Odpowiedź na zapytanie nr 1152

w sprawie wsparcia dla uczniów i odbudowy uszkodzonych szkół po powodzi w woj. dolnośląskim

Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Henryk Kiepura

Warszawa, 16-10-2024

Szanowny Panie Pośle,

odpowiadając na zapytanie nr 1152 z 25 września br. w sprawie wsparcia dla uczniów i odbudowy uszkodzonych szkół po powodzi w województwie dolnośląskim, uprzejmie informuję.

Uprawnienia do zawieszenia zajęć na czas oznaczony w przedszkolu, innej formie wychowania przedszkolnego, szkole lub placówce posiadają dyrektorzy konkretnych szkół lub placówek, w razie wystąpienia na danym terenie nadzwyczajnego zdarzenia zagrażającego bezpieczeństwu lub zdrowiu uczniów (art. 125a ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe[1]). Dyrektor może zawiesić realizację zadań szkoły lub placówki. Jeżeli zawieszenie trwa dłużej niż dwa dni, dyrektor może zadecydować o realizacji od trzeciego dnia zadań szkoły z wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość. Zasady, warunki oraz uprawnienia dyrektora szkoły lub placówki do prowadzenia nauczania innego niż stacjonarne zostały określone w przepisach art. 125a ww. ustawy oraz rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 2 września 2022 r. w sprawie organizowania i prowadzenia zajęć z wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość[2].

W szczególnie uzasadnionych przypadkach (np. brak prądu, zniszczone mieszkania uczniów/nauczycieli) dyrektor może jednak, za zgodą organu prowadzącego i po uzyskaniu pozytywnej opinii organu sprawującego nadzór pedagogiczny, odstąpić od organizowania dla uczniów zajęć z wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość. Po ustąpieniu przyczyn uzasadniających zawieszenie zajęć i powrocie uczniów do nauki w szkole, dyrektor może zorganizować dodatkowe zajęcia w celu uzupełnienia wiedzy uczniów. W załączeniu przekazuję wykaz placówek z terenu województwa dolnośląskiego, w których zawieszono zajęcia. Informacje pochodzą z kuratoriów oświaty.

Ponadto, w ustawie z 1 października 2024 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych innych ustaw[3] został wprowadzony przepis, który umożliwia dyrektorom szkół i przedszkoli na terenach objętych klęską żywiołową powodzi z września br., po zasięgnięciu opinii kuratora oświaty na czasowe (do 31 sierpnia 2025 r.) odstąpienie od stosowania przepisów o maksymalnej liczbie dzieci/uczniów w oddziałach przedszkolnych w przedszkolach i szkołach podstawowych oraz w oddziałach klas I, II i III szkół podstawowych. Przepis ma dać możliwość elastycznej organizacji pracy przedszkoli i szkół podstawowych w trudnej sytuacji lokalowej na danym terenie w obrębie gminy, w celu zabezpieczenia realizacji zadań własnych jednostek samorządu terytorialnego, tj. zapewnienie miejsc wychowania przedszkolnego i spełniania obowiązku szkolnego lokalnej społeczności (art. 8 ust. 15 ustawy Prawo oświatowe w związku z art. 7 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym[4]). Na podstawie ww. ustawy organ prowadzący może również utworzyć dodatkową lokalizację prowadzenia zajęć w uproszczonej procedurze.

Ministerstwo Edukacji Narodowej wspiera poszkodowane w wyniku powodzi jednostki samorządu terytorialnego ze środków rezerwy części oświatowej subwencji ogólnej w oparciu o „Kryteria podziału rezerwy części oświatowej subwencji ogólnej na rok 2024“.

Jednostki samorządu terytorialnego (JST) położone na obszarze gmin wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 5 października 2024 r. w sprawie gmin poszkodowanych w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r., w których stosuje się szczególne zasady odbudowy, remontów i rozbiórek obiektów budowlanych[5], lub znajdujące się na terenie objętym w 2024 r. klęską żywiołową mogą skorzystać ze środków rezerwy części oświatowej subwencji ogólnej w roku 2024 w ramach kryterium III pn. Pomoc jednostkom samorządu terytorialnego w usuwaniu skutków działania żywiołów w publicznych szkołach i placówkach oświatowych, prowadzonych lub dotowanych przez jednostki samorządu terytorialnego.

