Odpowiedź na zapytanie nr 118

w sprawie niskich kwot zasiłków okresowych

Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Paweł Zgórzyński

Warszawa, 20-02-2024

Szanowny Panie Marszałku,

w odpowiedzi na wystąpienie z dnia 30 stycznia 2024 r., znak K10ZAP118, dotyczące zapytania poseł Iwony Hartwich w sprawie niskich kwot zasiłków okresowych, uprzejmie wyjaśniam.

Osoby i rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji życiowej i dochodowej mogą korzystać ze wsparcia w ramach systemu pomocy społecznej, która jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.

Rolą pomocy społecznej jest zatem w pierwszej kolejności wspieranie osoby (rodziny) w jej wysiłkach zmierzających do zaspokojenia potrzeb bytowych, tak by stała się ona samowystarczalna. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, zaś potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Świadczenia z systemu pomocy społecznej udzielane są co do zasady na wniosek osoby zainteresowanej. Sytuacja każdej osoby lub rodziny wymagającej wsparcia rozpatrywana jest indywidualnie, a pomoc powinna być dostosowywana do zdiagnozowanych potrzeb wynikających z trudnej sytuacji, w jakiej dana osoba lub rodzina się znajduje.

W systemie pomocy społecznej występują różnorodne świadczenia, o charakterze pieniężnym (zasiłki) i niepieniężnym (np. usługi opiekuńcze, pobyt i usługi w ośrodkach wsparcia, poradnictwo specjalistyczne).

Przyznanie prawa do świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej uzależnione jest od spełniania kryteriów dochodowych. Kwoty kryteriów dochodowych w pomocy społecznej podlegają okresowej weryfikacji. Od dnia 1 stycznia 2022 r. kryteria dochodowe w pomocy społecznej wynoszą odpowiednio:

Zgodnie z art. 38 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2023 r. poz. 901, z późn. zm.) zasiłek okresowy to świadczenie przysługujące w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego:

  1. osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej;
  2. rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny.

Zasiłek okresowy ustala się:

  1. w przypadku osoby samotnie gospodarującej – do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że miesięczna kwota zasiłku nie może być wyższa niż kwota kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;
  2. w przypadku rodziny - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny.

Na podstawie art. 38 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej kwota zasiłku okresowego ustalona zgodnie z powyższymi zasadami nie może być niższa niż 50% różnicy między:

  1. kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby;
  2. kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny.

Kwota zasiłku okresowego nie może być również niższa niż 20 zł miesięcznie.

Powyższe przepisy określają jedynie minimalną i maksymalną kwotę zasiłków okresowych – wysokość zasiłku dla danej osoby czy rodziny ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności konkretnej sprawy.

Warto wspomnieć, że ustawa o pomocy społecznej upoważnia radę gminy do podwyższenia, w drodze uchwały, minimalnych kwot zasiłku okresowego, o których mowa powyżej.

Wypłata zasiłków okresowych jest zadaniem własnym gminy, jednakże na podstawie art. 147 ust. 7 ustawy o pomocy społecznej gminy otrzymują dotację celową na pokrycie wydatków na zasiłki okresowe w części określonej w art. 38 ust. 3.

Jeśli chodzi o podwyższenie kwot zasiłku okresowego uprzejmie wyjaśniam, że może to nastąpić na skutek weryfikacji kwot kryteriów dochodowych.

Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej kryteria dochodowe podlegają weryfikacji co 3 lata, z uwzględnieniem wyniku badań progu interwencji socjalnej. Badania progu interwencji socjalnej dokonuje Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w oparciu o rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 7 października 2005 r. w sprawie progu interwencji socjalnej (Dz. U. poz. 1762).

W roku, w którym przeprowadza się weryfikację, Rada Ministrów do dnia 15 maja przedstawia Radzie Dialogu Społecznego:

  1. propozycję kwot kryteriów dochodowych;
  2. informację o realizacji świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej za okres od poprzedniej weryfikacji, obejmującą liczbę świadczeniobiorców, liczbę świadczeń i ogólną kwotę wydatków na świadczenia.

Rada Dialogu Społecznego uzgadnia kryteria dochodowe w terminie do dnia 15 czerwca danego roku kalendarzowego. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego ogłasza zweryfikowane kryteria dochodowe, w drodze obwieszczenia, w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski“, do dnia 15 lipca w roku, w którym przeprowadza się weryfikację. W przypadku gdy Rada Dialogu Społecznego nie uzgodni w przewidzianym terminie kryteriów dochodowych, Rada Ministrów ustala nie niższe niż w przedstawionej propozycji kryteria dochodowe, w drodze rozporządzenia, w terminie do dnia 15 lipca danego roku. Zweryfikowane kryteria obowiązują od dnia 1 stycznia następnego roku.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa kolejna weryfikacja kryteriów dochodowych w pomocy społecznej zostanie przeprowadzona w roku 2024 r.

Z wyrazami szacunku

z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Paweł Zgórzyński
Podsekretarz Stanu