10. kadencja, 68. posiedzenie, 2. dzień (06-11-2026)

21. punkt porządku dziennego:

Sprawozdanie Komisji Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym oraz niektórych innych ustaw (druki nr 3262 i 3294).

Poseł Sprawozdawca Gabriela Lenartowicz:

    Dziękuję bardzo.

    Pani Marszałek! Panie i Panowie Posłowie! Pani Minister! Na posiedzeniu Komisji Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa w dniu 5 listopada przeprowadzone zostało pierwsze czytanie rządowego projektu nowelizacji ustawy o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym. Projekt przewiduje zmiany w ustawie z dnia 11 września 2015 r. o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym, ustawie z dnia 20 stycznia 2005 r. o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji, ustawie z dnia 24 kwietnia 2009 r. o bateriach i akumulatorach, ustawie z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach oraz ustawie z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi.

    Jak czytamy w uzasadnieniu, powodem wniesienia projektu są zarzuty Komisji Europejskiej z lutego 2024 r. odnośnie do braku instytucji autoryzowanego przedstawiciela w polskich regulacjach dotyczących zużytego sprzętu elektronicznego, i elektrycznego, baterii, pojazdów wycofanych z eksploatacji oraz opakowań. Projekt jest też bezpośrednią reakcją na wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, który zakwestionował retroaktywność przepisów dyrektywy dotyczących paneli fotowoltaicznych wprowadzonych na rynek w latach 2005-2012.

    W lutym 2024 r. Komisja Europejska skierowała wobec Polski zarzuty nieprawidłowej transpozycji dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady z 19 listopada 2008 r. w sprawie odpadów. Komisja wskazała, że transpozycja do polskiego porządku prawnego jest nieprawidłowa ze względu na brak instytucji upoważnionego przedstawiciela w ustawach z zakresu gospodarki odpadami. Projekt precyzuje zatem prawa i obowiązki podmiotów wyznaczających reprezentanta odpowiedzialnego za realizację wymogów środowiskowych na terytorium kraju.

    Projekt wdraża też dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady z 13 marca 2024 r. w sprawie zmiany dyrektywy z 2012 r. w sprawie zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego. Dyrektywa ta wynika z wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 25 stycznia 2022 r., w którym TSUE stwierdził nieważność art. 13 ust. 1 dyrektywy Parlamentu Europejskiego w sprawie zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego w zakresie, w jakim dotyczy on paneli fotowoltaicznych wprowadzonych do obrotu w okresie od 13 sierpnia 2005 r. do 13 sierpnia 2012 r., z powodu nieuzasadnionego skutku wstecznego. Termin tej transpozycji upłynął 9 października 2025 r.

    Pierwsze czytanie projektu zostało zakończone po dyskusji wnioskiem o odrzucenie w pierwszym czytaniu, który nie uzyskał poparcia komisji - 14 głosów było przeciw, 9 za. Komisja przyjęła także pięć poprawek doprecyzowujących ze strony posłów i osiem poprawek legislacyjnych.

    Choć projekt, jak uzasadniają wnioskodawcy, ma charakter wyłącznie techniczny i harmonizujący, na jego tle rozwinęła się dość obszerna dyskusja, m.in. wokół wygasających z końcem roku pozwoleń sektorowych dla instalacji przetwarzania odpadów. Przedstawiciele strony społecznej zaapelowali o pilne przyjęcie przepisów przejściowych chroniących przedsiębiorców, którzy w terminie złożyli wnioski o zmianę decyzji, lecz utknęli w przewlekłych procedurach urzędowych bez swej winy. Wnosili oni o uchwalenie poprawki chroniącej przedsiębiorców o treści, która jest zawarta także w projekcie deregulacyjnym, który jest procedowany, ale który jeszcze nie wpłynął do Sejmu, i ma małe szanse na przyjęcie w tym roku. Jest to projekt deregulacyjny pod nazwą UDER81. Chodzi o chronienie przedsiębiorców, którzy terminowo złożyli wnioski o zmianę decyzji, ale z powodu, jak wspomniałam, tych opóźnień nie otrzymali rozstrzygnięć, i jest obawa, że ich nie uzyskają. Brak takich przepisów przejściowych - czy to w tej procedowanej jeszcze na poziomie resortu ustawie zmieniającej, czy to w tej ustawie, aczkolwiek wykraczających poza materię stricte tej ustawy - może spowodować, że z końcem roku setki legalnie działających firm zostaną zmuszone do natychmiastowego wstrzymania działalności. A w zakresie związanym z przetwarzaniem odpadów możemy sobie wyobrazić, jakie to mogą być skutki, nie tylko środowiskowe, ale też społeczne i ekonomiczne.

