w niej wiele sformułowań, które wymagają odniesienia.

    Demokracja lokalna działa dobrze. W ostatnich wyborach wymieniono 39% wójtów, burmistrzów i prezydentów. W latach 2006-2024 wymieniono w sumie 87% tych włodarzy. Nie ma zabetonowania samorządów lokalnych. To jest dowód ponad wszelką wątpliwość.

    (Poseł Elżbieta Anna Polak: Tak.)

    Ostatnio są dość częste referenda odwoławcze w gminach, w miastach. One robią się popularne i są w wielu miejscach skuteczne. Demokracja lokalna działa.

    Jeśli chodzi o kontrolę nad samorządem, to tych instytucji kontrolujących jest bardzo dużo, nie jestem nawet w stanie wszystkich wymienić. Ale główne, które działają na co dzień, to są regionalne izby obrachunkowe i wojewoda. Często w gminach, powiatach i województwach pojawia się Centralne Biuro Antykorupcyjne i wiele innych służb. Prokuratorzy otrzymali nie tak dawno bardzo dziwne, moim zdaniem też nadmierne uprawnienia dotyczące zawieszania wójtów, burmistrzów i prezydentów w wykonywaniu ich funkcji. I do takich zdarzeń dochodzi.

    Oczywiście samorząd kontroluje też Najwyższa Izba Kontroli. W sprawozdaniu z tych kontroli za lata 2014-2024, przeprowadzonych w 772 gminach, nie stwierdzono związku pomiędzy liczbą nieprawidłowości a długością sprawowania funkcji przez wójta, burmistrza czy prezydenta. A jeżeli stwierdzono jakąkolwiek zależność, to taką, że więcej nieprawidłowości było w tych gminach, gdzie wójt sprawował funkcję nie więcej niż dwie kadencje. Czyli raczej to osoby nowo wybrane na te urzędy popełniały więcej błędów. To są dane, które przedstawił w Senacie prezes Najwyższej Izby Kontroli, gdy dyskutowaliśmy nad tym projektem.

    Przedstawię teraz chyba najważniejszy argument: ten zapis, który chcemy uchylić, jest szkodliwy dla państwa. Nie tylko dla lokalnych społeczności, nie tylko dla tych zainteresowanych, ale dla państwa. W Polsce nie mamy nadmiaru liderów - to efekt trudnej historii, wielu zawieruch dziejowych, niszczenia polskich elit. W naszym kraju w przeliczeniu na liczbę ludności jest znacznie mniej ludzi o cechach przywódczych niż w innych nacjach. Należałoby szanować tych liderów. Wymiana ok. 1500 doświadczonych wójtów, burmistrzów, prezydentów w sytuacji bezpośredniego zagrożenia państwa to osłabianie tego państwa. Ci wójtowie, burmistrzowie są w tej chwili szkoleni: zarządzanie kryzysowe, budowanie odporności, zachowanie w sytuacjach kryzysowych. Jeżeli ich wymienimy, to ci nowi nie będą przeszkoleni, a zagrożenie będzie zapewne niemniejsze. Szkoda tej inwestycji.

    W 412 gminach w ostatnich wyborach był tylko jeden kandydat. Ta liczba rośnie z wyborów na wybory. My chcemy jeszcze utrudnić ten wybór lokalnego lidera. Takie lekko wypowiadane uogólnienia o korupcji, sitwach, układach w samorządzie są niezwykle krzywdzące dla wójtów, burmistrzów, prezydentów, dla zdecydowanej większości z nich. To jest takie lekkie traktowanie ciężkiej pracy ludzi, tych liderów lokalnych, do których zaufanie mają ich społeczności. Do zwalczania patologii są odpowiednie instytucje i służby. I niech one się wykażą. Tego nie należy robić za pomocą Kodeksu wyborczego. Te opinie są zresztą sprzeczne z odbiorem lokalnych społeczności, dlatego że według tych społeczności 70% wójtów, burmistrzów, prezydentów dobrze zarządza swoimi gminami i miastami. O takich wynikach to nasze Izby, czyli Sejm i Senat, mogą tylko pomarzyć, z urzędem prezydenta Rzeczypospolitej włącznie. Te efekty dobrego funkcjonowania samorządów lokalnych widać doskonale wszędzie w Polsce, gdziekolwiek się pojedzie. I te zmiany są dynamiczne, widać, jak wszystko to zmienia się niemalże z roku na rok.

    Dwukadencyjność, ograniczenie liczby kadencji może jednak coś ułatwić. Może gdzieś jakieś patologie to zmniejszy, nie chcę tego wykluczać, ale to jest takie wylewanie dziecka z kąpielą. Na pewno natomiast może pomóc partiom politycznym, szczególnie tym silnym, w lokowaniu swoich nominatów w nawet całkiem małych gminach. To jest upolitycznienie samorządu, które, szczególnie kiedy funkcjonuje na dole, naprawdę jest złe. Uważam, że należy tego unikać.

    Apeluję zatem do szanownych pań i panów posłów o przyjęcie tej ustawy, gdyż w ten sposób nastąpi powrót do bezpiecznego funkcjonowania samorządu. Dziękuję. (Oklaski)

    Wicemarszałek Piotr Zgorzelski:

    Bardzo dziękuję, panie senatorze.

    Czy pan mógłby jeszcze raz przypomnieć, bo chyba się przesłyszałem... Pan cytował prezesa Kaczyńskiego?

    (Głos z sali: Tak.)

    A cóż pan takiego powiedział?

    Senator Zygmunt Frankiewicz:

    To się odbiło dzisiaj dość szeroko. Prezes Kaczyński - słyszałem tę wypowiedź na nagraniu - powiedział, że w chwili uchwalania zapisu dotyczącego ograniczenia liczby kadencji wnioskodawcy zdawali sobie sprawę z tego, że to jest sprzeczne z konstytucją.

    Wicemarszałek Piotr Zgorzelski:

    Takie sympatyczne samodoniesienie.

    (Poseł Barbara Bartuś: A mógłby pan dalej zacytować?)

    Senator Zygmunt Frankiewicz:

    Dalej bym nie mógł.

    (Poseł Elżbieta Anna Polak: Dlatego trzeba zmienić konstytucję - powiedział dalej.)

Przebieg posiedzenia