10. kadencja, 68. posiedzenie, 2. dzień (06-11-2026)

19. punkt porządku dziennego:

Sprawozdanie Komisji do Spraw Deregulacji oraz Komisji Edukacji i Nauki o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (druki nr 3232 i 3304).

Poseł Katarzyna Matusik-Lipiec:

    Pani Marszałek! Pani Minister! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Parlamentarnego Koalicja Obywatelska mam zaszczyt przedstawić stanowisko klubu wobec rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, zawartego w druku nr 3232. Nasz klub popiera przedłożony projekt, dlatego że jest to kolejna bardzo potrzebna zmiana o charakterze deregulacyjnym. Punktem wyjścia dla proponowanej nowelizacji jest sytuacja, w której pracodawca, mimo że ma prawo żądać od kandydata do pracy lub pracownika udokumentowania wykształcenia, nie dysponuje niestety w chwili obecnej wystarczającymi narzędziami, aby skutecznie zweryfikować autentyczność przedstawionego dyplomu. Pracodawca może oczywiście żądać przedstawienia dokumentu potwierdzającego ukończenie studiów, jednak w przypadku pojawienia się uzasadnionych wątpliwości nie ma obecnie jednoznacznej podstawy prawnej, która pozwalałaby mu zwrócić się bezpośrednio do uczelni z prośbą o potwierdzenie zawartych w nim danych. W rezultacie powstaje pewna sprzeczność. Z jednej strony pracodawca ma prawo wymagać określonych kwalifikacji i ponosi odpowiedzialność za zatrudnienie osób posiadających odpowiednie kompetencje, a z drugiej strony nie ma wystarczających możliwości, aby w uzasadnionych sytuacjach zweryfikować wiarygodność przedstawionych mu dokumentów. Projektowana ustawa jest odpowiedzią na tę lukę prawną, wprowadza możliwość wystąpienia przez pracodawcę do uczelni z wnioskiem o potwierdzenie zgodności danych zawartych w papierowym dyplomie z dokumentacją przebiegu studiów, w tym z teczką akt osobowych studenta i księgą dyplomów.

    Pragnę podkreślić, że w tej nowelizacji nie chodzi o stworzenie powszechnego mechanizmu kontrolowania wszystkich absolwentów i wszystkich dyplomów. Pracodawca będzie mógł skorzystać z tej możliwości wyłącznie w przypadkach uzasadnionych wątpliwości co do prawdziwości danych zawartych w dokumencie. Będzie również zobowiązany do przedstawienia uzasadnienia swojego wniosku, wskazania konkretnych danych wymagających potwierdzenia oraz przeprowadzenia wstępnej weryfikacji zabezpieczeń dokumentu, jeśli dyplom został wydany po 12 lipca 2019 r. To istotne zabezpieczenie przed nadmiernym wykorzystywaniem nowego uprawnienia. Chodzi o to, aby do uczelni trafiały wyłącznie uzasadnione zapytania, których nie można rozstrzygnąć samodzielnie ze względu na dostępne zabezpieczenia dokumentów publicznych.

    Wysoka Izbo! Projekt należy rozpatrywać również w szerszym kontekście zmian, jakie zachodzą obecnie w naszym społeczeństwie i gospodarce. Żyjemy w świecie, w którym technologie cyfrowe rozwijają się niezwykle szybko. Narzędzia oparte na sztucznej inteligencji i generatywne modele komputerowe pozwalają dzisiaj tworzyć dokumenty, obrazy, materiały, których autentyczność coraz trudniej ocenić na pierwszy rzut oka. To, co jeszcze kilka lat temu wymagało specjalistycznej wiedzy, zaawansowanych umiejętności technologicznych, teraz staje się coraz bardziej dostępne. W takich warunkach państwo musi nadążać za rzeczywistością technologiczną. Nie wystarczy zakładać, że dokument jest wiarygodny wyłącznie dlatego, że wygląda profesjonalnie i zawiera odpowiednie pieczęcie czy podpisy. Potrzebujemy sprawnych procedur pozwalających potwierdzić jego autentyczność u źródła czy w instytucji, która go wystawiła. Ma to szczególne znaczenie w przypadku dyplomów ukończenia studiów. Nie są one przecież wyłącznie pamiątką akademicką. Wiarygodność dyplomów leży zatem w interesie nie tylko samych pracodawców, ale również pracowników, uczciwych absolwentów i całego społeczeństwa. Nie możemy dopuszczać do sytuacji, w których osoby posługujące się nierzetelnymi dokumentami uzyskują przewagę nad tymi, którzy rzeczywiście zdobyli wymagane wykształcenie i kwalifikacje.

    Warto przy tym zauważyć, że proponowana regulacja dobrze wpisuje się w szerszy proces cyfryzacji szkolnictwa wyższego. Od 30 czerwca br. uczelnie mogą wydawać dyplomy również w postaci elektronicznej, natomiast od 1 stycznia 2027 r. elektroniczna forma dyplomu stanie się podstawową. Dokumenty te będą gromadzone w repozytorium dyplomów elektronicznych funkcjonującym w ramach systemu POL-on.

    Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Przedłożony projekt jest przykładem potrzebnej, praktycznej deregulacji. Nie wymaga przebudowy całego systemu szkolnictwa wyższego, nie nakłada nowych obowiązków na wszystkich absolwentów ani nie angażuje dodatkowych środków z budżetu państwa. Wprowadza natomiast (Dzwonek) jasną procedurę tam, gdzie dotychczas istniała luka prawna.

    Klub Parlamentarny Koalicja Obywatelska popiera projekt ustawy o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, zawarty w druku nr 3232. Dziękuję bardzo. (Oklaski)


Przebieg posiedzenia