    Z kolei branża elektroodpadów i opakowań apelowała o przywrócenie w tekście przedłożenia zapisu umożliwiającego przekazywanie odpadów z demontażu do recyklingu za pośrednictwem wyspecjalizowanych podmiotów gospodarki odpadami, co zdaniem wnioskujących wykluczyłoby nadinterpretację przepisów przez organy kontrolne. Z tego względu, że działające na mniejszą skalę zakłady nie są w stanie współpracować bezpośrednio z dużymi odbiorcami, takimi jak huty, nadinterpretacja obecnych przepisów przez organy kontrolne czy różna interpretacja stwarza ryzyko paraliżu całego sektora gospodarki. Opinia ze strony resortu była tu pozytywna, aczkolwiek nie jest to kwestia stricte zmiany zapisów, tylko kwestia interpretacji i niekoniecznie musi mieć ona postać zapisu w ustawie.

    Generalnie kontrowersje przy tej okazji, nie po raz pierwszy, wywołała kwestia przyszłego recyklingu wycofanych z eksploatacji modułów fotowoltaicznych bez realnego pokrycia w mocach przetwarzania. Zwrócono zwłaszcza uwagę na luki sprawozdawcze oraz patologiczną praktykę fikcyjnego rozliczania masy zebranych paneli... (Gwar na sali)

    Można prosić (Dzwonek) o wyciszenie telefonu? Bo ja nie słyszę siebie.

    Wicemarszałek Monika Wielichowska:

    Słyszymy państwa rozmowy.

    Poseł Sprawozdawca Gabriela Lenartowicz:

    ...fikcyjnego rozliczania masy zebranych paneli zużytymi pralkami czy zmywarkami, co widzimy też czasami w publicystyce. Wprowadzenie na rynek ponad 1 mln t paneli fotowoltaicznych bez zaplecza przetwórczego doprowadziło do patologii - w ramach sprawozdawczości dotyczącej ich zbiórki ich masa jest zastępowana masą fikcyjnie zbieranych pralek czy zmywarek.

    Dodatkowe wątpliwości zgłosiło też Stowarzyszenie Dystrybutorów i Producentów Części Motoryzacyjnych, pytając o przyczynę wykreślenia przepisów dotyczących regeneracji komponentów, co zdaniem branży pozostawia ją w niepewności prawnej aż do 2028 r.

    Kolejne podnoszone argumenty i obawy dotyczą gotowości bazy odpadowej do masowej obsługi danych tysięcy przedsiębiorców przez organizację odzysku. Podnoszono też kwestię zapewnienia ciągłości działań upoważnionych przedstawicieli po wejściu w życie nowych przepisów 1 stycznia 2027 r. Podkreślano, że dobre prawo to nie tylko właściwie określone obowiązki, ale również pewność prawna i realna możliwość ich wykonania w praktyce.

    Przedstawiciele Ministerstwa Klimatu i Środowiska, odpowiadając na zarzuty i propozycję doregulowania, deklarowało możliwość przeanalizowania części proponowanych poprawek na etapie drugiego czytania, aczkolwiek ten czas od wczorajszego posiedzenia komisji do dzisiejszego drugiego czytania był dość krótki. Nie znalazło to jednak materialnej emanacji w przygotowaniu uzgodnionych poprawek czy poprawek zaakceptowanych przez ministerstwo środowiska, a zatem pozostaje ewentualnie, jeśli znajdzie to uzasadnienie u wszystkich stron, zgłoszenie ich, jeśli jest to niezbędne, na etapie senackim. Kwestia systemowego rozliczania wycofywanych paneli fotowoltaicznych zostanie zdaniem resortu kompleksowo uregulowana na poziomie całej Unii Europejskiej w ramach nadchodzącego projektu dotyczącego gospodarki cyrkularnej.

    Ostatecznie komisja podjęła decyzję o zarekomendowaniu przyjęcia, poparcia projektu ustawy w całości, wraz z przyjętymi poprawkami, tak jak mówię, doprecyzowującymi i legislacyjnymi. Za zagłosowało 14 posłanek i posłów, 4 osoby były przeciw. Dziękuję bardzo. (Oklaski)


Przebieg posiedzenia