10. kadencja, 68. posiedzenie, 2. dzień (06-11-2026)

19. punkt porządku dziennego:

Sprawozdanie Komisji do Spraw Deregulacji oraz Komisji Edukacji i Nauki o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (druki nr 3232 i 3304).

Poseł Sprawozdawca Marek Jan Chmielewski:

    Pani Marszałek! Pani Minister! Wysoka Izbo! Projekt ustawy o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, druki nr 3232 i 3304, stanowi rządową inicjatywę o charakterze deregulacyjnym.

    Proponowane zapisy ustawy umożliwiają przede wszystkim pracodawcom weryfikację autentyczności danych zawartych w tradycyjnych papierowych dyplomach ukończenia studiów. Pozwolą one podmiotom zatrudniającym na składanie oficjalnych wniosków do uczelni w przypadku pojawienia się uzasadnionych wątpliwości co do wiarygodności dokumentów przedstawionych przez kandydatów do pracy lub pracowników. W trakcie prac komisji uzyskaliśmy informację, że na świecie 15% dyplomów może być sfałszowanych, więc jest to bardzo istotny problem. Zgodnie z Kodeksem pracy pracodawca ma prawo żądać od kandydata lub pracownika udokumentowania wykształcenia oraz posiada obowiązek zatrudnienia osób z odpowiednimi kwalifikacjami. W dotychczasowym stanie prawnym brakowało jednak realnych i legalnych narzędzi weryfikacji autentyczności przedstawianych dyplomów papierowych. Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych wskazywał, że polskie przepisy nie przyznawały pracodawcom uprawnienia do występowania do uczelni o weryfikację dokumentów. Pobieranie od pracowników zgód na taką weryfikację również uznano za niezgodne z RODO. Zgoda w relacji pracodawca - pracownik nie jest dobrowolna. Dotychczasowe procedury uwierzytelniania dyplomów, np. przez Narodową Agencję Wymiany Akademickiej, odnosiły się wyłącznie do obrotu prawnego za granicą. Jedyną drogą z badania autentyczności w razie wątpliwości było zawiadomienie organu ścigania o podejrzeniu popełnienia przestępstwa z art. 270 § 1 Kodeksu karnego. Głównym celem nowelizacji jest wprowadzenie oficjalnego, odpłatnego trybu potwierdzania przez uczelnię danych zawartych w papierowym dyplomie ukończenia studiów na wniosek pracodawcy. Uprawnienie przysługuje pracodawcom w rozumieniu Kodeksu pracy zarówno w odniesieniu do kandydatów, jak i zatrudnionych pracowników. Co ważne, z procedury wyłączono podmioty niebędące pracodawcami, np. agencje rekrutacyjne czy headhunterów. Weryfikacji podlegają wyłącznie dyplomy ukończenia studiów wydane w postaci papierowej. Ta regulacja nie obejmuje suplementów do dyplomów ani dyplomów doktorskich. Z procedury uczelnianej wyłączone są również dyplomy papierowe, które zostały wydane w postaci elektronicznej. Jak wiemy, od 30 czerwca takie uczelnie mogą wydawać dyplomy cyfrowe, to jest fakultatywne, a od 1 stycznia roku następnego wersja elektroniczna dyplomu będzie podstawowa. W takich przypadkach pracodawca weryfikuje dyplom samodzielnie w repozytorium dyplomów elektronicznych w systemie POL-on po uzyskaniu dostępu od absolwenta. Pracodawca składa wniosek opisany w ustawie, więc nie będę przytaczał tych procedur. Ważne jest, żeby wniosek był złożony prawidłowo, opatrzony podpisem i przekazany wraz z właściwymi opłatami, które mają pokryć koszt szacowanej 1,5 roboczogodziny, aby wydać taki dokument. Wysokość opłat określona została na 0,5% przeciętnego wynagrodzenia w III kwartale roku poprzedniego, zgodnie z danymi ogłoszonymi przez prezesa GUS. Zaokrąglono ją do pełnych złotych. Jeśli pojawił się nieuzasadniony brak formalny lub opłata nie została uiszczona w terminie 7 dni, to wniosek pozostanie bez rozpatrzenia.

    Zmiany wprowadzone w projekcie ustawy mają w założeniu projektodawców przynieść pożyteczne skutki społeczne i gospodarcze. Po pierwsze, projekt daje pracodawcom bezproblemowe i legalne narzędzie do weryfikacji wykształcenia pracowników oraz kandydatów, chroniąc przedsiębiorstwa przed zatrudnianiem osób bez wymaganych kwalifikacji. Po drugie, uczelnie mają zrekompensowane koszty administracyjnej weryfikacji zapytania. Ograniczone zostanie zjawisko posługiwania się fałszywymi dyplomami, co wzmocni prestiż i zaufanie do legalnie wydanych dokumentów. Po trzecie, na rynku pracy podniesie się ogólne bezpieczeństwo obrotu gospodarczego i jakość świadczonych usług, szczególnie w sektorach wymagających ścisłych kwalifikacji zawodowych. Celem zmian jest po prostu ograniczenie procedury fałszowania dyplomów. Stworzenie oficjalnej procedury weryfikacji powinno skutecznie zniechęcić do kupowania i przedkładania sfałszowanych dokumentów, co, jak powiedziałem wcześniej, podniesie prestiż i wiarygodność legalnie wydanych dyplomów oraz wzmocni zaufanie do całego systemu szkolnictwa wyższego.

    Szanowni Państwo! Komisje rekomendują przyjęcie procedowanej ustawy. Dziękuję. (Oklaski)


Przebieg posiedzenia