w sprawie działań na granicy polsko-niemieckiej
Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Maciej Duszczyk
Warszawa, 09-10-2024
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na zapytanie nr 1129 Pana Posła Marcina Porzucka w sprawie działań na granicy polsko-niemieckiej, uprzejmie przedstawiam następujące informacje.
Straż Graniczna gromadzi dane dotyczące osób przekazanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Niemiec na podstawie obowiązujących przepisów, tj. rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 604/2013 z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie ustanowienia kryteriów i mechanizmów ustalania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego w jednym z państw członkowskich przez obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca (rozporządzenie Dublin III)[1] oraz Porozumienia między Rządami państw grupy Schengen i Rządem Rzeczypospolitej Polskiej o przyjmowaniu osób przebywających bez zezwolenia z dnia 29 marca 1991 r. Z powyższych danych wynika, że od 1 maja do 31 sierpnia 2024 r. strona niemiecka przekazała do Polski 285 cudzoziemców – 97 w ramach procedury dublińskiej, a 188 w procedurze readmisyjnej.
Ponadto, uprzejmie informuję, że stosowaną przez stronę niemiecką praktyką w przypadku procedury zawracania cudzoziemców, wynikającą z tymczasowego przywrócenia kontroli na granicach wewnętrznych, jest przekazywanie drogą elektroniczną stronie polskiej informacji o zdarzeniu, ze wskazaniem miejsca, czasu oraz liczby osób i ich danych osobowych umożliwiających identyfikację. Zawracani cudzoziemcy nie posiadają przy sobie dokumentacji potwierdzającej odmowę wjazdu, sporządzonej przez stronę niemiecką.
Zarówno przekazywanie cudzoziemców na podstawie umowy o readmisji, jak i na podstawie tzw. rozporządzenia dublińskiego jest realizowane zgodnie z właściwymi procedurami, w taki sam sposób jak w poprzednich latach. Należy zaznaczyć, że aktualna sytuacja wynikająca z wprowadzenia przez stronę niemiecką tymczasowej kontroli granicznej na odcinku z Polską spowodowała zmianę sposobu określania przez służby niemieckie statusu cudzoziemca z osoby przebywającej nielegalnie na terytorium Niemiec na osobę niezaakceptowaną na wjazd do Republiki Federalnej Niemiec. Stąd też zdecydowanie większa liczba tzw. zawróceń, które dotyczą każdej grupy cudzoziemców, także tych ubiegających się o udzielenie ochrony międzynarodowej.
Należy również podkreślić, że niemieckie służby, prowadzące systematyczne kontrole graniczne na granicy polsko-niemieckiej, mają prawo do odmowy wjazdu osobom niespełniającym warunków wjazdu, o których mowa w Rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/399 z dnia 9 marca 2016 r. w sprawie unijnego kodeksu zasad regulujących przepływ osób przez granice (kodeksie granicznym Schengen)[2]. Zgodnie z informacjami przekazywanymi przez stronę niemiecką, ponad 60% osób, którym odmówiono wjazdu do Niemiec, stanowili obywatele Ukrainy.
Pragnę ponadto nadmienić, że czynności podejmowane wobec cudzoziemców po przyjęciu do Polski wynikają z przepisów ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej[3] oraz ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach[4]. Cudzoziemcy po przeprowadzeniu czynności są najczęściej kierowani do ośrodka recepcyjnego, pozostającego w strukturach Urzędu do Spraw Cudzoziemców (jako osoby pozostające w procedurze o udzielenie ochrony międzynarodowej).
Jednakże w sytuacji, gdy w sprawie zachodzą ściśle określone okoliczności wynikające wprost z przepisów ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osoba może zostać zatrzymana, a następnie umieszczona w strzeżonym ośrodku lub w areszcie dla cudzoziemców, administrowanym przez Straż Graniczną. Postanowienie w przedmiotowej sprawie wydaje sąd na wniosek organu Straży Granicznej.
Przepisy prawa przewidują ponadto możliwość zastosowania przez organy Straży Granicznej środków alternatywnych do detencji na mocy wydawanego postanowienia, takich jak np. zgłaszanie się w określonych odstępach czasu do określonego organu lub wpłata zabezpieczenia pieniężnego. Wydanie ww. postanowienia wymaga przeprowadzenia wcześniej szczegółowej analizy sytuacji prawno-pobytowej cudzoziemca oraz ustaleń co do tego, czy wspomniane środki mogą być zastosowane oraz czy charakter sprawy wskazuje na to, że są one wystarczające dla zabezpieczenia danego postępowania zamiast umieszczenia cudzoziemca w ośrodku strzeżonym dla cudzoziemców.
W przypadku, gdy w stosunku do cudzoziemca, wobec którego wszczęto postępowanie w sprawie zobowiązania do powrotu, istnieje prawdopodobieństwo wydania decyzji bez określenia terminu powrotu, do sądu kieruje się wniosek o umieszczenie cudzoziemca w strzeżonym ośrodku dla cudzoziemców. Wyżej wymienione działania są podejmowane np. w przypadku, gdy istnieje prawdopodobieństwo ucieczki cudzoziemca, a z okoliczności sprawy wynika, że nie podporządkuje się on obowiązkom wynikającym ze środków alternatywnych.
Należy jednocześnie podkreślić, że każda ze spraw jest rozpatrywana indywidualnie i nie można przyjąć rutynowego działania wobec wszystkich osób przekazanych do Polski.
Z poważaniem
z up. Maciej Duszczyk
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] Dz. Urz. UE. L Nr 180, str. 31.
[2] Dz. Urz. UE. L Nr 77, str. 1, z późn. zm.
[3] Dz. U. z 2023 r. poz. 1504, z późn. zm.
[4] Dz. U. z 2024 r. poz. 769, z późn. zm.