10. kadencja, 9. posiedzenie, 1. dzień (10-04-2024)
5. punkt porządku dziennego:
Sprawozdanie Komisji Kultury i Środków Przekazu o poselskim projekcie ustawy o uchyleniu ustawy z dnia 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (druki nr 257 i 285).
Poseł Sprawozdawca Bogdan Andrzej Zdrojewski:
Pani Marszałek! Wysoki Sejmie! Chcę w imieniu Komisji Kultury i Środków Przekazu przekazać państwu efekt naszej pracy.
Wicemarszałek Dorota Niedziela:
Panie pośle, jeszcze chwileczkę.
Ponieważ pan poseł chce przedstawić sprawozdanie, bardzo państwa proszę o uciszenie rozmów.
Proszę, panie pośle.
Poseł Sprawozdawca Bogdan Andrzej Zdrojewski:
Jeszcze poczekamy na premiera.
Wicemarszałek Dorota Niedziela:
Bardzo proszę, panie pośle.
Proszę o przedstawienie sprawozdania.
Poseł Sprawozdawca Bogdan Andrzej Zdrojewski:
Dziękuję bardzo.
I jeszcze raz. Pani Marszałek! Wysoki Sejmie! Chcę przedstawić w imieniu Komisji Kultury i Środków Przekazu sprawozdanie o ustawie o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z dnia 13 lipca ub.r.
Chcę bardzo mocno podkreślić, że zamiar uchylenia tej ustawy wynika tylko i wyłącznie z potrzeb zapewnienia prawidłowej logistyki, jeżeli chodzi o czynności, które są objęte projektem tej ustawy. Uchylamy ustawę przede wszystkim ze względów proceduralnych, merytorycznych, finansowych i pewnych wad w logistyce, ale nie z powodów - chcę to wyraźnie podkreślić - konieczności liberalizacji samych przepisów. Czyli uznajemy - chcę to wyraźnie zaznaczyć - że jeżeli chodzi o badania archeologiczne, badania rozmaitych grup, nie tylko amatorów archeologii, ale po prostu poszukiwaczy, pasjonatów, te przepisy powinny być, krótko mówiąc, liberalizowane.
Realny termin, jeżeli chodzi o aplikację mobilną wpisaną do tej ustawy, z którą procedura powinna być sprawniejsza, według Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego jest możliwy do wprowadzenia dopiero w 2027 r., najwcześniej pod koniec 2026 r. Krótko mówiąc, możemy powiedzieć, że wejście w życie ustawy w obecnym kształcie na skutek braku aplikacji mobilnej warunkującej prowadzenie poszukiwań i tak nie dawałoby szansy, aby ta ustawa, generalnie rzecz biorąc, zafunkcjonowała.
Przygotowanie służb konserwatorskich na dzień dzisiejszy to jedno z innych wyzwań, ale od razu chcę powiedzieć, że jeżeli chodzi o przygotowanie do weryfikacji danych, taką procedurę dziś gotowe jest wdrożyć tylko jedno województwo. (Gwar na sali)
Czwarty element...
Wicemarszałek Dorota Niedziela:
Szanowni państwo z prawej strony, panowie, naprawdę bardzo proszę o szacunek dla posła, który przedstawia... Panowie z lewej i z prawej strony, bardzo proszę.
(Głos z sali: A środek?)
Poseł Sprawozdawca Bogdan Andrzej Zdrojewski:
Środek też jest proszony o spokój i szansę na przedstawienie sprawozdania z pracy komisji.
Szanowni Państwo! Jedna pozytywna, dobra rzecz dotyczy dłuższego okresu, o którym rozmawiamy, czyli tego, który jest za nami, a także tego w najbliższej przyszłości: w chwili obecnej ponad 70% wniosków nie tylko jest rozpatrywanych terminowo, ale są to wnioski, których finał jest pozytywny. Czyli generalnie rzecz biorąc, ci, którzy występują o określone pozwolenia, w większości je, krótko mówiąc, otrzymują.
