w sprawie przyznawania świadczeń socjalnych z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych
Odpowiadający: minister rodziny, pracy i polityki społecznej Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
Warszawa, 16-02-2024
Szanowny Panie Marszałku,
w związku z zapytaniem Pani Poseł Katarzyny Osos z 11 grudnia 2023 r. w sprawie przyznawania świadczeń z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych (K10ZAP2), uprzejmie proszę o przyjęcie następujących informacji.
Zgodnie z art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 998, z późn. zm.) – zwanej dalej ustawą o zfśs, do osób uprawnionych do korzystania z funduszu u pracodawcy zalicza się pracowników i ich rodziny, emerytów i rencistów – byłych pracowników i ich rodziny oraz inne osoby, którym pracodawca przyznał prawo do korzystania z funduszu w regulaminie. W związku z tym, prawo do korzystania ze świadczeń socjalnych u danego pracodawcy przysługuje albo z tytułu zatrudnienia (pracownikowi) albo z tytułu posiadania statusu emeryta lub rencisty.
Ustawa o zfśs nie reguluje zasad ustalania statusu emeryta i rencisty – byłego pracownika na potrzeby stosowania przepisów o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych. W związku z tym, takiego ustalenia dokonuje pracodawca w oparciu o posiadaną wiedzę i dokumentację. Dodać przy tym należy, iż analiza treści powołanych przepisów ustawy o zfśs wskazuje, iż nie uzależniają one prawa do korzystania z pomocy socjalnej u byłego pracodawcy od rozwiązania z pracownikiem stosunku pracy w bezpośrednim związku z jego przejściem na emeryturę lub rentę.
Jednocześnie warto przy tym także zwrócić uwagę na definicje legalne emeryta i rencisty zawarte w powszechnie obowiązujących przepisach emerytalno – rentowych, określających m.in. warunki nabywania prawa do świadczeń pieniężnych z ubezpieczeń emerytalnego i rentowych. Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1251, z późn. zm.), emerytem jest osoba mająca ustalone prawo do emerytury (pkt 1), natomiast rencistą – osoba mająca ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy lub do renty rodzinnej (pkt 10).
Wobec powyższego, oznaczałoby to, że były pracownik nabyłby prawo do korzystania z zfśs u ostatnio zatrudniającego go pracodawcy w dacie wydania przez uprawniony organ rentowy decyzji o przysługującym byłemu pracownikowi świadczeniu emerytalnym lub rentowym, o ile nie podejmował on, po rozwiązaniu stosunku pracy z tym pracodawcą, kolejnego zatrudnienia u innego pracodawcy.
Taki pogląd jest zbieżny z orzecznictwem sądowym. W uzasadnieniu do uchwały z dnia 15 listopada 1991 r. (sygn. akt I PZP 56/91, OSNC 1992/4/63), Sąd Najwyższy, analizując analogiczne, poprzednio obowiązujące regulacje w zakresie prawa emerytów do opieki socjalnej w byłym zakładzie, określone w przepisach o zakładowych funduszach socjalnym i mieszkaniowym, stwierdził, iż omawiane przepisy „kryteria kwalifikacji do kategorii osób uprawnionych do korzystania z funduszu nie wiążą bezpośrednio i wprost z faktem przejścia na emeryturę, a jedynie z takimi okolicznościami (warunkami), jak bycie emerytem i bycie pracownikiem zakładu. Jeżeli więc dana osoba była zatrudniona w określonym zakładzie i po zaprzestaniu pracy ma status emeryta, to należałoby ocenić, iż należy do kręgu osób uprawnionych u pracodawcy. Zwrot „emeryt – były pracownik zakładu” należy łączyć tylko z tym zakładem pracy, z którym stosunek pracy ustał bezpośrednio przed powstaniem stanu kwalifikowanego jako posiadanie lub powrót przez daną osobę do statusu emeryta”.
W ocenie Sądu Najwyższego, „zakładem pracy sprawującym opiekę socjalną nad emerytem, jest zawsze ten zakład, w którym emeryt był ostatni raz zatrudniony i to niezależnie od tego, czy przeszedł on z niego na emeryturę, czy też było to przejście ponowne”. Zaznaczyć jednocześnie należy, iż powołana uchwała SN dotyczyła konkretnego stanu faktycznego, w którym kolejne zatrudnienie, zgodnie z wówczas obowiązującymi regulacjami emerytalnymi, było powiązane z zawieszeniem pobierania świadczenia emerytalnego.
Przedstawiając powyższe jednocześnie uprzejmie informuję, że Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie jest uprawniony do ustalania powszechnie obowiązującej wykładni przepisów prawa, dokonywania analizy i oceny treści regulaminów zakładowych oraz wydawania opinii w konkretnych stanach faktycznych powstałych na gruncie stosowania przepisów prawa. W związku z tym, przedstawiane poglądy prawne nie są wiążące dla stron stosunku pracy oraz organów kontrolnych.
Natomiast nadzór i kontrola przestrzegania przez pracodawców przepisów prawa pracy, w tym przepisów o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych oraz udzielanie porad w tym zakresie, należy do zadań właściwych ze względu na siedzibę pracodawcy organów, podległej Sejmowi RP, Państwowej Inspekcji Pracy (www.pip.gov.pl), do której można zwracać się o pomoc w razie dalszych wątpliwości odnośnie do stosowania przez pracodawcę przepisów prawa pracy.
Z wyrazami szacunku
Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej