10. kadencja, 68. posiedzenie, 2. dzień (06-11-2026)
18. punkt porządku dziennego:
Sprawozdanie Komisji do Spraw Deregulacji oraz Komisji Edukacji i Nauki o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw (druki nr 3231 i 3303).
Sekretarz Stanu w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego Maria Mrówczyńska:
Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Procedujemy dzisiaj nad zmianami w ustawie - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, nad zmianami, które postulowało środowisko doktorantów, i co warte jest podkreślenia, zmianami, które postulowało ono już kilka lat temu, w resorcie bowiem prace nad tymi zmianami trwały już 4 lata temu, tylko niestety nie zostały one doprowadzone do końca.
Wszyscy państwo podkreślacie ważną rolę doktorantów w ekosystemie szkolnictwa wyższego i to jest oczywiście bezsprzeczne. Doktoranci są siłą w prowadzeniu prac naukowych, ale też są kadrą, która przejmie w najbliższym czasie obowiązki nauczycieli akademickich na uczelniach publicznych, również na uczelniach niepublicznych, w instytutach badawczych, w instytutach Polskiej Akademii Nauk. Dlatego kwestie statusu doktoranta, możliwości prowadzenia badań, możliwości zawieszenia kształcenia są dla nas bardzo istotne i dlatego odpowiedzieliśmy na postulaty środowiska doktorantów, wprowadzając te zmiany.
Trafiły one do połączonych komisji: Komisji do Spraw Deregulacji i Komisji Edukacji i Nauki. Komisja Edukacji i Nauki nie budzi u państwa żadnych zastrzeżeń, natomiast budzi je Komisja do Spraw Deregulacji. Ja tylko przybliżę stan sprawy. W tej chwili szkoły doktorskie muszą same podejmować ważne decyzje związane z zawieszeniem kształcenia oraz z możliwością prowadzenia badań przez doktorantów, nie mając unormowań prawnych. Występują do nas o opinie, występują o opinie prawne, same kształtują swoją politykę. Deregulacja to również zastępowanie niejasnych norm prawnych precyzyjnymi przepisami. Tutaj mamy do czynienia właśnie z taką sytuacją. Zastępujemy to precyzyjnymi przepisami, które pozwolą szkołom doktorskim na wprowadzenie zmian w regulaminach w sposób odpowiadający przepisom prawa.
Zadali państwo pytanie o liczby i już na nie odpowiadam. Obecnie w naszym kraju mamy prawie 16 tys. doktorantów, którzy otrzymują stypendia doktoranckie, z czego 8700 to są doktoranci przed oceną śródokresową, a 7200, no, prawie 7300 to doktoranci po ocenie śródokresowej. Z zawieszenia kształcenia korzysta obecnie niecały 1% doktorantów przed oceną śródokresową i 3,2% po ocenie śródokresowej, czyli średnio 1,9% wszystkich doktorantów, którzy otrzymują stypendia doktoranckie, czyli ok. 300 osób, przy czym długość takiego zawieszenia to jest średnio 7 miesięcy.
Po wprowadzeniu przepisów, bo też padło takie pytanie, jeśli chodzi o stypendium netto... Aktualnie przed oceną śródokresową student otrzymuje netto 3168 zł, będzie otrzymywał 3081 zł, po ocenie śródokresowej otrzymuje 4881 zł, a będzie otrzymywał 4746 zł. Zawieszenie kształcenia jest takim mechanizmem, który pozwala doktorantom utrzymać stypendium. W obecnie obowiązującym systemie prawnym, jeżeli doktoranci mają przerwę, otrzymują stypendium, ale to stypendium jest zjadane podczas tej przerwy. Kiedy wracają później do szkół doktorskich, jest ono proporcjonalnie odliczane i bywają sytuacje, że doktorant kończy szkołę doktorską, nie otrzymując już stypendium. Nasza propozycja - znowu na wniosek środowiska doktorantów - przewiduje, że mamy kształcenie w szkole doktorskiej, doktorant ma przerwę, w czasie przerwy dostaje zasiłek, stypendium w tym czasie nie jest wypłacane, ma zasiłek, ale też nie przepada to stypendium, czyli wracając do szkoły doktorskiej, doktorant kontynuuje naukę, mając stypendium. Obecnie w szkole doktorskiej kształcenie trwa 6 lat plus 2 lata ewentualnego przedłużenia, o które doktorant może się starać.
