10. kadencja, 68. posiedzenie, 2. dzień (06-11-2026)

18. punkt porządku dziennego:

Sprawozdanie Komisji do Spraw Deregulacji oraz Komisji Edukacji i Nauki o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw (druki nr 3231 i 3303).

Poseł Bartłomiej Wróblewski:

    Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić stanowisko Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość w sprawie projektu ustawy o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw, druki nr 3231 i 3303.

    Proponowane przepisy dotyczą usprawnienia i polepszenia kształcenia w ramach szkół doktorskich. Jak już wspomniano, chodzi o zasady zawieszenia kształcenia doktorantów oraz o wypłacanie im świadczeń przysługujących w razie choroby i macierzyństwa, o przysługiwanie doktorantom stypendium doktoranckiego, o bezpłatny dostęp do infrastruktury badawczej i informatycznej podmiotów prowadzących szkoły doktorskie dla osób, które ukończyły kształcenie w tych szkołach, a nie obroniły pracy doktorskiej. Jak słusznie zauważa Krajowa Reprezentacja Doktorantów, nieuregulowana pozostała kwestia praw doktoranta do 2 miesięcy po obronie doktoratu.

    Analizując przepisy proponowanej ustawy, postawić sobie należy pytanie, dlaczego ustawa została zakwalifikowana jako deregulacyjna i skierowana do rozpatrzenia przez połączone Komisje: do Spraw Deregulacji oraz Edukacji i Nauki. W literaturze przedmiotu wyróżnia się pojęcia deregulacji w ścisłym i szerokim tego słowa znaczeniu. Deregulacja sensu stricto to działanie polegające na eliminacji przepisów zbędnych, tj. takich, które z różnych przyczyn bądź w ogóle nie wysłowiają norm prawnych, bądź czynią to w sposób wadliwy, ale także niejasnych, niespójnych, nieskutecznych bądź nadmiernie regulujących. Ten projekt jednak niczego nie eliminuje. A wprost przeciwnie, dodaje do systemu prawa bite 7 stron tekstu.

    Dodatkowo odsyła do kolejnych aktów prawa wewnętrznego. Np. art. 216a ust. 2 stanowi: Senat albo rada naukowa określi, w drodze uchwały, warunki korzystania z infrastruktury badawczej i informatycznej podmiotu prowadzącego szkołę doktorską przez osoby, które ukończyły kształcenie w szkole doktorskiej prowadzonej przez dany podmiot i złożyły w tym podmiocie wniosek. A art. 8 nakazuje dostosować regulaminy szkół do wymagań ustawy. Czyli dajemy dodatkowo 400 szkołom wyższym w Polsce, nakładamy na nie obowiązek przyjęcia kolejnych regulaminów, kolejnych regulacji. Innymi słowy wywołujemy w ten sposób lawinę regulacyjną, a nie deregulacyjną.

    Może więc - zapytam - to jest deregulacja sensu largo? Ta z kolei polega na ułatwieniu, uproszczeniu działalności przedsiębiorców czy życia obywateli. W takich jednak przypadkach nie chodzi o eliminację regulacji, ale o reregulację bądź przyjęcie zupełnie nowej regulacji. Do takich sytuacji należy obniżenie podatku, zwiększenie kwoty wolnej, skrócenie terminu załatwienia sprawy przez organ, ograniczenie liczby koniecznych dokumentów czy formalności. Ale wtedy, kiedy nie jest to reregulacja albo nowa regulacja punktowa i zaczyna znacznie wykraczać poza poprzednie uregulowania, także pojawia się wątpliwość, czy mamy do czynienia z deregulacją. Doskonałym przykładem jest projekt z druków nr 3231 i 3303 - z racji, że nie chodzi tu o tak rozumiane ułatwienie bądź uproszczenie działalności przedsiębiorców czy życia obywateli, i z racji na obszerność zaproponowanych nowych rozwiązań oraz konieczność ich implementacji w setkach uczelni wyższych.

    Zaproponowane rozwiązania wydają się korzystne dla doktorantów, ale nie oznacza to, że mają charakter deregulacyjny. Czy są bowiem w ogóle działania ustawodawcze niekorzystne dla obywateli? Nie ma parlamentu na świecie, który przyznałby, że stanowi prawo niekorzystne dla swoich wyborców. Gdyby w ten sposób rozumieć deregulację, pojęcie to traciłoby wszelkie racjonalne kontury, a wszystkie projekty ustaw powinny być kierowane do Komisji do Spraw Deregulacji. Żeby uzmysłowić, do jakiej groteski doprowadza nas deregulacja proponowana przez rząd Donalda Tuska, przytoczę jeden niemal dowolnie wybrany przepis projektu. Cytuję: Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób przebywających na urlopie wychowawczym, doktorantów sprawujących osobistą opiekę nad dzieckiem w okresie odpowiadającym okresowi, o którym mowa w art. 186 Kodeksu pracy, oraz osób, o których mowa w art. 6a ust. 1 pkt 1-4, stanowi kwota 60 % prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego przyjętego do ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek, ogłoszonego w trybie art. 19 ust. 10 na dany rok kalendarzowy (Dzwonek), z zastrzeżeniem ust. 14 i 15.

    Należy, kończąc, dodać, że skoro ustawa nie ma nic wspólnego z deregulacją, błędne było jej skierowanie do Komisji do Spraw Deregulacji, bo wypacza to sens ustrojowy działania tej komisji. Wystarczyło skierowanie tej ustawy do Komisji Edukacji i Nauki. Dziękuję.

    (Poseł Mirosława Stachowiak-Różecka: Jesteście za czy przeciw?)


Przebieg posiedzenia