w sprawie przedsiębiorców korzystających z preferencyjnych składek Mały ZUS Plus
Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Sebastian Gajewski
Warszawa, 13-03-2024
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na pismo Pana Marszałka znak: K10ZAP126, przekazujące zapytanie Posła Witolda Tumanowicza w sprawie przedsiębiorców korzystających z preferencyjnych składek Mały ZUS Plus, uprzejmie informuję.
„Mały ZUS plus” to obniżone składki dla małych przedsiębiorców (z przychodem do 120 tys. zł), obliczane od podstawy równej połowie przeciętnego dochodu przedsiębiorcy z poprzedniego roku. Ulga istnieje od początku 2019 r. Z ulgi tej nie mogą dalej korzystać przedsiębiorcy, którzy stosowali ją przez 36 miesięcy kalendarzowych w ciągu ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych.
Pierwsi uprawnieni, przy założeniu ciągłości działalności, korzystali z ulgi od stycznia 2019 r. do grudnia 2021 r., następnie w latach 2022–2023 opłacali składki na zasadach ogólnych. W oparciu o obowiązujące przepisy, w stosunku do tej grupy możliwe jest zbudowanie co najmniej dwóch odmiennych interpretacji przepisów, od których zależy, na jakich zasadach będą mogli oni ponownie korzystać z „Małego ZUS plus”. Pierwsza zakłada, że badanie warunku „36/60” następuje raz w roku, w styczniu albo w innym pierwszym miesiącu prowadzenia działalności w danym roku (co uniemożliwia powrót do ulgi w trakcie roku kalendarzowego), a badanie to przebiega na pierwszy dzień tego miesiąca. W tym ujęciu osoby z przywołanej grupy mogłyby skorzystać ponownie z „Małego ZUS plus” od stycznia 2025 r. Druga interpretacja przewiduje z kolei, że przedsiębiorca może korzystać z „Małego ZUS plus” przez 36 miesięcy, dalej przez 24 miesiące nie może, a następnie znowu może przez trzy lata. Zgodnie z tym stanowiskiem powrót do ulgi jest możliwy w każdym momencie roku. W rezultacie osoby z przywołanej grupy mogłyby powrócić do stosowania „Małego ZUS plus” od 2024 r. i opłacać ponownie obniżone, preferencyjne składki.
Za stosowanie przepisów określających, kiedy można powrócić do korzystania z „Małego ZUS plus”, w tym ich wykładnię odpowiada Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie ma możliwości wydawania ZUS wiążących poleceń i wytycznych, a stanowisko Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie jest środkiem umożliwiającym wiążącą zmianę praktyki stosowania prawa przez ZUS. Temu celowi służą indywidualne interpretacje składkowe przewidziane w art. 83d ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1230, z późn. zm.; dalej u.s.u.s.) oraz art. 34 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2024 r. poz. 236). Podkreślenia przy tym wymaga, że indywidualne interpretacje składkowe wydawane są przez ZUS w formie decyzji, od której przysługuje odwołanie do sądu powszechnego. Każdy przedsiębiorca może więc kwestionować stanowisko ZUS co do wykładni określonych przepisów prawa na drodze sądowej. Dotyczy to także sporów między płatnikami składek a ZUS co do stosowania przepisów u.s.u.s. o „Małym ZUS plus” w sprawach indywidualnych. Jeśli przedsiębiorca nie zgadza się ze stanowiskiem ZUS, wydana zostanie mu przez ZUS, jako płatnikowi składek, decyzja, od której przysługuje mu odwołanie do sądu powszechnego.
Dostrzegamy jednak, że przepisy te, przygotowane przez rząd Prawa i Sprawiedliwości, są niejednoznaczne. Ich wykładnia była w przeszłości, przed grudniem 2023 r. przedmiotem uzgodnień między ZUS, ówczesnym Ministerstwem Rodziny i Polityki Społecznej oraz Ministerstwem Rozwoju i Technologii. Niemniej ich nieprecyzyjne brzmienie wciąż powoduje, że pojawiają się wątpliwości wśród płatników składek i zainteresowanych środowisk. W ocenie Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej właściwą drogą usunięcia tych wątpliwości jest ewentualne doprecyzowanie przepisów prawa w tym zakresie. Podjęcie stosownej inicjatywy leży jednak w gestii Ministerstwa Rozwoju i Technologii, które jest autorem przepisów dotyczących „Małego ZUS” i „Małego ZUS plus”.
W ocenie Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej sama zmiana stanowiska przez ZUS w zakresie wykładni przepisów o „Małym ZUS plus”, bez zmiany przepisów u.s.u.s., mogłaby się okazać niewystarczająca i rodzić ryzyka prawne związane z możliwością zakwestionowania przez sąd, proponowanej m.in. przez Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców interpretacji. W sprawie spornej pomiędzy ZUS a płatnikiem składek w zakresie wysokości ulgi „Mały ZUS plus” (a nie prawa do korzystania z niej) sąd, który rozpoznając odwołanie od decyzji ZUS orzeka w granicach sprawy, a nie w granicach wyznaczonych treścią odwołania i kwestionowanego rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji ZUS, mógłby zająć stanowisko prezentowane obecnie przez ZUS, tj. o braku prawa do „Małego ZUS plus” przedsiębiorcy, który w ostatnich 5 latach wyczerpał prawo do tej ulgi.
Dodatkowo, należy dodać, że kwestie poruszone przez Pana Posła Witolda Tumanowicza były przedmiotem dyskusji w gronie partnerów społecznych podczas posiedzenia Zespołu Problemowego ds. Ubezpieczeń Społecznych w Radzie Dialogu Społecznego. Partnerzy społeczni, choć prezentowali różne stanowiska dotyczące prawidłowej wykładni przepisów o „Małym ZUS plus” (zarówno popierające stanowisko ZUS, jak i jemu przeciwstawne) podnosili, że ewentualne spory z tego zakresu najlepiej rozstrzygnąć na drodze sądowej.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu