w sprawie straży gminnych/miejskich
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Czesław Mroczek
Warszawa, 11-10-2024
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na zapytanie numer 1140 Pani Poseł Alicji Chybickiej w sprawie straży gminnych/miejskich, uprzejmie przedstawiam następujące informacje.
Na wstępie należy wskazać, że straże gminne i miejskie są ważnym i potrzebnym podmiotem systemu bezpieczeństwa wewnętrznego państwa. Z uwagi na powyższe stale prowadzone są prace nad dostosowaniem zakresu działań straży, tak aby ww. formacje lepiej odpowiadały potrzebom społeczności lokalnych, którym służą.
Pragnę poinformować, że 21 maja 2024 r. została powołana grupa robocza do spraw straży gminnych i miejskich, funkcjonująca w ramach Zespołu do Spraw Administracji Publicznej i Bezpieczeństwa Obywateli Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego. Zgodnie z przyjętymi założeniami, w ramach ww. grupy, podjęty zostanie dialog ze stroną samorządową na temat zdefiniowanych potrzeb zmian w obowiązujących przepisach prawa, regulujących funkcjonowanie straży gminnych (miejskich), w szczególności w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. o strażach gminnych[1].
Wypracowane w ramach dyskusji postulaty i opinie przedstawicieli strony samorządowej będą stanowić punkt wyjścia do rozważań nad podjęciem ewentualnych działań, zmierzających do wprowadzenia szerszych zakresowo zmian prawnych i organizacyjnych, związanych z funkcjonowaniem straży gminnych (miejskich) w Polsce.
Odnosząc się do podniesionego przez Panią Poseł postulatu nadania strażnikom gminnym (miejskim) uprawnienia do stosowania postępowania mandatowego wobec właściciela, posiadacza lub zarządzającego nieruchomością, niewywiązującego się z ciążącego na nim obowiązku zwalczania gryzoni, insektów i szkodników, w pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach[2], na radę gminy nałożono obowiązek uchwalania regulaminów utrzymania czystości i porządku na terenie gminy. Regulamin określa szczegółowe zasady utrzymania czystości i porządku, ale wyłącznie w zakresie enumeratywnie określonym w przepisach ww. ustawy.
Wobec powyższego, regulamin swoim zakresem nie obejmuje w pełni problematyki ujętej w przepisie art. 4 ust. 2 pkt 8 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Dla przykładu gmina zobligowana jest określić w regulaminie obszary podlegające obowiązkowej deratyzacji i terminy jej przeprowadzania, natomiast niedopuszczalne jest określenie w nim zasad zwalczania gryzoni, insektów i szkodników. Ponadto, z ww. przepisu prawa nie można wyprowadzić wniosku, że zadaniem gminy jest wskazanie podmiotów, które powinny podejmować się zwalczania gryzoni.
Tym samym, przepisem sankcyjnym, w razie niewywiązywania się z obowiązku przeprowadzenia deratyzacji, nie może być art. 10 ust. 2a ww. ustawy.
Jednocześnie należy wskazać, że odpowiedzialność za niewykonywanie obowiązku deratyzacji określa art. 50 pkt 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi[3]. Uprawnionymi do nakładania grzywien w drodze mandatu karnego za ww. wykroczenie są funkcjonariusze organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej. W związku z tym postulowana przez Prezydenta Miasta Wrocławia zmiana wymagałaby szerszych konsultacji z Ministrem Zdrowia oraz Głównym Inspektorem Sanitarnym, bowiem do zakresu działania Państwowej Inspekcji Sanitarnej, w dziedzinie bieżącego nadzoru sanitarnego, należy kontrola przestrzegania przepisów prawa, określających wymagania higieniczne i zdrowotne, w szczególności dotyczących utrzymania należytego stanu higienicznego nieruchomości.
Z kolei w nawiązaniu do postulatu zmiany rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 24 listopada 2003 r. w sprawie wysokości grzywien nakładanych w drodze mandatów karnych za wybrane rodzaje wykroczeń[4], w odniesieniu do wykroczeń z art. 92 § 1 ustawy z dnia 20 maja 1970 r. - Kodeks wykroczeń[5], polegających na niezastosowaniu się do znaku B-36 „zakaz zatrzymywania się" oraz znaku B-35 „zakaz postoju", poprzez zmianę w tabeli B danej zawartej w liczbach porządkowych 265 i 266 z wartości „100" na „500-2000", należy zaznaczyć, że każda zmiana przepisów rozporządzenia powinna być poparta wcześniejszą analizą stanu bezpieczeństwa w ruchu drogowym i zdiagnozowanymi zagrożeniami w omawianym zakresie. Ponadto, określona maksymalna kwota grzywny musi być adekwatna do stopnia społecznej szkodliwości czynu i jego rzeczywistego oddziaływania na porządek lub bezpieczeństwo w ruchu drogowym, jak również proporcjonalna do wysokości grzywien przewidzianych za inne naruszenia.
Przedstawiając powyższe pragnę jednocześnie nadmienić, że Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji jest podmiotem, w ramach kompetencji którego znajdują się zagadnienia związane z funkcjonowaniem straży gminnych (miejskich), a zatem jest równocześnie odbiorcą przekazywanych od różnych podmiotów wniosków i postulatów ukierunkowanych na wprowadzenie zmian związanych z uprawnieniami straży gminnych (miejskich). W tym miejscu warto zauważyć, że środowiska związane z omawianą formacją nie zgłaszały dotychczas konieczności dokonania zmian legislacyjnych w zakresie zaproponowanym przez Prezydenta Miasta Wrocławia. Niemniej przekazane wnioski zostaną poddane dyskusji w ramach prac wspomnianej wcześniej grupy roboczej do spraw straży gminnych i miejskich.
Z poważaniem
z up. Czesław Mroczek
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] Dz. U. z 2021 r. poz. 1763.
[2] Dz. U. z 2024 r. poz. 399.
[3] Dz. U. z 2024 r. poz. 924.
[4] Dz. U. z 2013 r. poz. 1624, z późn. zm., dalej: „rozporządzenie”.
[5] Dz. U. z 2023 r. poz. 2119.