Na stronie Ministerstwa Edukacji Narodowej: https://www.gov.pl/web/edukacja/kryteria-podzialu-rezerwy-czesci-oswiatowej-subwencji-ogolnej-na-rok-2024 zostały opublikowane zmodyfikowane zasady aplikowania o środki z rezerwy części oświatowej subwencji ogólnej na usuwanie szkód spowodowanych przez powódź w szkołach i placówkach oświatowych.

Jednostki samorządu terytorialnego mogą obecnie składać wnioski do MEN do dnia 8 listopada br.

Jednocześnie, biorąc pod uwagę, że procedury związane z szacowaniem strat spowodowanych przez powódź przez komisje powołane przez jednostki samorządu terytorialnego oraz przez wojewodów są pracochłonne z powodu ogromnego rozmiaru szkód, MEN pracuje nad możliwością znacznego wydłużenia tego terminu. MEN będzie rekomendowało wprowadzenie zmian do projektu ustawy o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych innych ustaw, polegających na wydłużeniu terminu podziału rezerwy części oświatowej subwencji ogólnej z 30 listopada na 16 grudnia co pozwoli na wydłużenie terminu na składanie wniosków przez poszkodowane jednostki samorządu terytorialnego. Wsparcie z rezerwy dla samorządów poszkodowanych przez powódź planowane jest także na rok 2025.

Poszkodowane jednostki samorządu terytorialnego mogą uzyskać do 100% kosztów remontu lub odbudowy budynku szkoły lub placówki oświatowej (kwota wsparcia jest pomniejszana jedynie o kwotę odszkodowania lub o kwotę pozyskaną z innych źródeł z budżetu państwa). Wsparciem objęte zostaną również publiczne przedszkola.

W roku 2024 rezerwa części oświatowej subwencji ogólnej, o której mowa w art. 28 ust. 2 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego[6] wynosi ok. 440 mln złotych.

Aktualnie szkody, w tym w budynkach oświatowych, są jeszcze szacowane. Dostarczenie wykazu szkół uszkodzonych będzie możliwe po zakończeniu procedur związanych z oceną szkód.

Ponadto informuję, że w celu pomocy poszkodowanym z terenów powodziowych Ministerstwo Edukacji Narodowej we współpracy z Ośrodkiem Rozwoju Edukacji w Warszawie (ORE) oraz Warszawskim Centrum Innowacji Edukacyjno-Społecznych i Szkoleń, uruchomiło Pogotowie Psychologiczne online – telefoniczną linię wsparcia dla nauczycieli, uczniów i rodziców ze szkół i placówek z terenów dotkniętych powodzią. Dzwoniący może skorzystać z pomocy specjalistów.

MEN jest w stałym kontakcie z kuratorami oświaty z województw na terenie których wystąpiła powódź, w tym Dolnośląskim Kuratorem Oświaty. Na prośbę MEN kuratorzy oświaty wyznaczyli pracowników, którzy pełnią funkcję koordynatorów do spraw zapewniania pomocy psychologiczno-pedagogicznej na terenach powodziowych. Uczestniczą oni w cyklicznych spotkaniach on-line z udziałem przedstawicieli MEN i ORE. Celem tych spotkań jest wymiana informacji o występujących lokalnie potrzebach związanych z zapewnieniem ww. pomocy oraz stanie realizacji tych potrzeb, co pozwala na bieżące reagowanie na pojawiające się potrzeby.

Wymiana informacji na temat dostępnej lokalnie oferty w zakresie pomocy psychologiczno-pedagogicznej następuje w oparciu o zaproponowany przez MEN model trzypoziomowego wsparcia udzielanego osobom, które doświadczyły stresu związanego z powodzią. Pierwszy poziom wsparcia obejmuje działania informacyjno-edukacyjne. Drugi poziom wparcia obejmuje tych, którzy wymagają pomocy specjalistycznej oraz działań z zakresu interwencji kryzysowej. Trzeci poziom wsparcia obejmuje dzieci i młodzież, które pomimo udzielonej pomocy na poziomie II, wymagają długofalowej pomocy specjalistycznej o charakterze terapeutycznym. W województwie dolnośląskim, jak wynika z informacji przekazanych przez koordynatora, działania w zakresie pomocy psychologiczno-pedagogicznej realizowane są na wszystkich trzech poziomach.