Jeżeli chodzi o dzisiejszą debatę, to bardzo ważne są apele, które zostały przedstawione na posiedzeniu komisji. Wysłuchaliśmy ich, zaakceptowaliśmy, wyraziliśmy pogląd, iż rzeczywiście powinny być respektowane. Dotyczyły one, generalnie rzecz biorąc, materiałów edukacyjnych dla tych, którzy poszukują, materiałów, które zawierałyby także wskazówki prawne, materiałów, które by pouczałyby także o konieczności zachowania szczególnej ostrożności wobec dziedzictwa absolutnie bezcennego, kulturowego, które byłoby przedmiotem ewentualnych odkryć, ale także dotyczyły tego, aby zdecydowanie szybciej uzupełniać kadry, które byłyby kadrami pomocniczymi w danym terenie, jeżeli chodzi o właściwe zabezpieczenie, właściwe katalogowanie, ale także poddawanie pracom konserwatorskim. Wiadomo, że obiekt odkryty i wydobyty wymaga bardzo szybkiej interwencji konserwatorskiej.
Chcę też wyraźnie podkreślić, żeby nie było wątpliwości, że już dawno odeszliśmy od restrykcyjnych przepisów, które obowiązywały nie tylko w latach 60., ale także późniejszych, gdzie, krótko mówiąc, pozwolenia na własne poszukiwania przez osoby fizyczne były de facto niemożliwe. Przeszliśmy do etapu liberalizacji przepisów, który jest charakterystyczny dla współczesnej Europy.
Co istotne, mieliśmy także pewien kłopot przy rozpatrywaniu projektu poprzedniej ustawy, która miała wejść w życie lada moment, z oszacowaniem kosztów, których pokrycie będzie bez wątpienia niezbędne w najbliższym czasie.
Te maksymalne, wymienione w uzasadnieniu, wynosiły ok. 6 mld zł. Według członków komisji to kwota zdecydowanie zawyżona, ale ta niższa, zdecydowanie niższa, i tak jest w chwili obecnej nie tylko niepoliczalna, co jest mniejszym problemem, ale w ogóle niezabezpieczona w projekcie budżetu państwa.
Na koniec jeszcze trzy rzeczy, które mają charakter formalny. Nowelizacja z 2023 r. bez wątpienia naruszyłaby konwencję europejską o ochronie dziedzictwa archeologicznego, mówię o tej konwencji z La Valetty, która została podpisana w 1992 r., nie ze względu na jakieś nadzwyczajne, kluczowe propozycje, choć niektóre rzeczywiście budziły takie wątpliwości. Brak precyzji w zgodach właścicieli terenów, przede wszystkim wątpliwy proces weryfikacji tych zgód, powodowałby w niektórych wypadkach zagrożenie, że taka penetracja w kierunku poszukiwania zabytków mogłaby się odbywać, generalnie rzecz biorąc, bez zgody właściciela, nawet bez jego wiedzy.
Dwie rzeczy, które pojawiły się przy okazji rozpatrywania tej propozycji w komisji. Będzie prawdopodobnie wniosek, tak się spodziewam... Być może właściwszym sposobem na zabezpieczenie tych interesów, o których mówiłem, byłoby przesunięcie tej nowelizacji o minimum rok. Wiele opinii, które pojawiły się w komisji, dotyczyło tego kierunku, aby krótko mówiąc, tę ustawę nowelizować - niestety nie możemy tego uczynić, bo jest za mało czasu - albo przenieść jej wdrożenie, czyli zafunkcjonowanie, na późniejszy termin. Oba rozwiązania cieszyły się podobną akceptacją w komisji, co chcę wyraźnie zasygnalizować. Natomiast jeżeli chodzi o większość, komisja rekomenduje przyjęcie projektu ustawy przede wszystkim z powodów, o których wspomniałem wcześniej, czyli niemożliwości wypełnienia wszystkich zobowiązań, które spadają na rozmaite instytucje, na resort, na konserwatorów zabytków, na wojewódzkich konserwatorów zabytków, i z ostrożności nie tyle procesowej, ile aby zapewnić ciągłość funkcjonowania bardzo ważnych przepisów, doprowadzić do adekwatnego funkcjonowania tych przepisów w najbliższym okresie. Dziękuję bardzo.
Przebieg posiedzenia