Padło pytanie dotyczące długości zawieszenia, czyli 24 miesięcy, z czego one wynikały. My proponowaliśmy w pierwszej propozycji 12 miesięcy, biorąc pod uwagę, że to zawieszenie jest w tej chwili średnio na poziomie 7 miesięcy. Doktoranci zaproponowali 24 miesiące i taką propozycję doktorantów przyjęliśmy.
Obawiają się państwo o kryteria, które szkoły doktorskie określą w swoich regulaminach, a które będą przesłanką dla tego, aby zawiesić kształcenie. Pytają też państwo o wydanie katalogu dobrych praktyk. W tej chwili działa w ramach szkół doktorskich porozumienie dyrektorów szkół doktorskich, którzy współpracują ze sobą i współpracują również z nami, z ministerstwem, a w dialogu są również samorządy doktorantów działających w szkołach doktorskich.
Szkoły doktorskie, tak jak uczelnie, mają w naszym kraju bardzo dużą autonomię, gwarantowaną konstytucją. W ramach tej autonomii kształtują swoje dokumenty wewnętrzne, również regulaminy szkół doktorskich. Dlatego nie będziemy jasno określali takich samych kryteriów i przesłanek dla wszystkich szkół doktorskich, bo to jest w ramach autonomii uczelni ich prawo. Niemniej jednak, patrząc na to, jak współpracują ze sobą szkoły doktorskie, jak wsłuchują się w głos samorządu doktoranckiego, nie widzimy zagrożeń odnośnie do tego, że studenci, przepraszam, doktoranci w różnych uczelniach będą nierówno traktowani.
Padło jeszcze pytanie dotyczące działań na rzecz doktorantów. W tej chwili kończymy pracę nad nowelizacją ustawy - Prawo o Szkolnictwie Wyższym i Nauce, która zawiera rozwiązania dotyczące postulatów, które padały ze środowiska naukowego i które były przed chwilą przytoczone na tej sali. Rozwiązania, które będziemy wnosili do procesu legislacyjnego, zawierają propozycje powiązania wynagrodzenia profesora z minimalnym wynagrodzeniem, zwiększenia stypendium doktoranckiego przed oceną śródokresową i po ocenie śródokresowej z 37% do 50% oraz z 57% do 60%. Dodatkowo proponujemy również zwiększenie finansowania nauki w stosunku do PKB do poziomu 2,2%.
Pytają państwo również o wydatki związane z proponowanymi zmianami. Tak jak zostało określone w ocenie skutków regulacji, wydatki budżetu państwa to 15 mln, natomiast wpływy do budżetu z tytułu składek to ok. 20 mln.
Padło pytanie, jaką częścią tych składek są składki wynikające ze składek emerytalnych i rentowych, które są związane z opieką nad dzieckiem, czyli tym czasem odpowiadającym urlopowi wychowawczemu. To jest ok. 1,5 mln zł. To też, tak jak wspomniałam, określiliśmy szacunkowo.
Stojąc tutaj przed państwem, zwracam się z gorącą prośbą o poparcie tych zmian. Są to zmiany, na które czeka środowisko doktorantów. Umożliwią im elastyczne prowadzenie kształcenia, dadzą oddech, umożliwią zawieszenie kształcenia, ale też zapewnią bezpieczeństwo podczas studiowania. Bardzo dziękuję. (Oklaski)
Przebieg posiedzenia