Dostępne materiały, z których można skorzystać w celu udzielenia wsparcia na poszczególnych poziomach to m.in.:

  1. webinary: „Jak rozmawiać z dziećmi o powodzi“, „Interwencja kryzysowa po sytuacji powodziowej – perspektywa domu i szkoły“, „Zarządzanie komunikacją kryzysową w klasie“;
  2. scenariusze lekcji „Jak wspierać dzieci, uczniów i uczennice w radzeniu sobie z kryzysem powodziowych?“;
  3. publikacje dotyczące interwencji kryzysowej dostępne dla nauczycieli na stronie Ośrodka Rozwoju Edukacji[7];
  4. materiały do samokształcenia uczniów i uczennic oraz scenariusze, opracowane w projekcie „Działaj/Rozmawiaj!“ – Wolontariat na rzecz wsparcia rówieśniczego zostały, które mogą służyć do omówienia emocji związanych z sytuacjami powodzi i poczuciem straty;
  5. moduł szkoleniowy online pt. „Zmiany w zachowaniu dzieci i młodzieży będące wynikiem przeżywania silnego lęku“, w tym webinar: Uczniowie doświadczający silnego lęku – procedura postępowania dla specjalistów pracujących w szkole;
  6. moduł szkoleniowy online pt. „Zmiany w zachowaniach dzieci i młodzieży pod wpływem ekspozycji na trudne doświadczenia“, w tym webinar „Trudności w zachowaniach dzieci i młodzieży pod wpływem doświadczonej traumy – procedura postępowania dla nauczycieli i specjalistów“;
  7. program Wsparcia Psychospołecznego, Komunikacji Międzykulturowej i Budowania Rezyliencji oferuje dostęp do: cyklu webinariów „Strefa Dobrych Emocji“ oraz „Kompleksowych kursów z zakresu wsparcia psychospołecznego“.

Jednocześnie nadal rozbudowywane są zasoby w zakresie materiałów do wykorzystania w udzielaniu pomocy psychologiczno-pedagogicznej. W najbliższych dniach na stronie internetowej ORE i MEN zostaną udostępnione kolejne scenariusze zajęć z uczniami.

Ponadto, uprzejmie informuję, że komunikatem ministra edukacji z dnia 4 października 2024 roku ustanowione zostało przedsięwzięcie pod nazwą „Zielone Szkoły dla Powodzian“.

Przedsięwzięcie stanowi odpowiedź na potrzeby uczniów z terenów objętych klęską żywiołową. Podstawowym jego celem jest wsparcie finansowe i organizacyjne publicznych i niepublicznych szkół podstawowych, szkół ponadpodstawowych i szkół artystycznych realizujących kształcenie ogólne w zakresie szkoły podstawowej lub szkoły ponadpodstawowej, w tym szkół filialnych, dla dzieci i młodzieży, położonych na obszarach objętych stanem klęski żywiołowej. Minister Edukacji wskazał do realizacji tego przedsięwzięcia Fundację Rozwoju Systemu Edukacji. Fundacja zapewnia wsparcie dzieciom i młodzieży oraz ich opiekunom poprzez organizację pobytów edukacyjnych w bezpiecznych miejscach, które oferują zakwaterowanie, wyżywienie oraz zajęcia wspierające rozwój psychiczny i fizyczny uczniów.

Zadaniem fundacji jest:

  1. łączenie szkół z podmiotami oferującymi pobyt dla uczniów szkół położonych na obszarach objętych stanem klęski żywiołowej;
  2. koordynacja organizacji pobytu uczniów szkół położonych na obszarach objętych stanem klęski żywiołowej z podmiotami oferującymi pobyt dla uczniów i ich opiekunów podczas wycieczki, o których mowa w pkt 1, i pokryciu kosztów tej wycieczki;
  3. koordynacji organizacji przewozu uczniów szkół położonych na obszarach objętych stanem klęski żywiołowej i ich opiekunów do oferowanych przez wybrane podmioty, o których mowa w pkt 1, miejsc pobytu i powrotu z nich, w tym transportu autokarowego lub kolejowego oraz pokryciu kosztów tego przewozu;
  4. promocji zdrowia psychicznego i fizycznego na zajęciach organizowanych w trakcie wycieczki;

Organizowanie dla dzieci i młodzieży wycieczek przede wszystkim ma na celu:

