10. kadencja, 68. posiedzenie, 2. dzień (06-11-2026)
19. punkt porządku dziennego:
Sprawozdanie Komisji do Spraw Deregulacji oraz Komisji Edukacji i Nauki o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (druki nr 3232 i 3304).
Sekretarz Stanu w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego Maria Mrówczyńska:
Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Procedujemy dzisiaj nad zmianą ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce dotyczącą możliwości sprawdzania, weryfikacji poprawności dyplomów w formie papierowej, jakie są w obiegu, które wydają polskie uczelnie publiczne i niepubliczne.
Zapytali państwo o skalę. Corocznie wydawanych jest ok. 300 tys. dyplomów. Na przestrzeni ostatnich 50 lat są to miliony dyplomów. Od 2019 r. dyplom uczelni publicznej oraz niepublicznej jest dokumentem publicznym drugiej kategorii, który musi zawierać odpowiednie zabezpieczenia techniczne. Są nimi odpowiednie faktury, gilosz, farba, widok awersu w świetle dziennym czy włókna, które są widoczne w świetle dziennym. Umożliwiają one każdemu z nas, również pracodawcy, sprawdzenie autentyczności dyplomu. Niespełnienie tych przesłanek jest wskazówką do podejrzenia, że dyplom nie jest oryginalny, lecz jest sfałszowany. Wiele uczelni w naszym kraju zamieszcza na swoich stronach internetowych bardzo dokładne opisy dotyczące wyglądu ich dyplomów oraz tego, w jaki sposób są zabezpieczone.
Zmiana, która nastąpiła w 2019 r., została wprowadzona ustawą o dokumentach publicznych. Wzory wszystkich dyplomów uzgadniane są z Komisją ds. dokumentów publicznych przy Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji. W związku z tym pracodawca, jak również każdy obywatel jest w stanie sprawdzić autentyczność dyplomu, czerpiąc informacje z odpowiednich dokumentów państwowych, jak również informacje zamieszczone na stronach uczelni. Jeżeli są wątpliwości i pozyskane informacje nie odpowiadają zapisom, które są uzgodnione przez Komisję ds. dokumentów publicznych i przez nią przedstawione, można zwrócić się do uczelni. Uczelnie są przygotowane do przeprowadzenia weryfikacji, już obecnie wystawiają zaświadczenia dla absolwentów potwierdzające ukończenie studiów na danym profilu, poziomie i kierunku.
Nasza zmiana ma charakter deregulacyjny ze względu na to, że ogranicza formalności, tzn. pracodawca nie musi występować do kandydata do pracy o zgodę na to, aby uzyskać dostęp do weryfikacji jego dyplomu. Natomiast jak państwo usłyszeli, zastrzeżenia co do tego miał również prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych.
Padło pytanie dotyczące tego, co należy zrobić z informacją o tym, że dokument nie jest dokumentem prawdziwym, lecz jest sfałszowany, i czy państwo działa. Państwo działa. Każdy z nas, każdy obywatel, również pracodawca, kto zapoznał się z przesłanką wskazującą na możliwość popełnienia przestępstwa, jakim niewątpliwie jest posługiwanie się sfałszowanym dokumentem, ma obowiązek zawiadomienia organów ścigania o zaistniałym fakcie. Jednocześnie chcieliśmy nie tylko ułatwić pracodawcom dostęp do takiej informacji, ale również ułatwić obywatelom posługiwanie się poprawnymi dokumentami, niesfałszowanymi. W związku z tym, tak jak już padło na tej sali, od 1 stycznia 2027 r. wszystkie dyplomy będą wydawane w formie elektronicznej i - odpowiadając na jedno z ostatnich pytań - dostępne w aplikacji mObywatel. Dotyczy to oczywiście dyplomów elektronicznych wydanych po 1 stycznia 2027 r., a nie dyplomów papierowych wydawanych do tego czasu.
Chcieliśmy również zapewnić bardzo sprawny proces pozyskiwania informacji z uczelni. W związku z tym wyłączyliśmy stosowanie K.p.a., chcąc doprowadzić do tego, aby pracodawca w miarę szybko mógł otrzymać interesujące go informacje. Pracownik czy kandydat na pracownika składający dokumenty w procesie rekrutacji podpisuje dokumenty związane z RODO i jest świadomy tego, że składana przez niego dokumentacja może podlegać weryfikacji.
Pytali państwo, jakie dokumenty będą mogły być zweryfikowane. Wszystkie dyplomy papierowe, które zostały wydane przez uczelnie publiczne i niepubliczne w naszym kraju. Jeśli chodzi o dokumenty uczelni zagranicznych, to taką weryfikację przeprowadza Narodowa Agencja Wymiany Akademickiej, zarówno sprawdzając poprawność tych dokumentów, jak i je kwalifikując czy oceniając, czy odpowiadają one naszym dokumentom czy poziomom kształcenia na studiach w naszym kraju.
Sama inspiracja do zmiany przepisów wypłynęła od pracodawców, którzy chcieli - i mają do tego prawo - zatrudniać pracowników, którzy posługują się odpowiednimi kwalifikacjami czy mają odpowiednie wykształcenie. Nikt z nas przecież nie chciałby, żeby inżynier budownictwa bez dyplomu projektował mosty, drogi, budynki, a pielęgniarka, tutaj przywołana, nie posiadała dyplomu ukończenia studiów na odpowiednim kierunku czy profilu.
Uważamy, że zaproponowane przez nas przepisy uszczelnią system, a przede wszystkim pozwolą pracodawcy zweryfikować kandydatów do pracy. Mamy również nadzieję, że będzie to przesłanka tego, aby zapotrzebowanie, mówię tutaj w cudzysłowie, na sfałszowane dokumenty systematycznie malało. W związku z tym - również odpowiadając na pytanie - będziemy prowadzić ewaluację takich przepisów, pytając uczelnie o to, jak dużo takich zapytań do nich spływa.
Odnośnie do opłaty za udzielenie informacji przez uczelnię musimy zdawać sobie sprawę z tego, że pozyskanie pewnych informacji, które potwierdzają prawidłowość przedstawionych dokumentów, dyplomów, wymaga nie tylko sięgnięcia do cyfrowych baz, bo nie wszystkie uczelnie posiadają scyfryzowane bazy wszystkich swoich absolwentów, ale także zwykłej pracy archiwisty czy urzędnika pracującego w uczelni, pracownika administracji akademickiej, który musi zejść do archiwum, musi odnaleźć teczkę, musi wydobyć z niej odpowiednie dokumenty i na tej podstawie zweryfikować dyplom. Czy 44 zł to naprawdę dużo? Uważam, że niekoniecznie. Nie jest to duże obciążenie dla pracodawców, którzy będą mieli pewność, że kandydat posługuje się odpowiednim dyplomem i wykształceniem.
Zwracam się do państwa z prośbą o pozytywne przyjęcie proponowanych przez nas przepisów, które umożliwią weryfikację nabywanego w naszym kraju wykształcenia. Dziękuję.
Przebieg posiedzenia