10. kadencja, 9. posiedzenie, 3. dzień (12-04-2024)
18. punkt porządku dziennego:
Informacja Ministra Spraw Zagranicznych na temat śmierci Damiana Sobola podczas niesienia przez niego pomocy humanitarnej ofiarom konfliktu w Strefie Gazy.
Sekretarz Stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Władysław Teofil Bartoszewski:
Dzień dobry.
Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W imieniu Ministerstwa Spraw Zagranicznych chciałbym omówić temat tragicznej śmierci polskiego obywatela pana Damiana Sobola 1 kwietnia br.
Pan Sobol...
(Głos z sali: Soból.)
(Poseł Łukasz Kmita: Szanujcie zmarłego.)
Soból. Pan Soból, pracownik amerykańskiej organizacji charytatywnej, który dostarczał żywność ludziom w Gazie, Palestyńczykom w Gazie, przedtem dostarczał pomoc Ukraińcom walczącym z rosyjskim najazdem, został zabity, jak mówiłem, razem z sześcioma innymi osobami w Strefie Gazy 1 kwietnia tego roku.
Jest to poruszający i szokujący atak na pracowników organizacji humanitarnej World Central Kitchen, która dostarcza, jak się ocenia, ok. 60% pomocy humanitarnej do Strefy Gazy. W związku z tym atakiem organizacja wycofała się kompletnie ze Strefy Gazy, gdyż nie jest w stanie zapewnić bezpieczeństwa swoim pracownikom.
Polski rząd zareagował na to wydarzenie w sposób zdecydowany i błyskawiczny. Minister Radosław Sikorski rozmawiał telefonicznie o tym zdarzeniu ze swoim odpowiednikiem w Izraelu, ministrem Israelem Katzem, który go zapewnił, że strona izraelska przeprowadzi wnikliwe i transparentne dochodzenie.
Z uwagi na to, że w ocenie polskich władz reakcja strony izraelskiej w kolejnych dniach była niewystarczająca, a zapowiadane wyniki przez parę dni nie zostały przedstawione, do MSZ został wezwany ambasador Izraela w Warszawie. Podczas spotkania sekretarz stanu minister Andrzej Szejna przekazał ambasadorowi notę protestacyjną, w której przedstawiono oczekiwania Polski.
Po pierwsze to przeprowadzenie transparentnego śledztwa i informowanie o jego wynikach oraz współpracy odpowiednich organów Państwa Izrael z prokuraturą przemyską, która wszczęła śledztwo w oparciu o art. 148 Kodeksu karnego. Dla państwa posłów, którzy nie są prawnikami: art. 148 mówi o tym, że kto zabija człowieka, może oczekiwać minimalnej kary 8 lat pozbawienia wolności, ale również 25 albo i dożywocia. W związku z tym prokuratura przemyska zakłada, że było to w klasyfikacji zabójstwo. Następnie w związku z przejęciem przez Izrael pełnej odpowiedzialności za to tragiczne zdarzenie Polska domagała się i domaga wyciągnięcia wszelkich konsekwencji wobec instytucji i osób odpowiedzialnych za nie, jak również zadośćuczynienia pogrążonej w żałobie rodzinie za jej stratę.
Dzięki błyskawicznym działaniom naszej służby konsularnej w Tel Awiwie, w Egipcie i w Ramallah doprowadziliśmy do tego, o czym mogę zakomunikować, że ciało św. pamięci Damiana Sobola znalazło się już w Polsce.
Siły zbrojne Izraela przeprowadziły dochodzenie, a jego wstępne wyniki zostały zakomunikowane przedstawicielom państw, których obywatele zostali 1 kwietnia zabici, czyli Polsce, Australii, Kanadzie, Wielkiej Brytanii i Stanom Zjednoczonym. Wstępne wyniki tego dochodzenia wykazały, że popełniono wiele zasadniczych błędów na poziomie operatora drona, dowódcy operatora drona, wyższych dowódców, którzy nie przekazali właściwych informacji swoim podwładnym - źle zakwalifikowano i źle zidentyfikowano pojazdy. A jeśli chodzi o najbardziej dramatyczne i drastyczne wydarzenie, tzn. oddanie trzech strzałów w trzy kolejne samochody organizacji humanitarnej po tym, jak pasażerowie z pierwszego pojazdu przenieśli się do drugiego, a z drugiego do trzeciego, jest to absolutne i karygodne złamanie wszystkich podstawowych zasad operacyjnych sił zbrojnych Izraela. Tutaj nie ma żadnych wątpliwości, że złamano wszystkie zasady, które są wewnętrznymi zasadami IDF, czyli sił zbrojnych Izraela. W związku z tym konsekwencje wyciągnięte przez siły zbrojne Izraela, które polegały na tym, że dowódca wsparcia ogniowego brygady, oficer w stopniu majora został zwolniony ze stanowiska, szef sztabu brygady, oficer w stopniu pułkownika rezerwy został zwolniony ze stanowiska, dowódca brygady i dowódca 162. dywizji otrzymali naganę, a szef dowództwa południowego - upomnienie, Polska uważa za nieadekwatną odpowiedź na zabicie siedmiu obywateli rozmaitych państw, w tym jednego Palestyńczyka.
W związku z tym domagamy się przeprowadzenia właściwego śledztwa z udziałem międzynarodowym i przekazania tej sprawy sądom cywilnym Izraela, które mają reputację bardzo dobrego wymiaru sprawiedliwości i przeciwko których destrukcji demonstrowało w zeszłym roku co tydzień kilkaset tysięcy Izraelczyków. Mamy zaufanie do cywilnego wymiaru sprawiedliwości w Państwie Izrael i oczekujemy, że ta sprawa zostanie przez ten wymiar sprawiedliwości przy ewentualnej pomocy naszych śledczych wyjaśniona i że ludzie, którzy tego dokonali... Bo nie można o tym mówić jako o pomyłce, nie można o tym mówić jako o nieszczęśliwym zdarzeniu. To wedle naszej prokuratury kwestia zabójstwa siedmiu obywateli.
W tym kontekście osobiście podjąłem działania w celu koordynacji wspólnej reakcji państw, których obywatele stracili życie w tym ataku. Odbyłem spotkanie z ambasadorami Kanady i Australii oraz pracownikami ambasad USA i Wielkiej Brytanii w celu uzgodnienia naszych pozycji. Wszystkie państwa są zgodne co do tego, że Izrael musi przedstawić pełne wyniki śledztwa, i domagają się tego, żeby strona izraelska dopuściła do współpracy przy dochodzeniu przedstawicieli zainteresowanych państw.
Jest rzeczą oczywistą, że po 7 października Izrael rozpoczął walkę z terrorystyczną organizacją Hamas...
(Poseł Grzegorz Braun: Sam jest terrorystyczną organizacją.)
Panie pośle, Hamas jest uznany za terrorystyczną organizację przez wszystkie państwa Unii Europejskiej, Stany Zjednoczone i naszych sojuszników.
(Poseł Grzegorz Braun: Państwo Izrael jest terrorystyczną organizacją.)
Państwo Izrael jest strategicznym partnerem członków NATO.
(Poseł Grzegorz Braun: Jest terrorystyczną organizacją.)
(Głos z sali: Czy można by uspokoić, panie marszałku?)
Panie pośle...
Wicemarszałek Włodzimierz Czarzasty:
Przepraszam, panie ministrze. Proszę się tym nie przejmować. Pan poseł Braun przyszedł i musiał poinformować wszystkich, że jest na sali.
(Głos z sali: Dokładnie.)
Każdy informuje tak, jak umie.
Bardzo proszę, niech pan mówi dalej.
Sekretarz Stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Władysław Teofil Bartoszewski:
Dziękuję, panie marszałku. Przyjmuję do wiadomości, że pan poseł Braun jest na sali, i proceduję dalej.
Wszystkie państwa, które uznają prawo Izraela do istnienia i mają z nim stosunki dyplomatyczne, uznają, że Hamas jako organizacja terrorystyczna nie ma miejsca na swoją działalność w Strefie Gazy ani nigdzie indziej i że Izrael ma prawo się bronić po brutalnym ataku z 7 października. Ale jednocześnie Polska uznaje, że należy zachowywać demokratyczne standardy ochrony cywilów i ludności Gazy. Izrael powinien za wszelką cenę chronić ludność cywilną i umożliwić dostarczanie pomocy humanitarnej do ludności w strefie wojny, zwłaszcza w Strefie Gazy, która jest kontrolowana przez siły zbrojne Izraela. Z drugiej strony, wszyscy, łącznie z Międzynarodowym Trybunałem Karnym - bo taki wyrok wstępny wydał - domagamy się, by wszyscy zakładnicy porwani przez terrorystów z Hamasu zostali natychmiast zwolnieni. Do tej pory miało to miejsce w niektórych przypadkach, ale ocenia się, że ponad 100 zakładników w dalszym ciągu jest nielegalnie przetrzymywanych przez Hamas, a ostatnie doniesienia ze Strefy Gazy wskazują, że znaczna ich część mogła już zostać zamordowana przez terrorystów.
Polska popiera dwupaństwowe rozwiązanie konfliktu na terenach byłego mandatu palestyńskiego, tzn. istnienie demokratycznego Państwa Izrael i powstanie demokratycznego państwa palestyńskiego. Nie będzie na tym terenie zgody na okupację części tego terenu przez organizacje terrorystyczne. Taka postawa Polski jest spójna z tym, co robiliśmy przez ostatnich 30 lat. Wspieramy humanitarnie Palestyńczyków, Autonomię Palestyńską na Zachodnim Brzegu, jak również wspomagaliśmy i wspomagamy humanitarnie Palestyńczyków, którzy żyją w Strefie Gazy, i dalej będziemy to robić. Domagamy się od Izraela umożliwienia nam przeprowadzenia takiej działalności, jak również przeprowadzenia śledztwa i ukarania winnych w sprawie tego incydentu, który określamy jako zabójstwo. Dziękuję bardzo. (Oklaski)
Przebieg posiedzenia