  1. wsparcie uczniów klas I–VIII szkół podstawowych, szkół ponadpodstawowych oraz szkół artystycznych realizujących kształcenie ogólne w zakresie szkoły podstawowej lub szkoły ponadpodstawowej, w tym szkół filialnych, dla dzieci i młodzieży, położonych na obszarach objętych stanem klęski żywiołowej, przez zapewnienie im sprzyjających warunków do regeneracji sił po traumie związanej z powodzią i odpoczynku, połączonych z możliwością udziału w zajęciach, które w inspirujący i kreatywny sposób pozwalają na indywidualne rozwijanie ich pasji, a także naukę przydatnych umiejętności i samodzielnych zachowań;
  2. umożliwienie uczniom powrotu do normalnego funkcjonowania sprzed powodzi przez udział w zajęciach edukacyjnych w bezpiecznym i przyjaznym otoczeniu;
  3. poprawa dobrostanu psychicznego uczniów, o których mowa w pkt 1, i ich nauczycieli przez zapewnienie możliwości spędzania czasu i realizacji zadań wychowawczo-opiekuńczych w bezpiecznym i przyjaznym otoczeniu;
  4. zwiększenie wiedzy i umiejętności nauczycieli w zakresie diagnozowania pierwszych symptomów kryzysu psychologicznego u ucznia oraz udzielanie wsparcia psychologicznego w takich okolicznościach.

Więcej informacji znajduje się pod linkiem: https://www.gov.pl/web/edukacja/zielone-szkoly-dla-powodzian

Ponadto, dzieci i uczniowie z rodzin poszkodowanych wskutek powodzi mogą korzystać ze wsparcia dostępnego w ramach „Rządowego programu pomocy dzieciom i uczniom w formie zasiłku losowego na cele edukacyjne, pomocy uczniom w formie wyjazdów edukacyjno-terapeutycznych oraz pomocy dzieciom i uczniom w formie zajęć opiekuńczych i zajęć terapeutyczno-edukacyjnych w latach 2022-2024“.

Pomoc skierowana jest do rodzin dzieci i uczniów, dla których zaistniała konieczność wypłaty zasiłku celowego na podstawie art. 40 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej w wysokości do 8000 zł w związku ze stratami poniesionymi w wyniku wystąpienia żywiołu, spowodowanymi w gospodarstwach domowych, uniemożliwiającymi dzieciom i uczniom prawidłowe funkcjonowanie w szkole.

Zasiłek losowy w wysokości 1000 zł mogą otrzymać dzieci realizujące obowiązkowe roczne przygotowanie przedszkolne i uczniowie uczęszczający do szkół wszystkich typów, kształcący się w tych szkołach w formie dziennej.

Z wyjazdu terapeutyczno-edukacyjnego mogą skorzystać uczniowie uczęszczający do szkół wszystkich typów, kształcący się w tych szkołach w formie dziennej.

Z zajęć terapeutyczno-edukacyjnych mogą korzystać:

Zasiłek losowy dla dziecka lub ucznia wynosi 1000 zł. Maksymalna kwota dofinansowania wyjazdu wynosi 1540 zł na ucznia. Dopuszczalne jest łączenie obu tych form wsparcia (do łącznej kwoty 2540 zł).

Dodatkowo wobec nauczycieli z terenów powodziowych mają zastosowanie rozwiązania przewidziane dla pracowników poszkodowanych w związku z powodzią, zawarte m.in. w ustawie z dnia 16 września 2011 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi (Dz. U z 2024 r. poz. 654). W ww. ustawie z 1 października 2024 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1473) znajdują się nowe rozwiązania zapewniające dodatkowe wsparcie dla poszkodowanych pracowników. Rozwiązania te również będą miały zastosowanie do nauczycieli.

Ministerstwo Edukacji Narodowej od pierwszych dni powodzi w ramach swoich kompetencji prowadzi działania wspierające poszkodowanych oraz ściśle współpracuje z innymi organami administracji publicznej, aby zagwarantować skoordynowaną i długofalową pomoc.

Z poważaniem

Z upoważnienia Ministra Edukacji
Henryk Kiepura
Sekretarz Stanu

[1] Dz. U. z 2024 r. poz. 737 z późn. zm.

[2] Dz. U. z 2022 r. poz. 1903

[3] Dz. U. 2024 poz. 1473

[4] Dz. U. z 2024 r. poz. 609 z późn. zm.

[5] Dz. U. 2024 poz. 1483

[6] Dz. U. z 2024 r. poz. 356

[7] https://ore.edu.pl/2021/03/dziecko-w-sytuacji-kryzysowej-wspierajaca-rola-pracownikow-oswiaty/

Załączniki

  1. wykaz_dolnośląskie_podmioty zawieszone stan 09.10.2024.xlsx